Νέα δεδομένα δημιουργούνται για χιλιάδες επαγγελματίες αλιείς σε ολόκληρη τη χώρα και ιδιαίτερα στις νησιωτικές περιοχές, μετά την ψήφιση του νέου θεσμικού πλαισίου για την αλιεία. Ψηφιακή παρακολούθηση, ενιαίο μητρώο, ιχνηλασιμότητα των αλιευμάτων, διαφορετικές κυρώσεις αλλά και σημαντική μείωση της γραφειοκρατίας συνθέτουν το νέο τοπίο.
Οι αλλαγές έχουν ιδιαίτερη σημασία για περιοχές όπως η Κεφαλονιά και η Ιθάκη, όπου η παράκτια αλιεία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική επαγγελματική δραστηριότητα.
Το νέο πλαίσιο του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων επιχειρεί να αλλάξει συνολικά τον τρόπο με τον οποίο καταγράφεται, παρακολουθείται και ελέγχεται η αλιευτική δραστηριότητα.
Και οι αριθμοί δείχνουν το μέγεθος του κλάδου: στην Ελλάδα καταγράφονται 11.457 αλιευτικά σκάφη, με το 94% του στόλου να αποτελείται από σκάφη μικρότερα των 12 μέτρων, ενώ περισσότεροι από 15.000 εργαζόμενοι απασχολούνται στον κλάδο.
Όλα περνούν σε ένα ψηφιακό σύστημα
Κεντρικό ρόλο στις αλλαγές αποκτά το αναβαθμισμένο Ολοκληρωμένο Σύστημα Παρακολούθησης Αλιείας (ΟΣΠΑ).
Στόχος είναι πληροφορίες οι οποίες μέχρι σήμερα βρίσκονταν κατακερματισμένες σε διαφορετικές υπηρεσίες και μητρώα να συγκεντρωθούν σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον.
Στο ΟΣΠΑ θα εντάσσονται, μεταξύ άλλων, το Εθνικό Αλιευτικό Μητρώο, οι άδειες αλίευσης, στοιχεία για την αλιευτική δραστηριότητα και τα σκάφη, η εμπορία και η ιχνηλασιμότητα των προϊόντων, το Μητρώο Αλιευτικών Παραβάσεων και το Μητρώο Επιθεωρητών Αλιείας.
Στο ίδιο σύστημα προβλέπεται να περιλαμβάνονται και δεδομένα για τις υδατοκαλλιέργειες και τη μεταποίηση.
Η φιλοσοφία είναι ότι οι αρμόδιες αρχές θα μπορούν να έχουν πολύ πληρέστερη εικόνα ολόκληρης της διαδρομής, από τη δραστηριότητα ενός αλιευτικού σκάφους μέχρι την εμπορία του αλιεύματος.
Παράλληλα, το σύστημα θα έχει τη δυνατότητα ψηφιακής διασύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, άλλα κράτη-μέλη και αρμόδιους περιφερειακούς οργανισμούς.
Αυστηρότερα εργαλεία κατά της παράνομης αλιείας
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην αντιμετώπιση της παράνομης, λαθραίας και άναρχης αλιείας.
Το νέο θεσμικό πλαίσιο παρέχει στις αρμόδιες αρχές εργαλεία άμεσης παρέμβασης.
Μεταξύ αυτών προβλέπονται:
- παύση της αλιευτικής δραστηριότητας,
- κατεύθυνση αλιευτικού σκάφους σε λιμένα προκειμένου να ελεγχθεί,
- αναστολή αλιευτικής άδειας,
- δέσμευση παράνομων αλιευτικών εργαλείων.
Σύμφωνα με το υπουργείο, η λογική των νέων ελέγχων είναι να εντοπίζεται αποτελεσματικότερα η πραγματική παραβατικότητα και να προστατεύονται οι επαγγελματίες που λειτουργούν νόμιμα από τον αθέμιτο ανταγωνισμό.
Τέλος σε 17 διαδικασίες αδειοδότησης
Για τους ίδιους τους επαγγελματίες αλιείς, μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τη γραφειοκρατία.
Με το νέο πλαίσιο καταργούνται 17 ξεχωριστές διαδικασίες αδειοδότησης.
Παράλληλα, οι 19 υφιστάμενες ψηφιακές διαδικασίες συγκεντρώνονται σε μόλις δύο ενιαίες διαδικασίες.
