Η «κρυφή καθυστέρηση» στις επικουρικές συντάξεις δημιουργεί νέο κύκλο αναμονής για χιλιάδες ασφαλισμένους, ακόμη και μετά την έγκριση της κύριας σύνταξης.
Για πολλούς ασφαλισμένους στην Ελλάδα, η στιγμή που εγκρίνεται η κύρια σύνταξη θεωρείται το τέλος μιας μακράς διαδικασίας. Ωστόσο, στην πράξη συχνά αποτελεί απλώς το τέλος του πρώτου σταδίου. Η πραγματικότητα για χιλιάδες νέους συνταξιούχους είναι διαφορετική: ενώ η κύρια σύνταξη αρχίζει να καταβάλλεται, η επικουρική παραμένει σε εκκρεμότητα για μήνες, δημιουργώντας ένα σημαντικό οικονομικό κενό.
Το φαινόμενο αυτό έχει γίνει ολοένα και πιο εμφανές τα τελευταία χρόνια, καθώς η απονομή της επικουρικής σύνταξης εξακολουθεί να ακολουθεί διαφορετική διοικητική διαδικασία από εκείνη της κύριας, ακόμη και αν η αίτηση υποβάλλεται πλέον ψηφιακά μέσω του e-ΕΦΚΑ. Παρά τη βελτίωση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, το διοικητικό σύστημα δεν λειτουργεί πάντα ως ένα ενιαίο σύνολο.
Δύο διαδικασίες για μία σύνταξη
Στα χαρτιά, η αίτηση συνταξιοδότησης μπορεί να καλύπτει ταυτόχρονα την κύρια σύνταξη, την επικουρική και το εφάπαξ. Στην πράξη όμως, οι τρεις αυτές παροχές συχνά εξετάζονται από διαφορετικές υπηρεσίες ή υποσυστήματα. Αυτό σημαίνει ότι η έγκριση της κύριας σύνταξης δεν συνεπάγεται αυτόματα και την ολοκλήρωση της διαδικασίας για την επικουρική.
Η διαφορά αυτή οδηγεί σε ένα παράδοξο αποτέλεσμα: ο συνταξιούχος αρχίζει να λαμβάνει την κύρια σύνταξη και πιστεύει ότι ο φάκελός του έχει κλείσει, ενώ στην πραγματικότητα η διαδικασία συνεχίζεται σε δεύτερο επίπεδο ελέγχου.
Σε αρκετές περιπτώσεις, η επικουρική παραμένει σε εκκρεμότητα επειδή απαιτούνται πρόσθετοι έλεγχοι ή διασταυρώσεις ασφαλιστικών στοιχείων. Οι καθυστερήσεις αυτές δεν είναι πάντα εμφανείς στον ασφαλισμένο από την πρώτη στιγμή, γεγονός που ενισχύει την αίσθηση σύγχυσης.
Η διαδοχική ασφάλιση περιπλέκει την κατάσταση
Το πρόβλημα γίνεται πιο έντονο σε περιπτώσεις όπου η ασφαλιστική διαδρομή ενός εργαζόμενου είναι σύνθετη. Χιλιάδες ασφαλισμένοι έχουν εργαστεί σε διαφορετικούς κλάδους ή έχουν αλλάξει ταμεία κατά τη διάρκεια της επαγγελματικής τους ζωής.
Η λεγόμενη διαδοχική ασφάλιση – όταν δηλαδή ένας εργαζόμενος έχει ασφαλιστεί σε περισσότερα από ένα ταμεία – αποτελεί μία από τις πιο απαιτητικές περιπτώσεις για τον υπολογισμό της σύνταξης. Ο έλεγχος των χρόνων ασφάλισης, η διασταύρωση των στοιχείων και η εφαρμογή διαφορετικών κανονισμών μπορεί να καθυστερήσουν σημαντικά την τελική απονομή της επικουρικής.
Οι ίδιες οι υπηρεσίες κοινωνικής ασφάλισης έχουν επισημάνει κατά καιρούς ότι οι περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης είναι πιο σύνθετες τόσο στη θεμελίωση όσο και στον υπολογισμό του συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν η κύρια σύνταξη έχει εγκριθεί, μπορεί να χρειαστεί πρόσθετος χρόνος για να ολοκληρωθεί ο έλεγχος των στοιχείων που αφορούν την επικουρική.
