Η Κομισιόν εμφανίζεται αρνητική στο αίτημα Ελλάδας και Ιταλίας για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, την ώρα που η νέα ενεργειακή κρίση και η άνοδος του πληθωρισμού πιέζουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το μήνυμα Ντομπρόβσκις ήταν σαφές: στοχευμένη στήριξη, αλλά χωρίς χαλάρωση των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
«Φρένο» στις προτάσεις που έχουν καταθέσει ο Κυριάκος Μητσοτάκης και η Τζόρτζια Μελόνι για μεγαλύτερα περιθώρια δημοσιονομικών παρεμβάσεων βάζουν, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, οι Βρυξέλλες.
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα νέο δύσκολο οικονομικό περιβάλλον: το ενεργειακό κόστος πιέζει ξανά επιχειρήσεις και νοικοκυριά, ο πληθωρισμός έχει επιταχυνθεί, ενώ ταυτόχρονα οι αγορές ομολόγων στέλνουν προειδοποιητικά μηνύματα στις κυβερνήσεις με υψηλό δημόσιο χρέος.
Μέσα σε αυτό το σκηνικό, Ελλάδα και Ιταλία επιδιώκουν να εξασφαλίσουν περισσότερο δημοσιονομικό χώρο ώστε να μπορούν να χρηματοδοτήσουν μέτρα στήριξης χωρίς αυτά να επιβαρύνουν στον ίδιο βαθμό τους υπολογισμούς των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων.
Η πρώτη αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ωστόσο, ήταν αρνητική.
Ντομπρόβσκις: «Δεν μπορούμε κάθε φορά να δημιουργούμε νέα ευελιξία»
Το μήνυμα έστειλε ο αρμόδιος για τις οικονομικές υποθέσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Βάλντις Ντομπρόβσκις μετά τη συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης στο Λουξεμβούργο.
Ο Ευρωπαίος αξιωματούχος επέμεινε στην ανάγκη δημοσιονομικής σύνεσης, συνδέοντας ευθέως τη στάση αυτή με τις τελευταίες εξελίξεις στις αγορές κρατικών ομολόγων.
«Αυτό που τονίζω είναι η ανάγκη για δημοσιονομική σύνεση, ιδίως υπό το φως των πρόσφατων εξελίξεων στις αγορές ομολόγων», ανέφερε, σύμφωνα με το Bloomberg.
Και προχώρησε ακόμη περισσότερο, ξεκαθαρίζοντας ότι η Επιτροπή δεν είναι διατεθειμένη να ανοίγει κάθε φορά ένα νέο «παράθυρο» εξαιρέσεων όταν εμφανίζεται μία οικονομική κρίση.
«Δεν μπορούμε να προτείνουμε κάθε φορά νέες μορφές δημοσιονομικής ευελιξίας», ήταν η χαρακτηριστική τοποθέτησή του.
Το ελληνικό αίτημα
Η ελληνική πρόταση αφορά τα προσωρινά μέτρα που λαμβάνονται για την προστασία νοικοκυριών και επιχειρήσεων από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή τα συγκεκριμένα μέτρα να εξαιρεθούν από το ανώτατο όριο των καθαρών δημόσιων δαπανών που προβλέπεται από το νέο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο.
Το σκεπτικό της Αθήνας είναι ότι πρόκειται για έκτακτες και προσωρινές παρεμβάσεις που προκαλούνται από ένα εξωτερικό ενεργειακό σοκ και, συνεπώς, δεν θα πρέπει να περιορίζουν τον δημοσιονομικό χώρο μιας χώρας σαν να επρόκειτο για μόνιμες κρατικές δαπάνες.
Μία τέτοια εξαίρεση θα έδινε στην κυβέρνηση μεγαλύτερα περιθώρια για παρεμβάσεις απέναντι στις αυξήσεις της ενέργειας, χωρίς να δημιουργείται αντίστοιχη πίεση στην τήρηση της συμφωνημένης πορείας των καθαρών δαπανών.
