Νέα μετωπική παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού για Βόρεια Μακεδονία και Βουλγαρία – Τι είπε η φον ντερ Λάιεν, τι προβλέπει πραγματικά η συμφωνία για τα 48 κειμήλια και πώς απάντησε ο Παύλος Μαρινάκης
Νέα παρέμβαση με σαφείς αιχμές προς την κυβέρνηση πραγματοποίησε ο Αντώνης Σαμαράς, αυτή τη φορά ανοίγοντας ταυτόχρονα δύο μέτωπα εξωτερικής πολιτικής: τη Βόρεια Μακεδονία και τη συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας για την επιστροφή των 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων και την παράδοση στη Σόφια των λειψάνων που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ.
Ο πρώην πρωθυπουργός μίλησε για «διπλό χτύπημα» και χρησιμοποίησε ιδιαίτερα σκληρή γλώσσα, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα «παρακολουθεί βουβή» τις εξελίξεις και ότι στην περίπτωση της Βουλγαρίας «σαλπίζει υποχώρηση με πανηγυρισμούς».
Η κυβέρνηση απάντησε λίγη ώρα αργότερα, με τον Παύλο Μαρινάκη να υπενθυμίζει ότι η ευρωπαϊκή πορεία της Βόρειας Μακεδονίας περνά και από την Ελλάδα και να παραπέμπει, για τις συνέπειες της Συμφωνίας των Πρεσπών, στον Αλέξη Τσίπρα και σε όσους την ψήφισαν.
Τι ακριβώς είπε η φον ντερ Λάιεν
Η πρώτη αναφορά του Αντώνη Σαμαρά αφορά τις δηλώσεις της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στα Σκόπια.
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κατά την κοινή παρουσία της με τον πρωθυπουργό της Βόρειας Μακεδονίας Χρίστιαν Μίτσκοσκι, χρησιμοποίησε πράγματι τους όρους «Macedonian culture» και «Macedonian language», λέγοντας ότι μπορούν να κάνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση πλουσιότερη. Παράλληλα, υποστήριξε ότι η θέση της Βόρειας Μακεδονίας βρίσκεται στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Πάνω σε αυτή τη δήλωση στηρίχθηκε η επίθεση Σαμαρά.
Ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε «δήθεν» τη μακεδονική γλώσσα και τον μακεδονικό πολιτισμό και συνέδεσε ευθέως τις σημερινές εξελίξεις με τη Συμφωνία των Πρεσπών, την οποία έχει πολεμήσει πολιτικά από την πρώτη στιγμή.
«Τα πράγματα έχουν γίνει πολύ χειρότερα από το φιάσκο των Πρεσπών και εμείς παρακολουθούμε βουβοί», ανέφερε.
Η απάντηση Μαρινάκη: «Ο δρόμος προς την Ευρώπη περνά μέσα από την Ελλάδα»
Η κυβέρνηση δεν άφησε αναπάντητη την παρέμβαση.
Ο Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι η πορεία της Βόρειας Μακεδονίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση «περνάει μέσα από την Ελλάδα» και προϋποθέτει σεβασμό των συμφωνηθέντων.
Παράλληλα, πέρασε στην αντεπίθεση για τη Συμφωνία των Πρεσπών, παραπέμποντας στον Αλέξη Τσίπρα και σε εκείνους που την υπερψήφισαν.
Η κυβερνητική θέση είναι ότι η σημερινή κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να λειτουργεί μέσα στο πλαίσιο μιας διεθνούς συμφωνίας που έχει ήδη κυρωθεί και δεν μπορεί να ακυρωθεί μονομερώς — κάτι που, σύμφωνα με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, είχε επισημάνει ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήδη από την περίοδο που βρισκόταν στην αντιπολίτευση.
Έτσι διαμορφώνεται και η ουσιαστική πολιτική διαφορά: ο Σαμαράς εγκαλεί την κυβέρνηση για τη σημερινή αντίδρασή της, ενώ η κυβέρνηση μεταφέρει το βάρος στην ίδια τη Συμφωνία των Πρεσπών και στις δεσμεύσεις που αυτή δημιούργησε.
Το δεύτερο μέτωπο: Τα οστά του Σαμουήλ
Ακόμη πιο αιχμηρός εμφανίστηκε ο πρώην πρωθυπουργός για τη συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας.
Η Ελλάδα παραδίδει στη Βουλγαρία τα λείψανα που βρέθηκαν το 1965 στη Βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες από τον καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο και έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον Τσάρο Σαμουήλ, μαζί με το υπόλοιπο ανθρωπολογικό υλικό που βρέθηκε στις τέσσερις σαρκοφάγους.
