Μεγάλες ευθύνες στην κεντρική διοίκηση καταλογίζει ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών και πρώην πολιτευτής της ΝΔ – Ζητά σοβαρές και εκτεταμένες ανασκαφές της Μυκηναϊκής περιόδου και γενναία ενίσχυση των υποδομών της Ιθάκης
Μια μεγάλη συζήτηση για την επόμενη ημέρα της Ιθάκης, την αρχαιολογική έρευνα, την ανάδειξη της ομηρικής κληρονομιάς αλλά και τις υποδομές του νησιού ανοίγει ο Βαγγέλης Ματσούκης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών και πρώην πολιτευτής της Νέας Δημοκρατίας στον Νομό Κεφαλονιάς και Ιθάκης.
Με αφορμή την τεράστια διεθνή προβολή που αποκτά η «Οδύσσεια» μέσα από την κινηματογραφική παραγωγή του Κρίστοφερ Νόλαν, ο κ. Ματσούκης στρέφει τα βέλη του προς την κεντρική διοίκηση και υποστηρίζει ότι η ελληνική Πολιτεία δεν έχει ασχοληθεί όσο θα έπρεπε με ένα νησί που φέρει ένα από τα βαρύτερα και πιο αναγνωρίσιμα ονόματα της παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς.
Το μήνυμά του είναι σαφές: η παγκόσμια προβολή δημιουργεί μια εξαιρετικά μεγάλη ευκαιρία για την Ιθάκη, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει όσα δεν έχουν γίνει εδώ και δεκαετίες.
Ο ίδιος ανατρέχει στην ιστορία των αρχαιολογικών ερευνών στο νησί, στις ανασκαφές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στο «Οδύσσειον», στο Σπήλαιο των Νυμφών και στην κατάσταση του Αρχαιολογικού Μουσείου.
Κυρίως, όμως, θέτει στο τραπέζι μία συγκεκριμένη πρόταση: να προγραμματιστούν σοβαρές και εκτεταμένες ανασκαφές της Μυκηναϊκής περιόδου από αρμόδιο επιστημονικό φορέα ή αρχαιολογική εταιρεία, ελληνική ή ξένη, με επίσημη κρατική χρηματοδότηση.
Παράλληλα προειδοποιεί ότι η Ιθάκη χρειάζεται γενναία ενίσχυση των υποδομών της, από το οδικό δίκτυο και τις μεταφορές έως τις λιμενικές εγκαταστάσεις και την ύδρευση, εάν πρόκειται να ανταποκριθεί σε ενδεχόμενη μεγάλη αύξηση του διεθνούς τουριστικού ενδιαφέροντος.
Ολόκληρη η παρέμβαση του Βαγγέλη Ματσούκη
ΙΘΑΚΗ: ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΤΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΝΟΛΑΝ, ΟΛΟΣ Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΘΑΥΜΑΖΕΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΕΧΕΙ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΨΕΙ
Μεγάλες οι ευθύνες της κεντρικής διοίκησης. Τι πρέπει να γίνει
Του Βαγγέλη Ματσούκη
Φέτος το καλοκαίρι όλα τα φώτα έπεσαν στην Ιθάκη! Ο λόγος: η σπουδαία κινηματογραφική ταινία του Christopher Nolan, «Οδύσσεια», που ήδη έσπασε ρεκόρ εισιτηρίων όλων των εποχών!
Δεκάδες εκατομμύρια άνθρωποι σε όλο τον πλανήτη είδαν την ταινία, που θύμισε ή γνώρισε σε όλους την ιστορία του Οδυσσέα, εκεί στην Ελλάδα, σε μία μικρή χώρα της Ν.Α. Ευρώπης, δηλαδή αυτού που ήταν βασιλιάς στο βασίλειο της Ιθάκης!
Ένα βασίλειο που την εποχή εκείνη, του 1200 π.Χ., οι βασιλείς των Μυκηνών το αναγνώριζαν σαν ισάξιο, σαν μεγάλο – οι Μυκήνες αποτελούσαν τότε το κέντρο του ελληνισμού.
Είναι γνωστό ότι μερικές ταινίες αφήνουν εποχή και συμβάλλουν στην ανάπτυξη των περιοχών που προβάλλουν.
Θυμόμαστε όλοι «Το μαντολίνο του λοχαγού Κορέλι» (2001), που τόσο συνέβαλε στην τουριστική ανάπτυξη της Κεφαλονιάς με την προβολή διάφορων παραλιών, όπως η Χοργοτά στα Κομιτάτα, η Αντίσαμος κ.ο.κ.
Για ιστορικούς λόγους ας αναφέρουμε εδώ και την παλιότερη ταινία «Το παιδί με το δελφίνι» (1957), με τη Σοφία Λόρεν, που έκανε γνωστή στα πέρατα του κόσμου την Ύδρα.
Και τέλος την ταινία «Mamma Mia» (2008), που γνώρισε σε όλους τη Σκόπελο.
Όμως:
– Τώρα που πάμπολλοι τουρίστες στρέφουν τα βλέμματα στη γειτονιά μας και σκέπτονται να την επισκεφτούν για να εξερευνήσουν και να ιχνηλατήσουν κάτι για τον βασιλιά Οδυσσέα, το ανάκτορο της Πηνελόπης, τον Τηλέμαχο, τον μνηστήρα Αντίνοο και από ποιο μέρος του βασιλείου προερχόταν αυτός και άλλα πολλά παρόμοια…
– Τώρα που πολλοί αναρωτιούνται αν οι υποδομές του νησιού θα αντέξουν στις αναμενόμενες μεγάλες τουριστικές ροές.