Πρόκειται για σημαντική αλλαγή στην καθημερινή συναλλαγή των επαγγελματιών με τη διοίκηση, εφόσον βέβαια το νέο ψηφιακό σύστημα λειτουργήσει στην πράξη όπως έχει σχεδιαστεί.
Ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Σπύρος Πρωτοψάλτης υποστηρίζει ότι στόχος δεν είναι απλώς η μεταφορά της υφιστάμενης γραφειοκρατίας σε ηλεκτρονική μορφή, αλλά η ουσιαστική απλοποίηση των διαδικασιών.
Αλλάζουν και τα πρόστιμα
Σημαντική αλλαγή επέρχεται και στο καθεστώς των αλιευτικών παραβάσεων.
Πλέον οι παραβάσεις διαχωρίζονται σε τρεις βασικές κατηγορίες:
ήσσονος σημασίας, κοινές και σοβαρές.
Με το προηγούμενο σύστημα ακόμη και μικρή διοικητική παράβαση μπορούσε να οδηγήσει σε αφαίρεση του δικαιώματος αλιείας για τουλάχιστον δέκα ημέρες.
Η νέα φιλοσοφία είναι διαφορετική: οι μικρότερες παραβάσεις θα πρέπει να αντιμετωπίζονται αναλογικότερα, ενώ για τις σοβαρές περιπτώσεις παράνομης αλιευτικής δραστηριότητας προβλέπονται ισχυρότερα μέσα αντιμετώπισης.
Ταυτόχρονα δημιουργείται Μητρώο Αλιευτικών Παραβάσεων, το οποίο θα αποτελεί τμήμα του ενιαίου ψηφιακού συστήματος.
Τι αλλάζει στους συλλόγους των ψαράδων
Νέα δεδομένα δημιουργούνται και για τη συλλογική εκπροσώπηση των επαγγελματιών.
Προβλέπεται πλέον η δυνατότητα δημιουργίας συλλόγων ανά κατηγορία αλιευτικών εργαλείων σε επίπεδο Δήμου.
Σε επίπεδο Περιφέρειας προβλέπεται η συγκρότηση Ομοσπονδιών και σε πανελλαδικό επίπεδο Συνομοσπονδιών.
Η συγκεκριμένη αλλαγή μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στις νησιωτικές περιοχές, όπου οι ανάγκες και τα προβλήματα της παράκτιας αλιείας έχουν έντονα τοπικά χαρακτηριστικά.
Τέλος στη βιντζότρατα
Ξεχωριστή πρόβλεψη υπάρχει για τη βιντζότρατα, η χρήση της οποίας απαγορεύεται.
Η σχετική αναφορά αφαιρείται από τις επαγγελματικές άδειες και από τα ενεργά εργαλεία που εμφανίζονται στο Εθνικό Αλιευτικό Μητρώο.
Τα σκάφη που είχαν βιντζότρατα στις άδειές τους θα μπορούν να συνεχίσουν την επαγγελματική τους δραστηριότητα χρησιμοποιώντας τα υπόλοιπα αλιευτικά εργαλεία που προβλέπονται στην άδειά τους.
Αλλαγές και στις υδατοκαλλιέργειες
Το νέο θεσμικό πλαίσιο δεν περιορίζεται στην επαγγελματική αλιεία.
Περιλαμβάνει παρεμβάσεις και στις υδατοκαλλιέργειες, οι οποίες αφορούν τη σύνθεση του Εθνικού Συμβουλίου Υδατοκαλλιεργειών, τις μισθώσεις και τις μετατοπίσεις μονάδων, καθώς και τη λειτουργία των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών.
Για τους επαγγελματίες ψαράδες, πάντως, το ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι αλλάζει συνολικά το μοντέλο ελέγχου και διοικητικής παρακολούθησης της αλιείας.
Περισσότερη ψηφιακή καταγραφή και ιχνηλασιμότητα, δυνατότητα στοχευμένων ελέγχων και αυστηρότερη αντιμετώπιση της σοβαρής παρανομίας από τη μία πλευρά· λιγότερες διαδικασίες αδειοδότησης και αναλογικότερες κυρώσεις από την άλλη.
Για έναν κλάδο που στα νησιά αποτελεί ακόμη κομμάτι της τοπικής οικονομίας και της καθημερινής ζωής, το κρίσιμο τεστ πλέον θα είναι η εφαρμογή: πόσο απλό θα αποδειχθεί στην πράξη το νέο σύστημα για τον μικρό επαγγελματία ψαρά και πόσο αποτελεσματικό απέναντι στην πραγματική παράνομη αλιεία.
