Το πρόβλημα με την πολιτική προπαγάνδα δεν είναι ότι χρησιμοποιεί πάντοτε ψέματα. Πολύ συχνά κάνει κάτι αποτελεσματικότερο: παίρνει αληθινά γεγονότα, τα διογκώνει, προσθέτει συμπεράσματα που δεν προκύπτουν από αυτά και στο τέλος παρουσιάζει μια πολιτική ερμηνεία ως αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει με το κείμενο που επιχειρεί να απαντήσει στον Αντώνη Σαμαρά και στην κριτική του για την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων του τσάρου Σαμουήλ.
Ας ξεκινήσουμε λοιπόν από εκεί όπου πρέπει: από τα γεγονότα.
Ναι, η Ελλάδα πήρε πίσω 48 σημαντικά κειμήλια
Η συμφωνία Ελλάδας–Βουλγαρίας είναι υπαρκτή και σημαντική.
Η Ελλάδα παρέδωσε στη Βουλγαρία τα λείψανα που έχουν ταυτοποιηθεί ως εκείνα του τσάρου Σαμουήλ, μαζί με ανθρωπολογικό υλικό από τέσσερις σαρκοφάγους που είχαν ανασκαφεί στη βασιλική του Αγίου Αχιλλείου στις Πρέσπες. Η Βουλγαρία επέστρεψε 48 εκκλησιαστικά κειμήλια που είχαν αφαιρεθεί από ελληνικά μοναστήρια και εκκλησίες το 1917.
Μάλιστα, η συμφωνία δεν προέκυψε ξαφνικά. Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο χωρών είχαν διάρκεια μεγαλύτερη της δεκαετίας.
Επομένως, μπορεί κάποιος να θεωρεί τη συμφωνία καλή. Μπορεί ο Σαμαράς να την κρίνει αρνητικά. Αυτή είναι πολιτική και ιστορική συζήτηση.
Εκείνο όμως που δεν αποτελεί σοβαρό επιχείρημα είναι το «τα οστά δεν έχουν ΚΑΜΜΙΑ ΑΞΙΑ για εμάς».
Ποιος ακριβώς αποφασίζει ότι ένα αρχαιολογικό και ανθρωπολογικό εύρημα που βρέθηκε σε ελληνικό έδαφος και φυλασσόταν επί δεκαετίες σε ελληνικό μουσείο δεν έχει «καμία αξία»;
Η πολιτιστική και ιστορική αξία δεν μετριέται με το αν ένα εύρημα εξυπηρετεί το πολιτικό αφήγημα της ημέρας.
Ο Ρούμπιο έρχεται «ΜΟΝΟ ΑΘΗΝΑ»; Όχι
Εδώ πλέον περνάμε από την πολιτική άποψη στον απολύτως ελέγξιμο ισχυρισμό.
Το κείμενο γράφει με κεφαλαία:
«Για πρώτη φορά ένας Αμερικανός ΥΠΕΞ έρχεται στην Αθήνα χωρίς να πάει και στην Άγκυρα. Και μάλιστα έρχεται μόνο στην Αθήνα… ΜΟΝΟ ΑΘΗΝΑ».
Μόνο που το επίσημο πρόγραμμα λέει κάτι διαφορετικό.
Ο Μάρκο Ρούμπιο πραγματοποιεί ευρωπαϊκή περιοδεία από τις 5 έως τις 8 Οκτωβρίου με σταθμούς Ρέικιαβικ, Αθήνα και Λισαβόνα. Στην Αθήνα θα ηγηθεί της αμερικανικής αντιπροσωπείας στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο ΗΠΑ–Ελλάδας.
Άρα πράγματι δεν περιλαμβάνεται η Άγκυρα στο συγκεκριμένο ταξίδι. Αυτό είναι γεγονός και μπορεί να αξιολογηθεί πολιτικά.
Αλλά το «έρχεται μόνο στην Αθήνα» είναι απλούστατα λάθος.