– Τώρα ανακαλύπτεται ότι η ελληνική Πολιτεία δεν ασχολήθηκε σοβαρά με την Ιθάκη και το βαρύ όνομα που αυτή ανά τους αιώνες φέρει.
Ας δούμε σύντομα τι έχει γίνει διαχρονικά από αρχαιολογική άποψη στην Ιθάκη, για να είμαστε ακριβοδίκαιοι:
Στις αρχές του 20ού αιώνα διεξήχθησαν ανασκαφές από τον διακεκριμένο Ολλανδό αρχαιολόγο Βίλχελμ Φόλγκραφ.
Πολύ αργότερα (1994–2011) ακολούθησε μια μεγάλη ανασκαφή από το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων υπό την αείμνηστη καθηγήτρια Λίτσα Κοντορλή και τον ομότιμο καθηγητή Θανάση Παπαδόπουλο.
Οι έρευνες και τα υλικά που συγκεντρώθηκαν έφεραν στο φως ένα ελληνιστικό μνημειακό σύμπλεγμα που αναφέρεται ως Οδύσσειον, δηλαδή ένα ηρώο του Οδυσσέα, σχετιζόμενο με αγώνες (τα Οδύσσεια), σε ψήφισμα του Δήμου των Ιθακών του 207 π.Χ., περίπου δηλαδή 1.000 χρόνια μετά τον Τρωικό Πόλεμο.
Το 2011 το υπουργείο Πολιτισμού διέκοψε τη διεξαγωγή της έρευνας, «επειδή δεν τηρήθηκαν οι όροι των εγκριτικών αποφάσεων, μεταξύ των οποίων η καταγραφή και η μελέτη του υλικού, και η συντήρηση και ανάδειξη των αρχιτεκτονικών καταλοίπων» (στοιχεία από την Καθημερινή).
Το 2018, το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, το υπουργείο Πολιτισμού και η Τοπική Αυτοδιοίκηση, μαζί με χρήματα και κάποιων ευεργετών, προχώρησαν στο έργο αεροφωτογράφισης του χώρου, περίφραξης της απαλλοτριωμένης έκτασης, εντός της οποίας εκτείνονται τα αρχαία κατάλοιπα, αποψιλώσεων, καθαρισμού και απομάκρυνσης των προϊόντων της ανασκαφικής έρευνας.
Το επιστημονικό έργο της ταξινόμησης, καταγραφής και περαιτέρω τεκμηρίωσης του κεραμικού και άλλου αρχαιολογικού υλικού ανέλαβε και πάλι από τότε το ίδιο πανεπιστημιακό ίδρυμα, με ερευνητικό πρόγραμμα υπό τον ομότιμο καθηγητή Γιάννη Λώλο.
Το 2021 επισκέφθηκε το νησί η υπουργός Πολιτισμού, έδωσε υποσχέσεις και έκτοτε… τίποτε.
Το 2026, μετά την ταινία του Νόλαν και τον παγκόσμιο θόρυβο που δημιουργήθηκε, στο ΥΠΠΟ μάλλον θορυβήθηκαν και «τώρα τρέχουν να κάνουν μελέτες», όπως έγραψε η Καθημερινή.
Και κάνανε και εξαγγελίες για το 2027…
Υπάρχουν φυσικά και άλλα σημαντικά, όπως το Σπήλαιο των Νυμφών (Μαρμαροσπηλιά), το οποίο ταυτίζεται με το ομηρικό Σπήλαιο όπου ο Οδυσσέας έκρυψε τα δώρα του βασιλιά των Φαιάκων Αλκίνοου.
Τα ευρήματα της αρχαιολογικής έρευνας πείθουν ότι εδώ υπήρξε λατρεία των Ναιάδων Νυμφών.
Όμως το Σπήλαιο θέλει πολλή δουλειά για να γίνει επισκέψιμο.
Αλλά και στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιθάκης η σημερινή κατάσταση εξακολουθεί να μην ανταποκρίνεται στον αρχαιολογικό πλούτο και τη σημασία της Ιθάκης.
Αλλά το θέμα δεν είναι το Μουσείο και η (μη) λειτουργία του ή οι ανασκαφές ελληνιστικών ή μεταγενέστερων χρόνων.
Είναι οι ανασκαφές της Μυκηναϊκής περιόδου.
Και σε τι αυτές μπορούν να οδηγήσουν.
Εμείς φρονούμε ότι χρειάζεται να προγραμματιστούν σοβαρές και εκτεταμένες ανασκαφές Μυκηναϊκής περιόδου. Από αρμόδιο φορέα ή αρχαιολογική εταιρεία, ελληνική ή ξένη, με επίσημη κρατική χρηματοδότηση.
Αυτό πρέπει να είναι το ένα από τα ζητούμενα για την Ιθάκη.
Ένα άλλο αφορά στη γενναία ενίσχυση των υποδομών – οδικό δίκτυο, μεταφορές, λιμενικές εγκαταστάσεις, ύδρευση – αλλά γι’ αυτό θα επανέλθουμε.
Μετά τις εκλογές και με την ανάληψη νέας ηγεσίας στο ΥΠΠΟ, αυτός ο στόχος πρέπει να επιδιωχθεί και φυσικά θα πρέπει να υπάρξουν συντονισμένες και συλλογικές προσπάθειες πολλών προς μια τέτοια κατεύθυνση.
«Συν Αθηνά και χείρα κίνει», που θα έλεγε και ο προστατευόμενος από τη θεά Οδυσσέας!
Βαγγέλης Ματσούκης
Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών, τ. πολιτευτής ΝΔ Νομού Κεφαλονιάς–Ιθάκης
