Η κυριακάτικη ανασκόπηση του Κυριάκου Μητσοτάκη είναι ένα εξαιρετικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η κυβέρνηση επιχειρεί να οικοδομήσει το πολιτικό της αφήγημα: πολλοί αριθμοί, πολλές δράσεις, πολλά δισεκατομμύρια, πολλές εξαγγελίες και στο τέλος ένα κεντρικό συμπέρασμα: «το ελληνικό κράτος μπορεί».
Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα.
Το ερώτημα για τον πολίτη δεν είναι αν το κράτος μπορεί να απορροφά ευρωπαϊκά κονδύλια ή να παρουσιάζει δεκάδες δράσεις σε μία ανάρτηση. Είναι εάν, μετά από επτά χρόνια διακυβέρνησης, μπορεί ο ίδιος να ζήσει καλύτερα με τον μισθό του, να πληρώσει το ρεύμα, τα καύσιμα, το ενοίκιο, το σούπερ μάρκετ και τις υποχρεώσεις του χωρίς να χρειάζεται συνεχώς νέες “ανάσες”.
Και εκεί η εικόνα γίνεται πολύ πιο σύνθετη.
Όταν χρειάζονται επιδοτήσεις για να πληρώσεις το καύσιμο, υπάρχει πρόβλημα
Ο πρωθυπουργός ξεκινά από την ενεργειακή κρίση και ανακοινώνει αύξηση της επιδότησης στο ντίζελ, παρέμβαση στο πετρέλαιο θέρμανσης και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
Τα μέτρα ασφαλώς έχουν αξία για όποιον τα λαμβάνει.
Αλλά ας μη μετατρέπουμε την ανάγκη λήψης έκτακτων μέτρων σε απόδειξη οικονομικής επιτυχίας.
Όταν χρειάζεται κρατική παρέμβαση ώστε το πετρέλαιο θέρμανσης να συγκρατηθεί κάτω από 1,75 ευρώ το λίτρο, το μήνυμα δεν είναι ότι λύθηκε το πρόβλημα. Το μήνυμα είναι ότι η ενεργειακή επιβάρυνση έχει γίνει τόσο μεγάλη ώστε απαιτείται δημοσιονομικό ανάχωμα.
Και υπάρχει κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον.
Η ίδια κυβέρνηση που επί χρόνια επικαλείται τη δημοσιονομική πειθαρχία ζητά τώρα από την Ευρώπη μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία ώστε τα αυξημένα έσοδα ΦΠΑ που δημιουργούν οι υψηλές τιμές να επιστρέφουν ως στήριξη στους πολίτες.
Εύλογο αίτημα.
Αλλά αποκαλύπτει και κάτι που σπανίως τονίζεται: η ακρίβεια αυξάνει ταυτόχρονα και τα φορολογικά έσοδα, επειδή οι έμμεσοι φόροι επιβάλλονται πάνω στις αυξημένες τιμές.
Και η κατάσταση δεν είναι θεωρητική. Η Eurostat εκτιμά τον ελληνικό εναρμονισμένο πληθωρισμό του Σεπτεμβρίου στο 5,1%, όταν στην Ευρωζώνη βρίσκεται στο 3,8%.
Άρα πίσω από τη φράση «παγκόσμια κρίση» υπάρχει και μια ελληνική πραγματικότητα που δεν εξαφανίζεται.
Οι 120 δόσεις είναι βοήθεια – αλλά και ομολογία προβλήματος
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσιάζει ως σημαντική κοινωνική παρέμβαση την αύξηση από 72 σε 120 δόσεις για ληξιπρόθεσμα χρέη προς Εφορία και ασφαλιστικά ταμεία.
Και πράγματι είναι θετική εξέλιξη για ανθρώπους και επιχειρήσεις που έχουν συσσωρευμένες υποχρεώσεις.
Αλλά εδώ βρίσκεται η μεγάλη αντίφαση του κυβερνητικού αφηγήματος.
Γιατί χρειάζονται 120 δόσεις;
Επειδή ένα σημαντικό τμήμα πολιτών και μικρομεσαίων επιχειρήσεων δεν μπορεί να εξυπηρετήσει τα χρέη του με τους προηγούμενους όρους.
