Ο Κυριάκος Μητσοτάκης διάλεξε τα γενέθλια της Νέας Δημοκρατίας για να στείλει ένα μήνυμα που θύμισε, έστω με διαφορετική διατύπωση, το παλιό δόγμα της «σεμνότητας και ταπεινότητας». Πίσω από τις επετειακές αναφορές υπήρχε μια σαφής πολιτική οδηγία προς υπουργούς, βουλευτές και κυβερνητικά στελέχη: χαμηλότεροι τόνοι, λιγότερη αλαζονεία και περισσότερη επαφή με την κοινωνία.
Δεν ήταν ίσως η πιο πανηγυρική φράση για μια κομματική επέτειο. Ήταν όμως πιθανότατα μία από τις πιο πολιτικές.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μιλώντας για τη διαδρομή της Νέας Δημοκρατίας, επέλεξε να επισημάνει ότι όσο περισσότερο ένα κόμμα παραμένει στην εξουσία τόσο περισσότερο οφείλει να κερδίζει καθημερινά την εμπιστοσύνη των πολιτών και να έχει τη δύναμη να αναγνωρίζει τα λάθη του.
Και αυτή η αναφορά δύσκολα μπορεί να αποσυνδεθεί από όσα έχουν προηγηθεί.
Γιατί το πρόβλημα της κυβερνητικής αλαζονείας δεν αποτελεί πλέον μόνο κατηγορία της αντιπολίτευσης. Έχει μετατραπεί σε συζήτηση που απασχολεί και το εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης.
Το μήνυμα πίσω από τη γιορτή
Η επέτειος πρόσφερε στον πρωθυπουργό το κατάλληλο πολιτικό σκηνικό.
Μπορούσε να μιλήσει για λάθη, συμπεριφορές και ανάγκη επανασύνδεσης με την κοινωνία χωρίς να εμφανιστεί ότι επιπλήττει δημοσίως συγκεκριμένους υπουργούς ή βουλευτές.
Το μήνυμα, ωστόσο, ήταν δύσκολο να παρερμηνευτεί:
Η εξουσία δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη και η εμπιστοσύνη των πολιτών δεν ανανεώνεται αυτομάτως.
Πίσω από αυτή τη διαπίστωση βρίσκεται ένα πραγματικό πολιτικό πρόβλημα για τη Νέα Δημοκρατία.
Μετά από περισσότερα από επτά χρόνια κυβερνητικής παρουσίας, η φυσιολογική φθορά της εξουσίας συνδυάζεται με την ακρίβεια, την καθημερινότητα και κυρίως με την εικόνα που εκπέμπουν ορισμένα κυβερνητικά στελέχη όταν καλούνται να απαντήσουν στην κοινωνική δυσαρέσκεια.
Οι δηλώσεις που δημιουργούν πρόβλημα
Το Μέγαρο Μαξίμου γνωρίζει ότι μία άστοχη φράση μπορεί πλέον να προκαλέσει μεγαλύτερη πολιτική ζημιά από αυτήν που ενδεχομένως προκαλεί το ίδιο το πρόβλημα για το οποίο ερωτάται ένας υπουργός ή βουλευτής.
Όταν ένας πολίτης δυσκολεύεται να πληρώσει το σούπερ μάρκετ, το ηλεκτρικό ρεύμα ή το ενοίκιό του, δεν περιμένει από ένα κυβερνητικό στέλεχος να του εξηγήσει γιατί υπερβάλλει.
Περιμένει πρώτα να ακούσει ότι κάποιος αντιλαμβάνεται το πρόβλημά του.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται και το πολιτικό νόημα της παρέμβασης Μητσοτάκη.
Δεν αρκεί η κυβέρνηση να παραθέτει αριθμούς για ανάπτυξη, επενδύσεις ή αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους, εάν ένα τμήμα της κοινωνίας θεωρεί ότι η καθημερινότητά του δεν συμβαδίζει με αυτή την εικόνα.
Και ακόμη περισσότερο, δεν μπορεί αυτή η απόσταση να μεγαλώνει από δηλώσεις στελεχών που δημιουργούν την εντύπωση ότι η κυβέρνηση δεν ακούει ή δεν καταλαβαίνει.
