Μεγάλη αλλαγή έρχεται στο επίδομα ανεργίας, καθώς το σημερινό μοντέλο της οριζόντιας επιδότησης οδεύει προς αντικατάσταση από ένα σύστημα που θα λαμβάνει υπόψη τον προηγούμενο μισθό και τα χρόνια ασφάλισης του εργαζομένου. Το νέο επίδομα σχεδιάζεται να είναι σημαντικά υψηλότερο στην αρχή της ανεργίας και να μειώνεται σταδιακά, ενώ στο πρώτο τρίμηνο μπορεί, σύμφωνα με τα δεδομένα του νέου μοντέλου, να φτάνει έως τα 1.438 ευρώ. Η ΔΥΠΑ αξιολογεί πλέον το πιλοτικό πρόγραμμα περίπου 15.600 ανέργων πριν από τη γενικευμένη εφαρμογή του συστήματος.
Αντίστροφα μετρά ο χρόνος για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές των τελευταίων ετών στο επίδομα ανεργίας, καθώς το μοντέλο που γνωρίζουν σήμερα οι δικαιούχοι πρόκειται να αλλάξει ριζικά.
Η βασική φιλοσοφία είναι απλή:
τέλος στο ίδιο βασικό ποσό για όλους, ανεξάρτητα από την προηγούμενη εργασιακή και ασφαλιστική διαδρομή.
Στη θέση του έρχεται ένα περισσότερο εξατομικευμένο σύστημα, στο οποίο θα παίζουν καθοριστικό ρόλο τόσο τα χρόνια ασφάλισης όσο και οι αποδοχές που είχε ο εργαζόμενος πριν βρεθεί χωρίς δουλειά.
Παράλληλα αλλάζει και η χρονική κατανομή της ενίσχυσης.
Το νέο επίδομα θα είναι εμπροσθοβαρές. Ο άνεργος δηλαδή θα λαμβάνει περισσότερα χρήματα κατά το πρώτο διάστημα μετά την απώλεια της εργασίας του και στη συνέχεια η ενίσχυση θα περιορίζεται σταδιακά.
Από τα 564,98 ευρώ σε ένα εντελώς διαφορετικό σύστημα
Με το σημερινό καθεστώς, το βασικό επίδομα ανεργίας ανέρχεται, σύμφωνα με τα στοιχεία του σχεδιασμού, στα 564,98 ευρώ τον μήνα.
Η λογική του υφιστάμενου συστήματος είναι σε μεγάλο βαθμό οριζόντια.
Το βασικό ποσό δεν μεταβάλλεται ουσιαστικά ανάλογα με το αν ένας εργαζόμενος είχε υψηλότερο μισθό ή πολύ μεγαλύτερη ασφαλιστική διαδρομή πριν από την ανεργία του.
Αυτό ακριβώς επιχειρεί να αλλάξει το νέο μοντέλο.
Η επιδότηση θα αποτελείται πλέον από διαφορετικά σκέλη, ώστε δύο άνεργοι με διαφορετικό εργασιακό και ασφαλιστικό ιστορικό να μπορούν να λαμβάνουν διαφορετικά ποσά.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα υπάρχουν τρεις βασικές συνιστώσες.
1. Σταθερό ποσό – 719,07 ευρώ στο πρώτο τρίμηνο
Το πρώτο σκέλος θα είναι το σταθερό ποσό.
Δεν θα εξαρτάται από τις προηγούμενες αποδοχές ή τα χρόνια ασφάλισης και θα συνδέεται με τον κατώτατο μισθό.
Με τα δεδομένα του μοντέλου που έχει εφαρμοστεί πιλοτικά, το ποσό αυτό διαμορφώνεται στα 719,07 ευρώ για το πρώτο τρίμηνο της ανεργίας.
Εδώ όμως βρίσκεται μια από τις σημαντικότερες διαφορές του νέου συστήματος.
Το ποσό δεν θα παραμένει σταθερό μέχρι το τέλος της επιδότησης.