Ακριβώς σε αυτό το σημείο, όμως, εμφανίζονται οι ισχυρές ευρωπαϊκές αντιστάσεις.
Τι ζητά η Μελόνι
Η Ιταλία έχει καταθέσει διαφορετική, αλλά συγγενή πρόταση.
Η Τζόρτζια Μελόνι ζητά να λαμβάνεται περισσότερο υπόψη ο υψηλότερος από τον αναμενόμενο πληθωρισμός όταν υπολογίζονται τα επιτρεπόμενα δημοσιονομικά ελλείμματα και όταν αξιολογούνται πιθανές αποκλίσεις στις δημόσιες δαπάνες.
Η Ρώμη θέλει επίσης να μπορεί να χρησιμοποιεί τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που δημιουργούνται λόγω του πληθωρισμού για τη χρηματοδότηση μέτρων απέναντι στο αυξημένο ενεργειακό κόστος.
Ελλάδα και Ιταλία ξεκινούν, επομένως, από διαφορετική τεχνική αφετηρία αλλά επιδιώκουν ουσιαστικά το ίδιο αποτέλεσμα: περισσότερο χώρο στους εθνικούς προϋπολογισμούς για τη χρηματοδότηση μέτρων προστασίας από το ενεργειακό σοκ.
Γιατί αντιδρούν οι Βρυξέλλες
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φοβάται ότι μια νέα σειρά εξαιρέσεων θα μπορούσε σταδιακά να αποδυναμώσει το ίδιο το δημοσιονομικό πλαίσιο που συμφωνήθηκε για την Ευρωζώνη.
Ο Ντομπρόβσκις σημείωσε ότι οι αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις μπορούν ήδη να συνεκτιμώνται στη συνολική αξιολόγηση των κρατών-μελών.
Κατά συνέπεια, σύμφωνα με τη λογική της Επιτροπής, δεν απαιτείται η δημιουργία ενός ακόμη ειδικού μηχανισμού ευελιξίας.
Προειδοποίησε μάλιστα ότι συνεχείς νέες εξαιρέσεις θα μπορούσαν να θέσουν υπό αμφισβήτηση τη συλλογική βούληση των κρατών-μελών να τηρήσουν ένα δημοσιονομικό σύστημα που βασίζεται σε συγκεκριμένους κανόνες.
Το ζήτημα της αξιοπιστίας αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα εξαιτίας όσων συμβαίνουν στις αγορές.
Το καμπανάκι από τα ομόλογα
Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν βρεθεί ξανά στο επίκεντρο της προσοχής.
Οι πιέσεις που αρχικά επικεντρώθηκαν στη Γαλλία έχουν αρχίσει να επηρεάζουν και άλλες αγορές κρατικού χρέους.
Ιταλία, Ελλάδα και Βέλγιο βρίσκονται μεταξύ των χωρών που παρακολουθούνται στενά λόγω του υψηλού επιπέδου του δημόσιου χρέους τους.
Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί οι Βρυξέλλες εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές απέναντι σε προτάσεις που θα μπορούσαν να ερμηνευθούν από τις αγορές ως επιστροφή σε μια πιο χαλαρή δημοσιονομική πολιτική.
Η Επιτροπή θέλει ταυτόχρονα να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες του ενεργειακού σοκ, χωρίς όμως να σταλεί μήνυμα ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες μπαίνουν εκ νέου στην άκρη.
Πιερρακάκης: Προστασία αλλά και δημοσιονομική αξιοπιστία
Στην ίδια δύσκολη ισορροπία αναφέρθηκε και ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης.
Όπως σημείωσε, από τη μία πλευρά υπάρχουν οι υψηλές τιμές ενέργειας και ο αυξανόμενος πληθωρισμός και από την άλλη οι πιέσεις που καταγράφονται στις αγορές ομολόγων.