Η επιστροφή στη «σεμνότητα και ταπεινότητα»
Η πολιτική μνήμη οδηγεί αναπόφευκτα στη γνωστή φράση του Κώστα Καραμανλή περί «σεμνότητας και ταπεινότητας».
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν χρησιμοποίησε αυτές τις λέξεις.
Το πολιτικό περιεχόμενο, όμως, έχει σαφείς ομοιότητες.
Όσο μεγαλώνει ο χρόνος παραμονής στην εξουσία, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να δημιουργηθεί στα κυβερνητικά στελέχη η αίσθηση ότι η κοινωνική και εκλογική κυριαρχία είναι δεδομένη.
Δεν είναι.
Και αυτό ακριβώς φαίνεται να επιχειρεί να υπενθυμίσει ο πρωθυπουργός στο κόμμα του.
Η ΝΔ δεν βρίσκεται πλέον στο 2019. Ούτε στο 2023.
Η σχέση της με ένα κομμάτι των ψηφοφόρων που την εμπιστεύθηκαν στις προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις έχει αλλάξει και η επαναπροσέγγισή τους δεν μπορεί να γίνει μόνο με το δίλημμα της κυβερνητικής σταθερότητας.
«Ακούστε την κοινωνία»
Στην πραγματικότητα, πίσω από την πρωθυπουργική αναφορά μπορεί κανείς να διακρίνει μια απλή πολιτική οδηγία:
Ακούστε περισσότερο και μιλήστε λιγότερο.
Κυρίως, όμως, προσέξτε πώς μιλάτε.
Γιατί η πολιτική φθορά δεν προκαλείται μόνο από τις αποφάσεις μιας κυβέρνησης. Προκαλείται και από το ύφος της εξουσίας.
Ένας υπουργός μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μιας τηλεοπτικής συνέντευξης να ακυρώσει επικοινωνιακά μια ολόκληρη κυβερνητική προσπάθεια, εάν δώσει την εντύπωση ότι αντιμετωπίζει αφ’ υψηλού την καθημερινότητα του πολίτη.
Και όταν τέτοια περιστατικά συσσωρεύονται, παύουν να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένες αστοχίες.
Μετατρέπονται σε πολιτική εικόνα.
Γιατί το μήνυμα έρχεται τώρα
Το σημαντικότερο ίσως στοιχείο είναι ο χρόνος.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν κάνει αυτή την επισήμανση στην αρχή μιας κυβερνητικής θητείας. Την κάνει ενώ η Νέα Δημοκρατία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη φθορά μιας μακράς περιόδου εξουσίας και ενώ η συζήτηση για το πολιτικό σκηνικό της επόμενης ημέρας έχει ήδη αρχίσει.
Γι’ αυτό και η «σεμνότητα» δεν παρουσιάζεται πλέον απλώς ως πολιτική αρετή.
Μετατρέπεται σε όρο πολιτικής επιβίωσης.
Η κυβέρνηση χρειάζεται να πείσει ξανά πολίτες που απομακρύνθηκαν, όχι απλώς να συσπειρώσει εκείνους που εξακολουθούν να τη στηρίζουν.
Και αυτό απαιτεί διαφορετικό ύφος.
Η προειδοποίηση είναι και εκλογική
Το βαθύτερο μήνυμα των γενεθλίων της ΝΔ είναι επομένως λιγότερο εορταστικό από όσο φαίνεται.
Όσο περισσότερο παραμένεις στην εξουσία, τόσο ευκολότερα χάνεις την επαφή με εκείνους που σε έφεραν σε αυτήν.
Και όσο περισσότερο θεωρείς δεδομένη την εμπιστοσύνη τους, τόσο πιθανότερο είναι να τη χάσεις.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ουσιαστικά ζήτησε από τα στελέχη του να προσέξουν αυτήν ακριβώς την παγίδα.
Χαμηλότεροι τόνοι. Περισσότερη επαφή με την κοινωνία. Αναγνώριση των λαθών. Λιγότερη εικόνα αυτάρκειας της εξουσίας.
Γιατί, έπειτα από τόσα χρόνια διακυβέρνησης, η σεμνότητα δεν είναι πλέον ζήτημα πολιτικού ύφους.
Είναι ζήτημα ψήφων.
