Μια αλλαγή που συζητείται έντονα στους διαδρόμους της κοινωνικής πολιτικής ενδέχεται να μεταβάλει ουσιαστικά το καθαρό εισόδημα χιλιάδων συνταξιούχων. Στο μικροσκόπιο βρίσκεται η αναμόρφωση της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), η οποία σήμερα επιβάλλεται σε κύριες συντάξεις που υπερβαίνουν τα 1.468 ευρώ. Το σενάριο που εξετάζεται δεν αφορά απλώς μια τεχνική διόρθωση· πρόκειται για παρέμβαση που θα μπορούσε να αποκαταστήσει στρεβλώσεις ετών και να αυξήσει άμεσα τα καθαρά ποσά που λαμβάνουν οι δικαιούχοι.
Πώς λειτουργεί σήμερα η ΕΑΣ
Η υφιστάμενη δομή της εισφοράς έχει δεχθεί έντονη κριτική, καθώς εφαρμόζεται με τρόπο που συχνά οδηγεί σε δυσανάλογες επιβαρύνσεις. Όταν μια σύνταξη υπερβεί το κατώφλι μιας κλίμακας, η προβλεπόμενη κράτηση δεν επιβάλλεται μόνο στο επιπλέον ποσό, αλλά στο σύνολο της σύνταξης. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μικρή αύξηση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική μείωση του καθαρού ποσού.
Για παράδειγμα, ένας συνταξιούχος που λαμβάνει 1.600 ευρώ κύρια σύνταξη υπάγεται σήμερα σε συντελεστή 3%. Το ποσοστό αυτό εφαρμόζεται σε ολόκληρο το ποσό των 1.600 ευρώ, με αποτέλεσμα μηνιαία κράτηση 48 ευρώ. Η επιβάρυνση δεν περιορίζεται δηλαδή στο τμήμα που ξεπερνά τα 1.468 ευρώ, αλλά «αγκαλιάζει» ολόκληρη τη σύνταξη.
Αυτό το μοντέλο έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως άδικο και μη αναλογικό, καθώς δεν ακολουθεί τη λογική της προοδευτικής φορολόγησης που εφαρμόζεται σε άλλες περιπτώσεις εισοδημάτων.
Το νέο σενάριο: Αναλογική εφαρμογή
Η προτεινόμενη μεταρρύθμιση προβλέπει μια πιο δίκαιη μέθοδο υπολογισμού. Σύμφωνα με την προσέγγιση που έχει τεθεί στο τραπέζι από το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων και έχει υποστηριχθεί από τον Συνήγορο του Πολίτη, η εισφορά θα επιβάλλεται αποκλειστικά στο υπερβάλλον ποσό κάθε κλίμακας.
Αν εφαρμοστεί αυτή η αρχή στο προηγούμενο παράδειγμα των 1.600 ευρώ, ο υπολογισμός αλλάζει ριζικά. Η διαφορά μεταξύ του ορίου (1.468 ευρώ) και του καταβαλλόμενου ποσού (1.600 ευρώ) είναι 132 ευρώ. Με συντελεστή 3%, η κράτηση θα υπολογίζεται μόνο πάνω σε αυτά τα 132 ευρώ. Το αποτέλεσμα; Περίπου 20 ευρώ μηνιαία εισφορά αντί για 48.
Η διαφορά των 28 ευρώ τον μήνα μεταφράζεται σε 336 ευρώ ετησίως – ποσό καθόλου αμελητέο για έναν συνταξιούχο. Σε μεγαλύτερες συντάξεις, το όφελος θα είναι ακόμη πιο αισθητό, ιδιαίτερα σε ανώτερες κλίμακες όπου οι συντελεστές αυξάνονται.
Γιατί θεωρείται σημαντική αυτή η αλλαγή
Η ουσία της παρέμβασης έγκειται στην αποκατάσταση της αναλογικότητας. Σήμερα, το σύστημα δημιουργεί «παγίδες κλίμακας», όπου μια μικρή αύξηση οδηγεί σε δυσανάλογη επιβάρυνση. Με την προτεινόμενη μεταρρύθμιση, η επιβάρυνση θα συνδέεται άμεσα και αποκλειστικά με το υπερβάλλον εισόδημα.