Και ακόμη περισσότερο, από το γεγονός ότι η Άγκυρα δεν περιλαμβάνεται σε αυτή την περιοδεία δεν προκύπτει αυτομάτως ότι η Ουάσιγκτον έστειλε κάποιο επίσημο μήνυμα του τύπου «ΜΟΝΟ ΑΘΗΝΑ» προς την Τουρκία.
Αυτό αποτελεί ερμηνεία του συντάκτη. Όχι ανακοίνωση του State Department.
Τα ελληνικά F-35 κατασκευάζονται – αλλά τα «συνεχόμενα ξερά ΟΧΙ» στην Τουρκία είναι άλλη ιστορία
Εδώ υπάρχει ένας πραγματικός πυρήνας.
Η Ελλάδα έχει πράγματι ενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35 και τα ελληνικά αεροσκάφη βρίσκονται ήδη σε διαδικασία κατασκευής. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει δηλώσει ότι η εκπαίδευση Ελλήνων χειριστών στα ελληνικά F-35 αρχίζει το 2027.
Επίσης υπάρχουν πράγματι σημαντικά αμερικανικά νομικά εμπόδια για την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα λόγω των S-400.
Μόνο που το ίδιο το Μέγαρο Μαξίμου είναι πολύ πιο προσεκτικό από τον ενθουσιώδη υποστηρικτή του.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε τον Σεπτέμβριο ότι υπάρχουν «πολύ σημαντικά νομικά εμπόδια» για την απόκτηση F-35 από την Τουρκία, τα οποία προς το παρόν δεν βλέπει πώς μπορούν να ξεπεραστούν. Έχει όμως επανειλημμένα προσθέσει ότι δεν είναι δουλειά της Ελλάδας να υποδεικνύει στις ΗΠΑ σε ποιους θα πουλήσουν οπλικά συστήματα.
Άρα το «η Τουρκία εισπράττει συνεχόμενα και ξερά ΟΧΙ» είναι πολιτική δραματοποίηση μιας πραγματικότητας πολύ πιο σύνθετης.
Η Ελλάδα έχει F-35 στον δρόμο.
Η Τουρκία σήμερα αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια.
Μέχρι εκεί.
Ο Κάθετος Διάδρομος υπάρχει – η «αποκλειστικότητα 13 χωρών» όμως;
Πραγματική είναι επίσης η αναβάθμιση του ενεργειακού ρόλου της Ελλάδας.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η χώρα έχει ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες εισαγωγής LNG και ότι ο ρόλος της ως χώρας διαμετακόμισης είναι κρίσιμος για τη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών της ευρύτερης περιοχής.
Ο Κάθετος Διάδρομος επίσης αναπτύσσεται. Στην πρωτοβουλία συμμετέχουν διαχειριστές από Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουγγαρία, Σλοβακία και Ουκρανία, ενώ πλέον συμμετέχουν στις συζητήσεις και Σερβία και Βόρεια Μακεδονία.
Πού βρίσκεται όμως η τεκμηρίωση ότι πρόκειται για έναν «ΕΛΛΗΝΟΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΟ Κάθετο Διάδρομο που θα τροφοδοτεί κατ’ αποκλειστικότητα 13 ευρωπαϊκές χώρες», τον οποίο «διεκδίκησε η Τουρκία και έχασε από την Ελλάδα»;
Στις επίσημες πηγές που ελέγξαμε δεν προκύπτει αυτή η διατύπωση.
Άλλο λοιπόν η πραγματική γεωπολιτική και ενεργειακή αναβάθμιση της Ελλάδας και άλλο να μετατρέπεται ένα πολυμερές ευρωπαϊκό ενεργειακό εγχείρημα σε ποδοσφαιρικό Ελλάδα–Τουρκία με τελικό σκορ.
Chevron και ExxonMobil: σημαντικό γεγονός, όχι απόδειξη ότι λύθηκαν τα ελληνοτουρκικά
Και εδώ το κείμενο πατά σε πραγματικά δεδομένα.