Θα μειώνεται σταδιακά.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, μπορεί να φτάνει περίπου στα 410 ευρώ κατά το τέταρτο τρίμηνο του πρώτου έτους και περίπου στα 205 ευρώ κατά το δεύτερο εξάμηνο του δεύτερου έτους.
Η διάρκεια της καταβολής μπορεί να φτάνει έως τους 24 μήνες, ανάλογα με το ασφαλιστικό ιστορικό και τη διάρκεια επιδότησης που δικαιούται ο κάθε άνεργος.
2. Μπόνους για τα χρόνια ασφάλισης
Το δεύτερο κομμάτι είναι το λεγόμενο μεταβλητό ποσό Α.
Εδώ μπαίνει για πρώτη φορά ουσιαστικά στην εξίσωση η ασφαλιστική διαδρομή.
Όσο περισσότερα χρόνια ασφάλισης έχει συγκεντρώσει ο εργαζόμενος, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η συγκεκριμένη προσαύξηση.
Η φιλοσοφία είναι ότι ένας εργαζόμενος που έχει καταβάλει εισφορές για μεγάλο χρονικό διάστημα δεν θα πρέπει, όταν χάσει την εργασία του, να αντιμετωπίζεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο ως προς το ύψος της επιδότησης με κάποιον που έχει πολύ μικρότερο ασφαλιστικό ιστορικό.
3. Ρόλο θα παίζει και ο προηγούμενος μισθός
Ακόμη μεγαλύτερη αλλαγή αποτελεί το μεταβλητό ποσό Β.
Αυτό θα συνδέεται με τις αποδοχές του εργαζομένου.
Συνεπώς, το νέο σύστημα δεν εξετάζει μόνο πόσο καιρό εργαζόταν κάποιος, αλλά και τις αποδοχές που είχε κατά την εργασιακή του διαδρομή.
Τα δύο μεταβλητά σκέλη προβλέπεται να καταβάλλονται κατά τους πρώτους 12 μήνες της ανεργίας.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους το επίδομα μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερο κατά την πρώτη περίοδο μετά την απώλεια της εργασίας.
Το ανώτατο ποσό των 1.438 ευρώ
Εδώ βρίσκεται και ο αριθμός που αναμένεται να συγκεντρώσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον.
Το άθροισμα του σταθερού και των μεταβλητών ποσών θα έχει ανώτατο όριο.
Σύμφωνα με τα δεδομένα του νέου μοντέλου, κατά το πρώτο τρίμηνο το συνολικό επίδομα μπορεί να φτάσει έως τα:
1.438 ευρώ τον μήνα.
Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι κάθε άνεργος θα παίρνει 1.438 ευρώ.
Το συγκεκριμένο ποσό αποτελεί το πλαφόν.
Για να διαμορφωθεί το τελικό επίδομα θα λαμβάνονται υπόψη τα χαρακτηριστικά του κάθε δικαιούχου και ιδιαίτερα η ασφαλιστική και μισθολογική του ιστορία.
Άρα, άλλος δικαιούχος μπορεί να βρίσκεται κοντά στο σταθερό σκέλος και άλλος, με περισσότερα χρόνια ασφάλισης και υψηλότερες προηγούμενες αποδοχές, να λαμβάνει σημαντικά μεγαλύτερη ενίσχυση.
Γιατί τα περισσότερα χρήματα δίνονται στην αρχή
Το νέο μοντέλο στηρίζεται στην παραδοχή ότι η μεγαλύτερη οικονομική ανατροπή για ένα νοικοκυριό συμβαίνει αμέσως μετά την απώλεια της εργασίας.
Ένας εργαζόμενος που μέχρι έναν μήνα νωρίτερα είχε κανονικό μισθό μπορεί ξαφνικά να βρεθεί χωρίς το βασικό εισόδημά του, ενώ ενοίκιο ή στεγαστικό δάνειο, λογαριασμοί και καθημερινές υποχρεώσεις συνεχίζουν να «τρέχουν».
