Περισσότερη προστασία όταν ο δανειολήπτης βρεθεί σε αδιέξοδο, αλλά το κρίσιμο στοίχημα παίζεται πολύ νωρίτερα – Το «καμπανάκι» για την ποιότητα των νέων χορηγήσεων και ο κίνδυνος η σημερινή πιστωτική επέκταση να δημιουργήσει τα προβλήματα της επόμενης ημέρας
Νέους κανόνες στη δύσκολη σχέση μεταξύ οφειλετών, funds και servicers επιχειρεί να βάλει το νέο πλαίσιο για το ιδιωτικό χρέος, προσφέροντας περισσότερες δικλίδες προστασίας σε όσους έχουν ήδη βρεθεί αντιμέτωποι με οικονομικές δυσκολίες.
Υπάρχει όμως ένα μεγάλο ερώτημα που παραμένει: τι γίνεται πριν ένα δάνειο γίνει προβληματικό;
Διότι οι περισσότερες από τις νέες παρεμβάσεις ενεργοποιούνται όταν η ζημιά έχει ήδη αρχίσει να γίνεται. Όταν ο δανειολήπτης έχει χάσει δόσεις, όταν αναζητεί ρύθμιση, όταν το δάνειό του βρίσκεται σε servicer ή όταν έχει φτάσει πλέον κοντά στον κίνδυνο αναγκαστικής εκτέλεσης.
Και όσο η τραπεζική χρηματοδότηση επανέρχεται σταδιακά στην οικονομία, τόσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά ένα διαφορετικό ερώτημα:
Τα δάνεια που χορηγούνται σήμερα θα μπορούν να εξυπηρετούνται και αύριο;
Τι αλλάζει για τους οφειλέτες
Οι νέες παρεμβάσεις επιχειρούν να αντιμετωπίσουν ορισμένες από τις σημαντικότερες δυσλειτουργίες που έχουν καταγραφεί στην αγορά διαχείρισης απαιτήσεων.
Μεταξύ άλλων, προβλέπονται προθεσμίες στις διαπραγματεύσεις, περιορισμοί στην προκαταβολή που μπορεί να ζητηθεί από έναν οφειλέτη, μεγαλύτερη προστασία για όσους τηρούν τη συμφωνημένη ρύθμιση και αυξημένες υποχρεώσεις διαφάνειας για τις εταιρείες διαχείρισης.
Η λογική είναι σαφής: ο δανειολήπτης που προσπαθεί πραγματικά να ρυθμίσει το χρέος του δεν πρέπει να βρίσκεται σε μια ατέρμονη διαδικασία διαπραγμάτευσης ούτε να αντιμετωπίζει συνεχώς μεταβαλλόμενους όρους.
Πρόκειται συνεπώς για μέτρα που επιχειρούν να βάλουν συγκεκριμένους κανόνες σε μια σχέση στην οποία η διαπραγματευτική ισχύς πιστωτή και οφειλέτη είναι εκ των πραγμάτων άνιση.
Όμως όλα αυτά αφορούν κυρίως τη διαχείριση του προβλήματος αφού αυτό εμφανιστεί.
Η πραγματική μάχη δίνεται πριν από την πρώτη απλήρωτη δόση
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη πλευρά του ζητήματος.
Ένα βιώσιμο σύστημα ιδιωτικής πίστης δεν κρίνεται μόνο από το πόσο αποτελεσματικά ρυθμίζει τα «κόκκινα» δάνεια.
Κρίνεται πρωτίστως από το πόσα από τα καινούργια δάνεια δεν θα γίνουν ποτέ κόκκινα.
Και αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία τώρα που η τραπεζική χρηματοδότηση αυξάνεται.
Η πιστωτική επέκταση προς τις επιχειρήσεις παραμένει ισχυρή, ενώ και στη στεγαστική πίστη καταγράφονται σημάδια ανάκαμψης, στην οποία συμβάλλουν και τα συγχρηματοδοτούμενα προγράμματα.
Η αύξηση των χορηγήσεων μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο για την ανάπτυξη, τις επενδύσεις και την απόκτηση κατοικίας.
Υπάρχει όμως μία βασική προϋπόθεση:
τα δάνεια πρέπει να είναι βιώσιμα για εκείνους που τα παίρνουν.
Το «καμπανάκι» για την ποιότητα των νέων δανείων
Το συγκεκριμένο ζήτημα επισημαίνεται και από το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, το οποίο βάζει στο κάδρο την «ποιότητα των νέων χορηγήσεων».
Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα.
Δεν αρκεί μια οικονομία να εμφανίζει μεγαλύτερη ροή πιστώσεων. Πρέπει ταυτόχρονα οι νέες χρηματοδοτήσεις να στηρίζονται σε πραγματική και διατηρήσιμη δυνατότητα αποπληρωμής.
Με άλλα λόγια, η δόση ενός στεγαστικού ή επιχειρηματικού δανείου δεν πρέπει να είναι διαχειρίσιμη μόνο σήμερα.
Πρέπει να παραμένει διαχειρίσιμη ακόμη και εάν οι οικονομικές συνθήκες γίνουν δυσκολότερες.
Τι θα συμβεί, για παράδειγμα, εάν αυξηθούν ξανά τα επιτόκια;
Τι θα συμβεί εάν μειωθεί το διαθέσιμο εισόδημα ενός νοικοκυριού;
Τι θα γίνει εάν μια μικρή επιχείρηση αντιμετωπίσει πτώση του τζίρου της;
Ή εάν η επίμονη ακρίβεια αυξήσει ξανά σημαντικά το κόστος τροφίμων, ενέργειας και καθημερινών αναγκών;
Εκεί δοκιμάζεται πραγματικά η ποιότητα ενός δανείου.