Το παραδέχθηκε ουσιαστικά και ο ίδιος ο πρωθυπουργός στο Υπουργικό Συμβούλιο, μιλώντας για μικρές επιχειρήσεις που κουβαλούν παλαιές οφειλές και δυσκολεύονται ολοένα περισσότερο να τις εξυπηρετήσουν λόγω της αύξησης του κόστους παραγωγής.
Επομένως οι 120 δόσεις δεν αποτελούν μόνο «ανάσα».
Αποτελούν και ένδειξη οικονομικής ασφυξίας.
Το ίδιο ισχύει για τους servicers. Είναι προφανώς θετικό να θεσπίζεται πλαφόν 15% στην προκαταβολή, να προβλέπονται κυρώσεις και να προστατεύεται κάποιος που τηρεί τη ρύθμισή του.
Αλλά χρειάζεται να θυμόμαστε κάτι απλό: όλα αυτά θεσπίζονται επειδή υπήρχε πραγματικό πρόβλημα στις σχέσεις οφειλετών και εταιρειών διαχείρισης.
Δεν μπορεί κάθε διορθωτική παρέμβαση σε μια δυσλειτουργία να εμφανίζεται ταυτόχρονα ως κυβερνητικός θρίαμβος.
Τα 36 δισ. του Ταμείου Ανάκαμψης δεν είναι από μόνα τους μέτρο ευημερίας
Το πιο πανηγυρικό κομμάτι της ανάρτησης αφορά το Ταμείο Ανάκαμψης.
Ο πρωθυπουργός μιλά για 36 δισ. ευρώ, αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ, περισσότερες από 550.000 θέσεις εργασίας και άνοδο των επενδύσεων κατά 60%.
Είναι στοιχεία που δεν πρέπει να αγνοηθούν.
Αλλά εδώ χρησιμοποιείται ένα γνώριμο επικοινωνιακό τέχνασμα: η μακροοικονομική πρόοδος παρουσιάζεται σχεδόν αυτομάτως ως βελτίωση της ζωής “όλων των Ελλήνων”.
Δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Το πόσα δισεκατομμύρια εισήλθαν στη χώρα είναι ένα μέγεθος.
Το πόσο αυξήθηκε πραγματικά η αγοραστική δύναμη ενός εργαζόμενου αφού πληρώσει στέγη, τρόφιμα, ενέργεια και μετακινήσεις είναι άλλο.
Η απορρόφηση πόρων είναι εργαλείο οικονομικής πολιτικής. Δεν είναι αυτοτελής απόδειξη κοινωνικής ευημερίας.
Και κυρίως: ευρωπαϊκά χρήματα δεν σημαίνουν κυβερνητικά χρήματα. Το Ταμείο Ανάκαμψης δημιουργήθηκε ως ευρωπαϊκή απάντηση στην πανδημία και η Ελλάδα δικαιούται τους πόρους εφόσον εκπληρώνει συγκεκριμένα ορόσημα.
Η αποτελεσματική αξιοποίησή τους ασφαλώς πιστώνεται στη διοίκηση.
Η παρουσίασή τους όμως ως σχεδόν προσωπικό οικονομικό επίτευγμα της κυβέρνησης χρειάζεται μέτρο.
Η ανεργία πράγματι μειώθηκε – αυτό δεν χρειάζεται να το αρνηθούμε
Εδώ η αποδόμηση πρέπει να είναι έντιμη.
Ο Μητσοτάκης αναφέρει ανεργία 7,4% τον Αύγουστο.
Το νούμερο επιβεβαιώνεται από τη Eurostat. Η Ελλάδα πράγματι εμφανίζει σημαντική υποχώρηση της ανεργίας και αυτό αποτελεί θετική εξέλιξη.
Το να προσπαθήσει κανείς να το μηδενίσει θα ήταν εξίσου προπαγανδιστικό με το να παρουσιάζει κάθε θετικό στοιχείο ως απόδειξη ότι όλα πάνε καλά.
Το επόμενο ερώτημα όμως είναι τι δουλειές δημιουργούνται, με ποιες αμοιβές και τι αγοραστική δύναμη έχουν αυτές οι αμοιβές.
Γιατί ο εργαζόμενος δεν ζει από το ποσοστό ανεργίας της Eurostat.
Ζει από το καθαρό ποσό που μένει στον λογαριασμό του στο τέλος του μήνα.