Το πρόβλημα των πληροφοριακών συστημάτων
Ένας ακόμη παράγοντας που συμβάλλει στις καθυστερήσεις είναι η σταδιακή – και όχι πλήρως ολοκληρωμένη – ενοποίηση των πληροφοριακών συστημάτων. Παρότι ο σχεδιασμός των ψηφιακών υπηρεσιών προβλέπει μια ενιαία αίτηση που καλύπτει όλες τις παροχές, τα δεδομένα προέρχονται συχνά από διαφορετικές βάσεις πληροφοριών.
Η ανάγκη διασταύρωσης στοιχείων από παλαιά ταμεία, διαφορετικές υπηρεσίες ή ξεχωριστά μητρώα μπορεί να παρατείνει τη διαδικασία. Με απλά λόγια, ο ασφαλισμένος βιώνει μια ενιαία ανάγκη – τη σύνταξή του – αλλά το διοικητικό σύστημα εξακολουθεί σε αρκετές περιπτώσεις να λειτουργεί τμηματικά.
Αυτή η ασυμβατότητα μεταξύ της εμπειρίας του πολίτη και της λειτουργίας της διοίκησης είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η επικουρική σύνταξη μπορεί να καθυστερεί ακόμη και μετά την απονομή της κύριας.
Ιδιαίτερες δυσκολίες για μη μισθωτούς
Η διαδικασία γίνεται ακόμη πιο σύνθετη για όσους είχαν επικουρική ασφάλιση ως αυτοαπασχολούμενοι ή ελεύθεροι επαγγελματίες. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η πορεία της αίτησης εξαρτάται και από την κατηγορία εισφορών που είχε επιλέξει ο ασφαλισμένος.
Από το 2020 εφαρμόζεται σύστημα ασφαλιστικών κατηγοριών για την επικουρική ασφάλιση των μη μισθωτών, γεγονός που απαιτεί λεπτομερή έλεγχο των εισφορών που έχουν καταβληθεί σε κάθε περίοδο. Αν υπάρχουν ασάφειες ή ελλείψεις στα στοιχεία, η διαδικασία απονομής μπορεί να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο.
Η «παγίδα» της μερικής σύνταξης
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για πολλούς συνταξιούχους δεν είναι μόνο η καθυστέρηση, αλλά η λανθασμένη εντύπωση ότι η διαδικασία έχει ολοκληρωθεί. Η καταβολή της κύριας σύνταξης δημιουργεί συχνά την αίσθηση ότι όλα έχουν διευθετηθεί.
Στην πραγματικότητα όμως, η επικουρική μπορεί να βρίσκεται ακόμη σε φάση ελέγχου ή επεξεργασίας. Έτσι δημιουργείται μια κατάσταση «σύνταξης δύο ταχυτήτων»: η κύρια καταβάλλεται κανονικά, ενώ η επικουρική ακολουθεί με σημαντική χρονική απόσταση.
Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλοί συνταξιούχοι λαμβάνουν μικρότερο ποσό από αυτό που περίμεναν, τουλάχιστον για ένα διάστημα. Το κενό αυτό μπορεί να διαρκέσει αρκετούς μήνες, επηρεάζοντας τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Ένα πρόβλημα που παραμένει
Παρά τις προσπάθειες εκσυγχρονισμού των διαδικασιών και την ψηφιοποίηση των αιτήσεων, η πλήρης ενοποίηση της απονομής κύριας και επικουρικής σύνταξης παραμένει μια πρόκληση. Μέχρι να επιτευχθεί αυτό, πολλοί νέοι συνταξιούχοι θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν την ίδια πραγματικότητα: την έγκριση της κύριας σύνταξης δεν ακολουθεί πάντα άμεσα η καταβολή της επικουρικής.
Για χιλιάδες δικαιούχους, η συνταξιοδότηση εξακολουθεί να είναι μια διαδικασία με δύο στάδια και δύο διαφορετικές ταχύτητες. Και όσο η διοικητική μηχανή δεν συγχρονίζεται πλήρως, η αναμονή για την πλήρη σύνταξη θα παραμένει μέρος της καθημερινότητας των νέων συνταξιούχων.