Αυτό σημαίνει ότι οι συνταξιούχοι δεν θα φοβούνται πως μια οριακή αύξηση θα εξανεμιστεί από υψηλότερη εισφορά. Αντίθετα, κάθε επιπλέον ευρώ θα φορολογείται μόνο κατά το αναλογούν ποσοστό, χωρίς να επηρεάζεται το ήδη κατοχυρωμένο ποσό.
Το εναλλακτικό σχέδιο για τις επικουρικές
Παράλληλα με την αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού των κύριων συντάξεων, εξετάζεται και ένα δεύτερο σενάριο που αφορά τις επικουρικές. Συγκεκριμένα, βρίσκεται υπό αξιολόγηση η πλήρης κατάργηση της ΕΑΣ για επικουρικές συντάξεις άνω των 300 ευρώ.
Σήμερα, η εισφορά στις επικουρικές κυμαίνεται μεταξύ 3% και 10%, ανάλογα με το ύψος της παροχής. Περίπου 280.000 συνταξιούχοι που λαμβάνουν επικουρικές άνω των 167 ευρώ υπόκεινται σε αυτή την κράτηση.
Αν τελικά προχωρήσει η κατάργηση για ποσά άνω των 300 ευρώ, οι δικαιούχοι θα δουν αυτόματη αύξηση στο καθαρό ποσό της επικουρικής τους. Το όφελος θα κυμαίνεται από 3% έως 10%, ανάλογα με την κλίμακα στην οποία εντάσσονται σήμερα.
Για παράδειγμα, σε επικουρική 400 ευρώ με κράτηση 5%, η σημερινή παρακράτηση ανέρχεται σε 20 ευρώ μηνιαίως. Με την κατάργηση, το ποσό αυτό θα παραμείνει στην τσέπη του συνταξιούχου.
Δημοσιονομικές και κοινωνικές προεκτάσεις
Η οποιαδήποτε παρέμβαση στην ΕΑΣ δεν είναι απλή λογιστική πράξη. Πρόκειται για μέτρο με δημοσιονομικό αποτύπωμα, καθώς τα έσοδα από την εισφορά συνεισφέρουν στη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος. Επομένως, η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και τις γενικότερες προτεραιότητες της οικονομικής πολιτικής.
Ωστόσο, σε κοινωνικό επίπεδο, η μεταρρύθμιση εκλαμβάνεται ως κίνηση εξισορρόπησης. Μετά από χρόνια περικοπών και επιβαρύνσεων, κάθε παρέμβαση που αυξάνει το καθαρό εισόδημα θεωρείται ανάσα, ιδιαίτερα σε περιβάλλον αυξημένου κόστους ζωής.
Τι σημαίνει πρακτικά για τους συνταξιούχους
Αν υιοθετηθεί η αναλογική εφαρμογή της εισφοράς, οι συνταξιούχοι με κύριες συντάξεις άνω των 1.468 ευρώ θα διαπιστώσουν άμεση βελτίωση στο εκκαθαριστικό τους. Η διαφορά θα είναι μεγαλύτερη όσο πιο κοντά βρίσκονται στα κατώφλια των κλιμάκων.
Εάν, επιπλέον, προχωρήσει και η κατάργηση της ΕΑΣ στις επικουρικές άνω των 300 ευρώ, τότε χιλιάδες δικαιούχοι θα δουν διπλό όφελος – τόσο στην κύρια όσο και στην επικουρική σύνταξη.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν το σύστημα χρειάζεται διόρθωση, αλλά πότε και με ποια μορφή θα εφαρμοστούν οι αλλαγές. Αν οι εξαγγελίες μετατραπούν σε πράξη, τότε για πολλούς συνταξιούχους η επόμενη πληρωμή ίσως κρύβει μια ευχάριστη έκπληξη.