Έθεσε έτσι δύο βασικές έννοιες στο επίκεντρο: «προστασία» και «διαφύλαξη».
Η πρώτη αφορά την ανάγκη προστασίας νοικοκυριών, επιχειρήσεων και πολιτών από τις επιπτώσεις του ενεργειακού σοκ.
Η δεύτερη αφορά τη διαφύλαξη της δημοσιονομικής αξιοπιστίας, η οποία είναι κρίσιμη για τη δυνατότητα μιας χώρας να χρηματοδοτείται και να διατηρεί περιθώρια αντίδρασης σε μία νέα κρίση.
Ανάλογη ήταν και η τοποθέτηση του αντιπροέδρου της βελγικής κυβέρνησης Βίνσεντ Βαν Πέτεγκεμ, ο οποίος τάχθηκε κατά της δημιουργίας εθνικών ρητρών εξαίρεσης για τέτοιου είδους κρίσεις, χωρίς όμως να απορρίπτει προσωρινά και στοχευμένα μέτρα για την ενέργεια.
Πληθωρισμός 3,8% και νέα πίεση στα νοικοκυριά
Η αντιπαράθεση δεν γίνεται σε οικονομικό κενό.
Η αύξηση του ενεργειακού κόστους έχει αρχίσει να περνά στις τιμές καταναλωτή και ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη επιταχύνθηκε τον Σεπτέμβριο στο 3,8%, φθάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τριών ετών.
Αυτό δημιουργεί έναν ιδιαίτερα δύσκολο συνδυασμό για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Από τη μία καλούνται να παρέμβουν για να περιορίσουν τις επιπτώσεις της ακρίβειας. Από την άλλη, οι Βρυξέλλες ζητούν να μην επαναληφθεί η περίοδος των οριζόντιων και ιδιαίτερα δαπανηρών κρατικών παρεμβάσεων.
Η κατεύθυνση της Επιτροπής είναι προς προσωρινά, περιορισμένα και απολύτως στοχευμένα μέτρα, ώστε να προστατεύονται οι περισσότερο ευάλωτοι χωρίς να εκτροχιάζονται οι κρατικοί προϋπολογισμοί.
Το «όχι» δεν κλείνει ακόμη οριστικά τη συζήτηση
Παρά το σαφές μήνυμα Ντομπρόβσκις, η υπόθεση δεν θεωρείται απολύτως κλειστή.
Ο ίδιος ανέφερε ότι οι προτάσεις Ελλάδας και Ιταλίας θα εξεταστούν αναλυτικότερα.
Αυτό αφήνει ένα μικρό περιθώριο διαπραγμάτευσης ως προς τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούν να σχεδιαστούν τα εθνικά μέτρα στήριξης.
Το βασικό μήνυμα των Βρυξελλών, ωστόσο, έχει ήδη δοθεί: η αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας δεν θα πρέπει να αποτελέσει αφορμή για γενικευμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων.
Για την Αθήνα αυτό σημαίνει ότι, εφόσον η ευρωπαϊκή στάση δεν αλλάξει, κάθε νέο πακέτο στήριξης θα πρέπει να σχεδιαστεί με πολύ μεγαλύτερη προσοχή ως προς το δημοσιονομικό του κόστος.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διάσταση της ευρωπαϊκής απάντησης: την ώρα που η ακρίβεια δημιουργεί πίεση για περισσότερα μέτρα, οι Βρυξέλλες στέλνουν στις κυβερνήσεις το ακριβώς αντίθετο δημοσιονομικό μήνυμα — βοήθεια όπου είναι αναγκαία, αλλά χωρίς ανοιχτή στρόφιγγα δαπανών.
European Commission finance chief Valdis Dombrovskis urged euro-area member states to observe budgetary restraint, pushing back against a proposal from Italy and Greece to introduce additional leeway. https://t.co/U43hYnqNxg
— Giovanni Staunovo🛢 (@staunovo) October 8, 2026
