Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς της τεκμαρτής φορολόγησης των ελεύθερων επαγγελματιών εξετάζει η κυβέρνηση, με το νέο μοντέλο να επιχειρεί να επιβραβεύσει όσους εμφανίζουν σταθερή φορολογική συνέπεια και πλήρες ψηφιακό αποτύπωμα των συναλλαγών τους.
Η παρέμβαση αναμένεται να παρουσιαστεί στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης, ενώ ο βασικός στόχος είναι το σημερινό τεκμήριο να πάψει σταδιακά να λειτουργεί ως ένας οριζόντιος μηχανισμός για εκατοντάδες χιλιάδες αυτοαπασχολούμενους.
Στη θέση του εξετάζεται ένα περισσότερο εξατομικευμένο σύστημα: όσο περισσότερα πραγματικά δεδομένα διαθέτει η ΑΑΔΕ για τη δραστηριότητα ενός επαγγελματία και όσο μεγαλύτερη είναι η φορολογική του συνέπεια, τόσο μικρότερη θα μπορούσε να γίνεται η επίδραση του τεκμηρίου.
Πώς θα λειτουργεί το νέο «φορολογικό σκορ»
Η φιλοσοφία του σχεδίου βασίζεται στο γεγονός ότι η ΑΑΔΕ διαθέτει πλέον πολύ περισσότερες πληροφορίες για την οικονομική δραστηριότητα των επαγγελματιών.
POS, myDATA, IRIS, ηλεκτρονικά τιμολόγια, ψηφιακά δελτία αποστολής και διασυνδεδεμένες ταμειακές μηχανές δημιουργούν ένα ολοένα πυκνότερο δίκτυο δεδομένων.
Έτσι, εξετάζεται η δημιουργία ενός είδους «φορολογικού σκορ», στο οποίο θα μπορούσαν να συνεκτιμώνται παράγοντες όπως:
- η εμπρόθεσμη πληρωμή φόρων και ασφαλιστικών εισφορών,
- η συνέπεια σε τυχόν ρυθμίσεις,
- η σωστή και πλήρης διαβίβαση στοιχείων στο myDATA,
- η χρήση POS και ηλεκτρονικών συναλλαγών,
- η ηλεκτρονική τιμολόγηση,
- η εφαρμογή των ψηφιακών δελτίων αποστολής.
Όσο καλύτερη είναι η εικόνα του επαγγελματία, τόσο περισσότερο θα μπορούσε να περιορίζεται το τεκμαρτό εισόδημα.
Ακόμη και πλήρης απαλλαγή από το τεκμήριο
Το σημαντικότερο στοιχείο του σχεδιασμού είναι ότι η διαδικασία δεν φαίνεται να σταματά σε μια απλή έκπτωση.
Για έναν επαγγελματία που εμφανίζει επί συγκεκριμένο χρονικό διάστημα πλήρη και σταθερή φορολογική συμμόρφωση, εξετάζεται ακόμη και η δυνατότητα εξόδου από το τεκμαρτό σύστημα.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο επαγγελματίας θα μπορούσε να φορολογείται με βάση τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα που καταγράφονται στα ηλεκτρονικά συστήματα.
Πρόκειται, ωστόσο, για σχεδιαζόμενη αλλαγή και όχι ακόμη για οριστικοποιημένο καθεστώς. Οι ακριβείς προϋποθέσεις, οι συντελεστές και ο τρόπος υπολογισμού θα πρέπει να αποσαφηνιστούν όταν παρουσιαστεί επίσημα η κυβερνητική παρέμβαση.
Πόσους αφορά
Το ζήτημα αφορά μια τεράστια ομάδα φορολογουμένων.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το 2025 ο μηχανισμός των τεκμηρίων ενεργοποιήθηκε για 387.532 φορολογουμένους σε σύνολο 714.465.
Για αυτούς το εισόδημα προσδιορίστηκε τεκμαρτά κατά μέσο όρο στα 13.107 ευρώ, ενώ ο μέσος φόρος διαμορφώθηκε στα 1.815 ευρώ.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε ουσιαστική μεταβολή στον τρόπο εφαρμογής του τεκμηρίου μπορεί να επηρεάσει άμεσα εκατοντάδες χιλιάδες επαγγελματίες.
Δικηγόροι, γιατροί, μηχανικοί, ταξί και εστίαση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία της ΑΑΔΕ για τους μέσους ετήσιους τζίρους ανά επαγγελματική δραστηριότητα.
Οι διαφορές είναι μεγάλες.
Στις νομικές δραστηριότητες, για παράδειγμα, καταγράφονται 35.411 επαγγελματίες, με μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 26.943 ευρώ.
Στους λογιστές και φοροτεχνικούς, 17.726 επαγγελματίες εμφανίζουν μέσο τζίρο 28.479 ευρώ.