Η Chevron έχει υπογράψει με την Ελλάδα συμφωνίες για έρευνες νοτίως Πελοποννήσου και Κρήτης και έχει επεκτείνει τη συμμετοχή της στο Block 10 στο νότιο Ιόνιο. Η ExxonMobil συμμετέχει επίσης σε παραχώρηση στο Ιόνιο.
Η παρουσία δύο αμερικανικών ενεργειακών κολοσσών είναι προφανώς σημαντική οικονομικά και γεωπολιτικά.
Αλλά ούτε η Chevron ούτε η ExxonMobil είναι διεθνή δικαστήρια θαλασσίων διαφορών.
Οι επιχειρηματικές αποφάσεις τους δεν αποτελούν από μόνες τους συνολική επίλυση των διαφορών Ελλάδας–Τουρκίας ούτε πιστοποιητικό ότι «η Τουρκία έχασε».
Αυτό είναι το μόνιμο τέχνασμα του κειμένου: παίρνει μια πραγματική θετική εξέλιξη και της φορτώνει ένα πολύ μεγαλύτερο πολιτικό συμπέρασμα.
Τα SPIKE NLOS είναι πραγματικότητα
Και εδώ πρέπει να είμαστε ακριβείς.
Τα πρώτα SPIKE NLOS έχουν πράγματι αναπτυχθεί σε μονάδες των νησιών και βρίσκεται σε εξέλιξη η επιχειρησιακή τους ένταξη.
Αυτό αποτελεί πραγματική ενίσχυση της ελληνικής αποτρεπτικής ικανότητας.
Δεν χρειάζεται ούτε να υποβαθμιστεί ούτε να αμφισβητηθεί για να γίνει κριτική στην κυβέρνηση.
Αλλά η ύπαρξη SPIKE NLOS δεν απαντά στην κριτική για την Κάσο, το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, το τουρκικό casus belli ή οποιοδήποτε άλλο συγκεκριμένο ζήτημα εξωτερικής πολιτικής.
Η απόκτηση ενός ισχυρού οπλικού συστήματος αποδεικνύει ότι αποκτήθηκε ένα ισχυρό οπλικό σύστημα.
Δεν αποδεικνύει ότι κάθε διπλωματικός χειρισμός της κυβέρνησης υπήρξε επιτυχής.
Και φτάνουμε στο εντυπωσιακότερο: «ΜΟΝΙΜΑ F-16 και φρεγάτα στην Κύπρο»
Εδώ η πραγματικότητα είναι ακόμη πιο καθαρή.
Η Ελλάδα πράγματι έστειλε τον Μάρτιο δύο φρεγάτες και ζεύγος F-16 στην Κύπρο στο πλαίσιο των έκτακτων μέτρων ασφαλείας λόγω της περιφερειακής κρίσης. Αυτό ανακοινώθηκε επίσημα τόσο από την ελληνική όσο και από την κυπριακή κυβέρνηση.
Όμως τον Ιούνιο ο υπουργός Άμυνας της Κυπριακής Δημοκρατίας Βασίλης Πάλμας δήλωνε ρητά ότι δεν είχε ληφθεί απόφαση για μόνιμη ανάπτυξη ελληνικών F-16 ή ελληνικού πολεμικού πλοίου στην Κύπρο και χαρακτήριζε την παρουσία προσωρινή.
Άρα, μέχρι να παρουσιαστεί νεότερη επίσημη απόφαση που να αλλάζει αυτό το καθεστώς, η κατηγορηματική φράση:
«πλέον είναι ΜΟΝΙΜΑ στην Κύπρο»
δεν τεκμηριώνεται.
Και είναι κάπως ειρωνικό ένα κείμενο που καταγγέλλει όσους δήθεν κατασκευάζουν «καταστροφολογικά αφηγήματα» να κατασκευάζει το δικό του θριαμβολογικό αφήγημα πάνω σε έναν ισχυρισμό που οι επίσημες δηλώσεις δεν επιβεβαιώνουν.
Το μεγάλο λογικό άλμα: «η πιο ισχυρή Ελλάδα από ποτέ»
Και φτάνουμε στο τελικό συμπέρασμα:
«Η πιο ισχυρή Ελλάδα εδώ και πολλές δεκαετίες. Η Ελλάδα που είναι πιο ισχυρή από ποτέ. Οικονομικά, ενεργειακά, διπλωματικά και φυσικά στρατιωτικά».
