Νέο τοπίο στις κληρονομιές διαμορφώνεται από την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου 2026, με τον νόμο 5303/2026 να φέρνει σημαντικές αλλαγές τόσο στη μεταβίβαση της περιουσίας όσο και στην αντιμετώπιση των χρεών του αποβιώσαντος. Οι νέοι κανόνες αγγίζουν τους κληρονόμους, τον επιζώντα σύζυγο, τη νόμιμη μοίρα, αλλά και τη δυνατότητα να γίνονται δεσμευτικές συμφωνίες για την κληρονομιά πριν από τον θάνατο.
Η 16η Σεπτεμβρίου 2026 αποτελεί ημερομηνία-ορόσημο για το νέο κληρονομικό δίκαιο.
Οι περισσότερες από τις νέες διατάξεις θα εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που αποβιώνουν από την ημερομηνία αυτή και μετά. Για θανάτους που έχουν επέλθει νωρίτερα, κατά κανόνα εξακολουθεί να ισχύει το προηγούμενο καθεστώς, με ορισμένες ειδικές εξαιρέσεις.
Η μεγάλη αλλαγή στα χρέη
Η σημαντικότερη ίσως ανατροπή αφορά όσους κληρονομούν περιουσία η οποία συνοδεύεται από δάνεια, φορολογικές οφειλές ή άλλα χρέη.
Με το νέο πλαίσιο, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται αυτομάτως με τη δική του προσωπική περιουσία για τις υποχρεώσεις που συνοδεύουν την κληρονομιά.
Οι πιστωτές θα μπορούν καταρχήν να ικανοποιηθούν μέχρι την αξία της κληρονομιαίας περιουσίας. Αυτό σημαίνει ότι το σπίτι, οι καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που ήδη ανήκαν στον κληρονόμο δεν θα βρίσκονται αυτομάτως εκτεθειμένα για τα χρέη του αποβιώσαντος.
Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική προϋπόθεση: ο κληρονόμος πρέπει να τηρήσει τους νέους κανόνες διαχείρισης. Σε διαφορετική περίπτωση μπορεί να χάσει τον περιορισμό της ευθύνης.
Προβλέπεται επίσης δικαστική εκκαθάριση της κληρονομίας, ώστε περιουσία και υποχρεώσεις του αποβιώσαντος να αντιμετωπίζονται ως χωριστό σύνολο.
Περισσότερα στον επιζώντα σύζυγο
Αλλάζει και η μοιρασιά της περιουσίας όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Εφόσον ο επιζών σύζυγος κληρονομεί μαζί με ένα παιδί, το μερίδιό του αυξάνεται από 1/4 σε 1/3 της κληρονομίας.
Εάν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του συζύγου παραμένει στο 1/4.
Παράλληλα, προβλέπεται δικαίωμα αποκλειστικής και χωρίς αντάλλαγμα χρήσης της κύριας κατοικίας του ζευγαριού για έναν χρόνο μετά τον θάνατο.
Τι αλλάζει για τα ζευγάρια χωρίς γάμο
Νέα δεδομένα δημιουργούνται και για όσους ζούσαν μαζί χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.
Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ο σύντροφος αποκτά δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για ένα έτος.
Η δυνατότητα να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία προβλέπεται μόνο εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται στην κληρονομική διαδοχή και το σχετικό δικαίωμα πιστοποιηθεί δικαστικά.
Επιπλέον, πρόσωπο που φρόντιζε ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα επί τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στην τελευταία τριετία της ζωής του μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να αποκτήσει δικαίωμα χρηματικής παροχής από την κληρονομία.
Ανατροπή στη νόμιμη μοίρα
Μία από τις βαθύτερες αλλαγές αφορά τη νόμιμη μοίρα.
Μέχρι σήμερα, τα πρόσωπα που προστατεύονται από τη νόμιμη μοίρα μπορούσαν να αποκτούν ποσοστό επί των ίδιων των κληρονομιαίων περιουσιακών στοιχείων.
Με το νέο σύστημα, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση απέναντι στον κληρονόμο.
Το ύψος της αντιστοιχεί στο μισό της μερίδας που θα δικαιούνταν ο συγκεκριμένος συγγενής εάν δεν υπήρχε διαθήκη.
Η αλλαγή επιχειρεί να περιορίσει ένα από τα μεγαλύτερα πρακτικά προβλήματα των κληρονομιών: τις αναγκαστικές συγκυριότητες σε ακίνητα μεταξύ συγγενών.
Δημιουργεί όμως και μια νέα πραγματικότητα. Ο κληρονόμος που αποκτά, για παράδειγμα, ένα ακίνητο μπορεί να χρειαστεί να βρει τα απαραίτητα χρήματα για να ικανοποιήσει τη νόμιμη μοίρα άλλου δικαιούχου.
Συμφωνίες για την κληρονομιά πριν από τον θάνατο
Ιδιαίτερα σημαντική καινοτομία αποτελεί η εισαγωγή των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου.
Με συμβολαιογραφικό έγγραφο, ο ιδιοκτήτης θα μπορεί να συμφωνήσει εκ των προτέρων ποιος θα τον κληρονομήσει ή ποιος θα λάβει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.
Σε αντίθεση με μια συνηθισμένη διαθήκη, οι βασικοί όροι μιας τέτοιας συμφωνίας δεν θα μπορούν να ανακληθούν μονομερώς.
Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για οικογενειακές επιχειρήσεις και μεγάλες ακίνητες περιουσίες, καθώς δίνει τη δυνατότητα να οργανωθεί η διαδοχή πριν δημιουργηθούν συγκρούσεις μεταξύ των κληρονόμων.
Μπορεί κάποιος να παραιτηθεί προκαταβολικά
Το νέο πλαίσιο επιτρέπει επίσης την εκ των προτέρων παραίτηση από ολόκληρη την κληρονομία, από τμήμα της ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα.
Η παραίτηση μπορεί να γίνει με ή χωρίς αντάλλαγμα, αλλά απαιτείται αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων ενώπιον συμβολαιογράφου.
Πρόκειται για μια ακόμη σημαντική αλλαγή, καθώς επιτρέπει στις οικογένειες να ρυθμίζουν εγκαίρως ζητήματα που μέχρι σήμερα μπορούσαν να οδηγήσουν σε πολυετείς κληρονομικές διαφορές.
«Πρεμιέρα» με εμπλοκή στις διαθήκες
Η εφαρμογή του νέου συστήματος ξεκινά πάντως με ένα πρακτικό πρόβλημα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση διαθηκών.
Έτσι, την ώρα που ενεργοποιούνται οι νέοι κανόνες, ορισμένες υποθέσεις στις συγκεκριμένες περιοχές ενδέχεται να παραμείνουν προσωρινά σε αναμονή.
Για τους πολίτες, πάντως, το βασικό συμπέρασμα είναι σαφές: από τις 16 Σεπτεμβρίου αλλάζει σημαντικά ο τρόπος με τον οποίο κληρονομούνται όχι μόνο οι περιουσίες, αλλά και τα οικονομικά βάρη που τις συνοδεύουν.
