Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο θα μοιράζονται οι κληρονομιές στην Ελλάδα φέρνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, ανοίγοντας πλέον τον δρόμο για συμφωνίες μεταξύ των ίδιων των κληρονόμων, ακόμη και όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Η νέα ρύθμιση, που εντάχθηκε στο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης έπειτα από παρέμβαση της ΠΟΜΙΔΑ, θεωρείται από πολλούς μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών στο κληρονομικό πλαίσιο της χώρας. Στόχος είναι να περιοριστεί η πολυετής ταλαιπωρία που αντιμετωπίζουν χιλιάδες οικογένειες μετά τον θάνατο συγγενικού τους προσώπου, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου δεν έχει συνταχθεί διαθήκη.
Τι αλλάζει στις κληρονομιές χωρίς διαθήκη
Μέχρι σήμερα, όταν κάποιος έφευγε από τη ζωή χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, η περιουσία του περνούσε αυτομάτως στους νόμιμους κληρονόμους, σύμφωνα με τη σειρά που προβλέπει ο νόμος. Πρώτοι στη σειρά βρίσκονται τα παιδιά, ενώ αν δεν υπάρχουν, ακολουθούν γονείς, αδέλφια και λοιποί συγγενείς, με τον ή τη σύζυγο να διατηρεί πάντα ποσοστό στην κληρονομιά.
Ωστόσο, η διαδικασία διανομής της περιουσίας αποδεικνυόταν συχνά εξαιρετικά δύσκολη και χρονοβόρα. Οι κληρονόμοι ήταν υποχρεωμένοι να προχωρούν σε αλλεπάλληλες συμβολαιογραφικές πράξεις, αποδοχές κληρονομιάς, μεταγραφές, φορολογικές δηλώσεις και διανομές ακινήτων, ενώ σε πολλές περιπτώσεις κατέληγαν να κατέχουν εξ αδιαιρέτου ποσοστά σε ακίνητα, γεγονός που δημιουργούσε νέες διαφωνίες και νομικές εκκρεμότητες.
Με τη νέα διάταξη, όλα αυτά αλλάζουν.
Η νέα σύμβαση που φέρνει «τέλος» στη γραφειοκρατία
Πλέον, οι νόμιμοι κληρονόμοι θα μπορούν, μετά τον θάνατο του συγγενή τους, να συνεννοούνται μεταξύ τους και να υπογράφουν μία κοινή σύμβαση διανομής της περιουσίας.
Με απλά λόγια, θα έχουν τη δυνατότητα να αποφασίζουν ποιος θα πάρει ποιο ακίνητο ή ποιο μέρος της περιουσίας, χωρίς να απαιτείται η μακρά και πολύπλοκη διαδικασία που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Η νέα σύμβαση θα λειτουργεί ταυτόχρονα και ως αποδοχή κληρονομιάς, γεγονός που μειώνει σημαντικά τη γραφειοκρατία αλλά και τα έξοδα που επιβαρύνουν τις οικογένειες.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η αλλαγή αυτή αναμένεται να περιορίσει δραστικά τις καθυστερήσεις στις μεταβιβάσεις ακινήτων, αλλά και τις οικογενειακές συγκρούσεις που συχνά ξεσπούν γύρω από μία κληρονομιά.
Μικρότερος φόρος και λιγότερα έξοδα
Ένα από τα σημαντικότερα οφέλη της νέας ρύθμισης αφορά τη φορολογία.
Μέχρι σήμερα, οι κληρονόμοι κατέβαλλαν ξεχωριστά τέλη και φόρους τόσο για την αποδοχή της κληρονομιάς όσο και για τη μετέπειτα διανομή της περιουσίας μεταξύ τους.
Με το νέο σύστημα, η διαδικασία ενοποιείται, γεγονός που οδηγεί σε αισθητά μικρότερη οικονομική επιβάρυνση.
Παράλληλα, νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η νέα δυνατότητα θα περιορίσει και φαινόμενα πλαστών ή αμφισβητούμενων διαθηκών, καθώς οι συγγενείς θα μπορούν πλέον να συμφωνούν νόμιμα μεταξύ τους για τη διανομή της περιουσίας, χωρίς να αναζητούν «παραθυράκια» για να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους.
Τι προβλέπει η διάταξη
Η διάταξη που ενσωματώθηκε στο νέο Κληρονομικό Δίκαιο προβλέπει ότι:
«Σύμβαση μεταξύ συγκληρονόμων με την οποία διανέμεται η κληρονομία, ολόκληρη ή εν μέρει, ισχύει και ως αποδοχή της κληρονομίας από τους συμβαλλομένους».
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς απλοποιεί σημαντικά όλη τη διαδικασία που ακολουθεί έναν θάνατο, ειδικά όταν υπάρχουν ακίνητα ή μεγάλη περιουσία.
Ο πρόεδρος της ΠΟΜΙΔΑ, Στράτος Παραδιάς, χαρακτήρισε τη ρύθμιση «ιστορική τομή» για το ελληνικό Κληρονομικό Δίκαιο, επισημαίνοντας ότι δίνει τέλος σε μία διαχρονική ταλαιπωρία χιλιάδων πολιτών.
Οι 5 βασικές προϋποθέσεις
Για να εφαρμοστεί η νέα δυνατότητα διανομής της κληρονομιάς, θα πρέπει να πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις:
- Η σύμβαση θα πρέπει να γίνεται υποχρεωτικά μέσω συμβολαιογράφου.
- Στη συμφωνία θα πρέπει να συμμετέχουν όλοι οι νόμιμοι κληρονόμοι.
- Η διανομή μπορεί να αφορά είτε ολόκληρη είτε μέρος της περιουσίας.
- Η σύμβαση θα καταχωρίζεται και ως αποδοχή κληρονομιάς.
- Η ισχύς της θα ανατρέχει αναδρομικά στην ημερομηνία θανάτου του κληρονομούμενου.
Από πότε τίθεται σε εφαρμογή
Οι αλλαγές αποτελούν πλέον επίσημο νόμο του κράτους και αναμένεται να τεθούν σε ισχύ από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026.
Το νέο πλαίσιο εκτιμάται ότι θα επηρεάσει χιλιάδες οικογένειες σε ολόκληρη τη χώρα, ειδικά σε περιπτώσεις ακινήτων που μέχρι σήμερα παρέμεναν για χρόνια «μπλοκαρισμένα» λόγω νομικών και διαδικαστικών προβλημάτων.
Η κυβέρνηση ποντάρει στο ότι το νέο μοντέλο θα επιταχύνει τις διαδικασίες, θα μειώσει τα δικαστήρια και θα δώσει λύσεις σε χρόνιες εκκρεμότητες που ταλαιπωρούν πολίτες και επαγγελματίες του χώρου των ακινήτων.