Αυτό δεν είναι γεγονός.
Είναι πολιτική αξιολόγηση.
Για να αποδειχθεί επιστημονικά ή έστω σοβαρά συγκριτικά ότι η Ελλάδα είναι «ισχυρότερη από ποτέ», θα έπρεπε πρώτα να οριστεί τι σημαίνει εθνική ισχύς και στη συνέχεια να συγκριθούν διαφορετικές ιστορικές περίοδοι ως προς οικονομική ισχύ, στρατιωτικές δυνατότητες, δημογραφία, παραγωγική βάση, ενεργειακή ασφάλεια, διπλωματική επιρροή και σχετική ισχύ έναντι ανταγωνιστών.
Δεν αποδεικνύεται με πέντε ειδήσεις.
Και κυρίως υπάρχει ένα θεμελιώδες λογικό πρόβλημα:
Ακόμη κι αν δεχθούμε ότι όλα όσα απαριθμούνται αποτελούν επιτυχίες της σημερινής κυβέρνησης, αυτό δεν συνεπάγεται ότι κάθε κριτική του Σαμαρά ή οποιουδήποτε άλλου για διαφορετικό ζήτημα είναι λανθασμένη.
Αν κάποιος ρωτά για την Κάσο, απαντάς για την Κάσο.
Αν ρωτά για το καλώδιο, απαντάς για το καλώδιο.
Αν αμφισβητεί μια συμφωνία πολιτιστικών ανταλλαγών, εξηγείς γιατί θεωρείς τη συμφωνία συμφέρουσα.
Δεν απαντάς:
«Ναι, αλλά αγοράζουμε F-35».
Αυτό δεν είναι απάντηση. Είναι αλλαγή θέματος.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται ούτε καταστροφολογία ούτε κυβερνητικό οπαδισμό
Υπάρχουν πράγματι εξελίξεις που ενισχύουν τη χώρα.
Τα F-35 είναι σημαντική αναβάθμιση.
Τα SPIKE NLOS επίσης.
Η παρουσία Chevron και ExxonMobil έχει οικονομική και γεωπολιτική σημασία.
Ο Στρατηγικός Διάλογος με τις ΗΠΑ είναι σημαντικός.
Η ανάπτυξη της Ελλάδας ως ενεργειακής πύλης της Νοτιοανατολικής Ευρώπης είναι επίσης σημαντική.
Όλα αυτά μπορούν να αναγνωριστούν χωρίς να μετατρέπεται η εξωτερική πολιτική σε οπαδική εξέδρα.
Γιατί ακριβώς εκεί καταλήγει το συγκεκριμένο κείμενο.
Ξεκινά από πραγματικά γεγονότα, προσθέτει μη τεκμηριωμένους ισχυρισμούς, μετατρέπει διπλωματικές εξελίξεις σε «νίκες επί της Τουρκίας» και στο τέλος ανακηρύσσει τη σημερινή Ελλάδα «ισχυρότερη από ποτέ».
Και υπάρχει ίσως μια τελευταία ειρωνεία.
Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας τον Ιούλιο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, προειδοποιούσε για τη «δημοσιογραφική υπερβολή» και υπενθύμιζε ότι Ελλάδα και Τουρκία είναι «καταδικασμένες» να ζουν δίπλα-δίπλα.
Ίσως λοιπόν ο ενθουσιώδης υπερασπιστής του πρωθυπουργού θα ήταν χρήσιμο να ακολουθήσει, τουλάχιστον σε αυτό, τη συμβουλή του ίδιου του πρωθυπουργού.
Γιατί άλλο ισχυρή Ελλάδα και άλλο η ανάγκη να παρουσιάζεται κάθε κυβερνητική κίνηση ως εθνικός θρίαμβος.
Και άλλο πατριωτισμός, άλλο εξωτερική πολιτική και άλλο οπαδισμός.