Δεν σημαίνει επιστροφή στις πρακτικές του παρελθόντος
Η συζήτηση αυτή δεν σημαίνει ότι οι τράπεζες έχουν επιστρέψει στις πρακτικές μαζικών και χαλαρών χορηγήσεων προηγούμενων εποχών.
Η επισήμανση αφορά περισσότερο την ανάγκη να μη δημιουργηθεί ένας νέος κύκλος υπερχρέωσης μέσα από την ίδια την προσπάθεια επανεκκίνησης της πιστωτικής επέκτασης.
Η δυνατότητα αποπληρωμής πρέπει επομένως να εξετάζεται με ρεαλιστικά σενάρια για τα εισοδήματα, τα επιτόκια, το κόστος ζωής και τις γενικότερες οικονομικές συνθήκες.
Διότι ένα νοικοκυριό μπορεί σήμερα να πληρώνει κανονικά τη δόση του, αλλά να βρίσκεται ήδη πολύ κοντά στα όρια των οικονομικών αντοχών του.
Μία σχετικά μικρή μεταβολή μπορεί τότε να ανατρέψει ολόκληρο τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Το ιδιωτικό χρέος έχει πλέον δύο μέτωπα
Η Ελλάδα βρίσκεται ουσιαστικά αντιμέτωπη με δύο διαφορετικές γενιές ιδιωτικού χρέους.
Η πρώτη είναι ήδη γνωστή.
Πρόκειται για το μεγάλο απόθεμα παλαιών οφειλών που βρίσκεται στις τράπεζες, στα funds και στους servicers.
Για αυτές τις οφειλές ζητούμενο είναι να υπάρξουν βιώσιμες ρυθμίσεις, διαφάνεια, σαφείς κανόνες και πραγματικές δυνατότητες επανένταξης των οφειλετών σε κανονική οικονομική δραστηριότητα.
Το δεύτερο μέτωπο είναι λιγότερο ορατό, επειδή αφορά δάνεια τα οποία σήμερα εξυπηρετούνται κανονικά.
Και ακριβώς γι’ αυτό είναι ίσως ακόμη σημαντικότερο.
Είναι τα δάνεια που δίνονται τώρα.
Εάν οι νέες χρηματοδοτήσεις στηρίζονται σε υγιείς οικονομικές βάσεις, μπορούν να χρηματοδοτήσουν κατοικίες, επιχειρήσεις και επενδύσεις και να συμβάλουν στην ανάπτυξη.
Εάν όμως ένα σημαντικό μέρος τους αποδειχθεί υπερβολικά βαρύ για τα εισοδήματα των δανειοληπτών, τότε το σημερινό «πράσινο» δάνειο μπορεί να αποτελέσει το αυριανό «κόκκινο».
Το μάθημα της προηγούμενης κρίσης
Η εμπειρία των προηγούμενων ετών έχει δείξει πόσο δύσκολο είναι να αντιμετωπιστεί ένα μεγάλο απόθεμα μη εξυπηρετούμενων δανείων αφού αυτό δημιουργηθεί.
Μεταβιβάσεις δανείων, funds, servicers, εξωδικαστικός μηχανισμός, διμερείς ρυθμίσεις και μια σειρά νομοθετικών παρεμβάσεων χρειάστηκαν για να αντιμετωπιστεί το τεράστιο πρόβλημα που είχε συσσωρευτεί.
Γι’ αυτό και η πρόληψη μιας νέας γενιάς υπερχρεωμένων νοικοκυριών και επιχειρήσεων αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Δεν αρκεί να δημιουργούνται συνεχώς καλύτεροι μηχανισμοί για τον πολίτη αφού δεν μπορεί πλέον να πληρώσει.
Χρειάζεται η χρηματοδότηση να σχεδιάζεται έτσι ώστε, όσο είναι δυνατόν, να μη φτάνει ποτέ σε αυτό το σημείο.
Το πραγματικό στοίχημα των επόμενων ετών
Το νέο πλαίσιο για τους servicers και το ιδιωτικό χρέος επιχειρεί να διορθώσει προβλήματα που ήδη υπάρχουν.
Το επόμενο μεγάλο στοίχημα όμως είναι διαφορετικό:
να μη δημιουργηθεί το επόμενο βουνό «κόκκινων» δανείων την ώρα που προσπαθούμε ακόμη να διαχειριστούμε το προηγούμενο.
Η πιστωτική επέκταση είναι απαραίτητη για μια οικονομία που θέλει να αναπτυχθεί. Όμως η αύξηση των χορηγήσεων από μόνη της δεν αποτελεί επιτυχία.
Η πραγματική δοκιμασία θα έρθει σε βάθος χρόνου: πόσα από τα στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια που δίνονται σήμερα θα εξακολουθούν να εξυπηρετούνται κανονικά εάν οι οικονομικές συνθήκες γίνουν δυσκολότερες.
Γιατί τελικά το καλύτερο μέτρο προστασίας ενός δανειολήπτη δεν είναι μόνο μια καλή ρύθμιση όταν το δάνειό του κοκκινίσει. Είναι να έχει πάρει εξαρχής ένα δάνειο που μπορεί πραγματικά να αποπληρώσει.