Στους ειδικούς γιατρούς, ο μέσος ετήσιος κύκλος εργασιών φτάνει τα 44.854,87 ευρώ, ενώ στους γενικούς γιατρούς τα 37.996,46 ευρώ.
Οι οδοντίατροι εμφανίζουν μέσο τζίρο 35.931,44 ευρώ.
Τι δείχνουν τα στοιχεία για μηχανικούς και αρχιτέκτονες
Στους μηχανικούς καταγράφονται 36.842 επαγγελματίες, με μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 32.018,33 ευρώ.
Στους αρχιτέκτονες, αντίθετα, ο μέσος τζίρος υποχωρεί στα 23.250,93 ευρώ για 11.143 επαγγελματίες.
Ακριβώς αυτές οι αποκλίσεις ακόμη και μεταξύ συγγενικών επαγγελμάτων χρησιμοποιούνται ως επιχείρημα υπέρ ενός περισσότερο εξατομικευμένου φορολογικού συστήματος.
Η οικονομική πραγματικότητα ενός αυτοαπασχολούμενου δεν είναι ίδια σε όλους τους κλάδους – ούτε φυσικά είναι ίδια για όλους τους επαγγελματίες του ίδιου κλάδου.
Τι συμβαίνει με ταξί, κομμωτήρια και καταστήματα
Στον ΚΑΔ της εκμετάλλευσης ταξί καταγράφονται 29.926 επαγγελματίες με μέσο ετήσιο τζίρο 21.423,62 ευρώ.
Στα κομμωτήρια, κουρεία και κέντρα αισθητικής, 18.299 επαγγελματίες εμφανίζουν μέσο κύκλο εργασιών 18.901,20 ευρώ.
Στο λιανικό εμπόριο ενδυμάτων, αντίθετα, οι 13.693 επιχειρήσεις εμφανίζουν μέσο ετήσιο τζίρο 52.199,15 ευρώ.
Σε όλους αυτούς τους κλάδους, η αυξανόμενη χρήση POS και ηλεκτρονικών πληρωμών επιτρέπει στην ΑΑΔΕ να αποκτά σαφέστερη εικόνα της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας.
Πάνω από 108.000 ευρώ ο μέσος τζίρος στην εστίαση
Εντελώς διαφορετική είναι η εικόνα στην εστίαση.
Στις δραστηριότητες εστιατορίων και κινητών μονάδων εστίασης καταγράφονται 31.469 επιτηδευματίες, με μέσο ετήσιο κύκλο εργασιών 108.478,85 ευρώ.
Πρόκειται για έναν κλάδο στον οποίο η διασύνδεση των POS με τις ταμειακές μηχανές, το myDATA και τα υπόλοιπα ψηφιακά εργαλεία παρέχουν στη φορολογική διοίκηση μεγάλο όγκο πληροφοριών.
Και εδώ βρίσκεται η βασική λογική της σχεδιαζόμενης μεταρρύθμισης.
Όσο περισσότερα πραγματικά δεδομένα διαθέτει η Εφορία, τόσο λιγότερο αναγκαίο θεωρείται να υπολογίζει το εισόδημα με τεκμαρτές παραδοχές.
Τι μπορεί να αλλάξει από το 2027
Εφόσον το νέο μοντέλο προχωρήσει, το 2027 μπορεί να αποτελέσει χρονιά σημαντικής αλλαγής για τη φορολόγηση των αυτοαπασχολουμένων.
Ο επαγγελματίας που διατηρεί πλήρως ενημερωμένη την ψηφιακή εικόνα της επιχείρησής του και εμφανίζεται συνεπής απέναντι στις υποχρεώσεις του θα μπορούσε να αποκτά σταδιακά μικρότερη έκθεση στο τεκμήριο.
Στην πράξη, η φιλοσοφία αλλάζει:
Από το «υπολογίζω ένα ελάχιστο εισόδημα επειδή δεν γνωρίζω επαρκώς τα πραγματικά σου έσοδα», το σύστημα επιχειρεί να περάσει στο «χρησιμοποιώ τα πραγματικά στοιχεία σου όταν αυτά είναι πλήρη και επαληθεύσιμα».
Εφόσον αυτή η κατεύθυνση αποτυπωθεί τελικά στις κυβερνητικές ανακοινώσεις και στη νομοθεσία, θα πρόκειται για ουσιαστική αλλαγή στο σημερινό καθεστώς.
Το κρίσιμο, πάντως, θα βρίσκεται στις λεπτομέρειες: ποια ακριβώς κριτήρια θα διαμορφώνουν το φορολογικό σκορ, πόσο θα μειώνουν το τεκμήριο και πόσα χρόνια συνέπειας θα απαιτούνται για να μπορεί ένας επαγγελματίας να απαλλαγεί πλήρως από αυτό.
Αυτές είναι και οι απαντήσεις που αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον από περίπου 700.000 ελεύθερους επαγγελματίες.