Από τα 9 εκατομμύρια στο gov.gr μέχρι τα 20.000 χειρουργεία
Στη συνέχεια παρατίθεται μια εντυπωσιακή αριθμητική καταιγίδα:
9 εκατομμύρια χρήστες του gov.gr, 7 εκατομμύρια προληπτικές εξετάσεις, 5,2 εκατομμύρια εγγεγραμμένοι στον προσωπικό γιατρό, 2,5 εκατομμύρια εργαζόμενοι στην ψηφιακή κάρτα, 410.000 μαθητές στο ψηφιακό φροντιστήριο, 23.000 νοικοκυριά στα «Σπίτι μου», 20.000 δωρεάν απογευματινά χειρουργεία.
Πολλά από αυτά είναι πραγματικές και χρήσιμες παρεμβάσεις.
Όμως η πολιτική αξιολόγηση δεν γίνεται μετρώντας μόνο πόσοι μπήκαν σε μια πλατφόρμα ή ένα πρόγραμμα.
Γίνεται εξετάζοντας το αποτέλεσμα.
Άλλο «5,2 εκατομμύρια εγγεγραμμένοι στον προσωπικό γιατρό» και άλλο αν ο πολίτης βρίσκει εύκολα γιατρό όταν τον χρειάζεται.
Άλλο «20.000 δωρεάν χειρουργεία» και άλλο η συνολική εικόνα των αναμονών στο ΕΣΥ.
Άλλο «23.000 οικογένειες απέκτησαν σπίτι» και άλλο το συνολικό στεγαστικό πρόβλημα μιας χώρας.
Η κυβέρνηση επιλέγει τον αριθμό που τη συμφέρει περισσότερο. Ο πολίτης αξιολογεί την υπηρεσία που πραγματικά λαμβάνει.
Και στο τέλος… Σαμουήλ
Ο πρωθυπουργός κλείνει την ανασκόπηση παρουσιάζοντας ως επιτυχία της «ενεργητικής πολιτιστικής διπλωματίας» την επιστροφή 48 ελληνικών κειμηλίων και την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων του Τσάρου Σαμουήλ.
Και εδώ ακριβώς φαίνεται η λογική ολόκληρης της ανάρτησης.
Κάθε εξέλιξη εντάσσεται σε ένα ενιαίο αφήγημα επιτυχίας.
120 δόσεις; Επιτυχία.
Επιδότηση επειδή ακριβαίνουν τα καύσιμα; Επιτυχία.
Ευρωπαϊκά κονδύλια; Επιτυχία.
Μείωση ανεργίας; Επιτυχία.
Κειμήλια; Επιτυχία.
Το πολιτικό πρόβλημα όμως βρίσκεται ακριβώς σε αυτό που λείπει: η αποτίμηση του κόστους, των αποτυχιών, των καθυστερήσεων και των προβλημάτων.
Η Ελλάδα δεν χωρά σε μια κυριακάτικη ανάρτηση
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα τελευταία χρόνια έγιναν έργα, ψηφιακές μεταρρυθμίσεις, επενδύσεις και παρεμβάσεις που πρέπει να αναγνωριστούν.
Αλλά υπάρχει τεράστια απόσταση ανάμεσα στο «έγιναν πράγματα» και στο «πετάξαμε από πάνω μας την πεποίθηση πως εδώ τίποτα δεν αλλάζει», όπως γράφει ο πρωθυπουργός.
Η πραγματική αποτίμηση μιας κυβέρνησης δεν γίνεται από το πόσους θετικούς αριθμούς μπορεί να χωρέσει σε μία ανάρτηση.
Γίνεται από το τι μένει όταν αφαιρεθεί η επικοινωνία.
Και σήμερα η ίδια κυβέρνηση που μιλά για ισχυρή οικονομία αναγκάζεται να επιδοτεί καύσιμα, να αυξάνει επιδόματα θέρμανσης, να ανοίγει 120 δόσεις και να σκληραίνει το πλαίσιο απέναντι στους servicers.
Αυτό δεν περιγράφει μια οικονομία χωρίς προβλήματα. Περιγράφει μια κοινωνία που εξακολουθεί να χρειάζεται διαρκώς “ανάσες” για να αντέξει.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αντίφαση της σημερινής κυριακάτικης ανάρτησης του Κυριάκου Μητσοτάκη:
Όσο περισσότερες “ανάσες” αναγκάζεται να ανακοινώνει η κυβέρνηση, τόσο δυσκολότερο γίνεται να πείσει ότι οι πολίτες αναπνέουν ήδη άνετα.