Από την άλλη πλευρά, επιστρέφουν στην Ελλάδα 48 εκκλησιαστικά κειμήλια από την Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, την Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών και την Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης.
Τα αντικείμενα είχαν μεταφερθεί στη Σόφια το 1917, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, και βρίσκονταν στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας της Βουλγαρίας.
Ο Σαμαράς αντιπαραβάλλει τη σημασία των δύο πλευρών της συμφωνίας.
Κατά την εκτίμησή του, η επιστροφή των λειψάνων του Σαμουήλ αποτελούσε επί περισσότερο από έναν αιώνα εθνική επιδίωξη της Βουλγαρίας, ενώ η Ελλάδα παίρνει πίσω μόνο 48 από τα πολύ περισσότερα ελληνικά κειμήλια που, όπως επισημαίνει, αφαιρέθηκαν από τη Βόρεια Ελλάδα.
Η λεπτομέρεια που αλλάζει μέρος της συζήτησης
Υπάρχει, ωστόσο, ένα σημαντικό στοιχείο στην επίσημη συμφωνία που πρέπει να καταγραφεί.
Η επιστροφή των 48 κειμηλίων δεν σημαίνει ότι Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρούν κλειστό το ζήτημα των υπολοίπων αντικειμένων.
Το ίδιο το ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού αναφέρει ρητά ότι οι δύο χώρες συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαπραγματεύσεις για την ταυτοποίηση και την ένταξη σε επόμενη συμφωνία ιστορικών αντικειμένων αμοιβαίου ενδιαφέροντος που δεν συμπεριλήφθηκαν στην παρούσα.
Αυτό δεν αναιρεί την πολιτική κριτική Σαμαρά ότι η Ελλάδα παραδίδει τώρα κάτι εξαιρετικά σημαντικό για τη Βουλγαρία χωρίς να έχει προηγηθεί η επιστροφή του συνόλου των ελληνικών κειμηλίων.
Αναιρεί όμως την εντύπωση ότι με τα 48 αντικείμενα η ελληνική πλευρά παραιτείται επισήμως από οποιαδήποτε περαιτέρω διεκδίκηση.
Τι απαντά το Μαξίμου για τα κειμήλια
Στο δεύτερο σκέλος της παρέμβασης Σαμαρά, κυβερνητικές πηγές επέλεξαν να μην ανοίξουν ευθεία αντιπαράθεση.
Παρέπεμψαν στην πρόσφατη ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου για την επιστροφή των κειμηλίων, χαρακτηρίζοντάς την ουσιαστικά ως την καλύτερη απάντηση στην κριτική του πρώην πρωθυπουργού.
Το Υπουργείο Πολιτισμού, από την πλευρά του, παρουσιάζει τη συμφωνία ως ιστορικής σημασίας και αναφέρει ότι εργάστηκε συστηματικά για την επίτευξή της.
Νέα πολιτική σύγκρουση με ευρύτερο υπόβαθρο
Η σημερινή παρέμβαση έχει και μια ευρύτερη πολιτική διάσταση.
Ο Αντώνης Σαμαράς επιλέγει για ακόμη μία φορά ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ταυτότητας για να διαφοροποιηθεί ευθέως από την κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Από την άλλη πλευρά, το Μαξίμου επιχειρεί να χωρίσει τη συζήτηση στα δύο: για τη Βόρεια Μακεδονία υποστηρίζει ότι η σημερινή πραγματικότητα απορρέει από μια διεθνή συμφωνία που υπέγραψε η κυβέρνηση Τσίπρα, ενώ για τα κειμήλια προβάλλει το αποτέλεσμα της επιστροφής αντικειμένων που βρίσκονταν στη Βουλγαρία για περισσότερο από έναν αιώνα και τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για όσα παραμένουν εκεί.
Έτσι, πίσω από τη σημερινή ανταλλαγή δηλώσεων βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ερώτημα:
αν η Ελλάδα αξιοποιεί επαρκώς τα διπλωματικά εργαλεία που διαθέτει απέναντι στη Βόρεια Μακεδονία και αν η συμφωνία με τη Βουλγαρία αποτελεί ένα πρώτο βήμα για την επιστροφή περισσότερων ελληνικών κειμηλίων ή το σημείο στο οποίο η Αθήνα παραχώρησε ένα εξαιρετικά σημαντικό διαπραγματευτικό χαρτί.