Γι’ αυτό το σύστημα προβλέπει ισχυρότερη προστασία στην αρχή.
Όσο όμως περνούν οι μήνες, το ποσό θα μειώνεται.
Αυτή είναι η έννοια της εμπροσθοβαρούς επιδότησης.
Το κρίσιμο ερώτημα για τους ανέργους
Η αλλαγή αυτή έχει δύο όψεις.
Για έναν εργαζόμενο με μεγάλη ασφαλιστική διαδρομή και σχετικά υψηλές προηγούμενες αποδοχές, η αρχική οικονομική προστασία μπορεί να είναι αισθητά μεγαλύτερη από αυτή που παρέχει το σημερινό σύστημα.
Από την άλλη πλευρά, επειδή το σταθερό ποσό μειώνεται όσο περνά ο χρόνος, η εικόνα αλλάζει για εκείνους που παραμένουν άνεργοι για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Επομένως, δεν αρκεί να εξετάζεται μόνο το εντυπωσιακό ανώτατο ποσό των 1.438 ευρώ.
Για κάθε δικαιούχο κρίσιμο θα είναι το συνολικό ποσό που θα λάβει σε όλη τη διάρκεια της επιδότησης, καθώς και το χρονικό διάστημα για το οποίο θα δικαιούται την παροχή.
Το πείραμα των 15.600 ανέργων
Η αλλαγή δεν σχεδιάζεται πλέον μόνο στα χαρτιά.
Το νέο μοντέλο δοκιμάστηκε πιλοτικά σε περίπου 15.600 ανέργους.
Η φάση ένταξης νέων δικαιούχων στο πιλοτικό πρόγραμμα έχει ολοκληρωθεί και πλέον η ΔΥΠΑ αξιολογεί τα αποτελέσματά του.
Αυτή η αξιολόγηση είναι καθοριστική.
Πριν περάσει το νέο επίδομα στο σύνολο των δικαιούχων θα πρέπει να εξεταστούν τα αποτελέσματα της πιλοτικής εφαρμογής και να γίνουν οι απαραίτητες τεχνικές ή θεσμικές προσαρμογές.
Στόχος είναι στη συνέχεια το σύστημα να επεκταθεί στους περίπου 150.000 ανέργους που επιδοτούνται.
Τι πρέπει να κρατήσουν οι δικαιούχοι
Η σημαντικότερη αλλαγή είναι ότι στο νέο καθεστώς το επίδομα ανεργίας παύει να αντιμετωπίζεται ως μια σχεδόν ενιαία παροχή.
Μισθός, χρόνια ασφάλισης και χρόνος παραμονής στην ανεργία αποκτούν πλέον καθοριστική σημασία.
Έτσι, το ποσό θα είναι υψηλότερο στην αρχή, θα διαφοροποιείται ανά δικαιούχο και θα μειώνεται σταδιακά.
Το μοντέλο συνδέεται με τη μεταρρυθμιστική κατεύθυνση που είχε περιληφθεί και στις προτάσεις της έκθεσης Πισσαρίδη, με στόχο η επιδότηση να λειτουργεί περισσότερο ως οικονομική «γέφυρα» ανάμεσα στην απώλεια μιας θέσης εργασίας και στην επιστροφή στην απασχόληση.
Για τους περίπου 150.000 επιδοτούμενους ανέργους, πάντως, το ενδιαφέρον βρίσκεται πλέον στην τελική μορφή που θα πάρει η μεταρρύθμιση μετά την αξιολόγηση του πιλοτικού προγράμματος.
Και κυρίως σε τρία πράγματα:
ποιο θα είναι τελικά το αρχικό ποσό, πόσο γρήγορα θα μειώνεται και πόσα χρήματα θα λαμβάνει συνολικά κάθε κατηγορία ανέργων.
Το βέβαιο είναι ότι, εφόσον η γενικευμένη εφαρμογή προχωρήσει σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το επίδομα ανεργίας όπως το γνωρίζαμε μέχρι σήμερα αλλάζει σελίδα.
