Ο ιδρυτής των Ανεξάρτητων Ελλήνων εμφανίζεται σήμερα ως υπερασπιστής της παράταξης που ο ίδιος εγκατέλειψε, προειδοποιώντας ότι θα επιστρέψει στην πολιτική για να εμποδίσει τον Αντώνη Σαμαρά. Η επίθεσή του εξυπηρετεί αντικειμενικά την επιχειρηματολογία του σημερινού πρωθυπουργού, ενώ το πολιτικό του παρελθόν αναδεικνύει μια σειρά από αντιφάσεις.
Πάνο Καμμένε, για ποια παράταξη μιλάς;
Υπάρχει ένα ερώτημα που προκύπτει σχεδόν αυθόρμητα από τη νέα δημόσια παρέμβαση του Πάνου Καμμένου:
Για ποια ακριβώς παράταξη δηλώνει ότι ανησυχεί ο άνθρωπος που αποχώρησε από τη Νέα Δημοκρατία, ίδρυσε δικό του κόμμα και συγκυβέρνησε επί χρόνια με τον Αλέξη Τσίπρα;
Ο πρώην υπουργός Εθνικής Άμυνας επανεμφανίζεται στο πολιτικό προσκήνιο, όχι για να παρουσιάσει μια συγκεκριμένη πρόταση για την οικονομία, την κοινωνία ή την εξωτερική πολιτική, αλλά για να εξαπολύσει επίθεση εναντίον του Αντώνη Σαμαρά.
Δηλώνει ότι δεν θα επιτρέψει στον πρώην πρωθυπουργό να «εκβιάσει την παράταξη» και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να επανενεργοποιήσει τους Ανεξάρτητους Έλληνες σε πιθανές δεύτερες εκλογές.
Η παρέμβασή του έχει μια προφανή πολιτική συνέπεια: προσφέρει στον Κυριάκο Μητσοτάκη επιχειρήματα εναντίον ενός από τους πιο γνωστούς επικριτές του.
Αυτό δεν αποδεικνύει κάποια παρασκηνιακή συμφωνία ανάμεσα στον Καμμένο και στο Μέγαρο Μαξίμου.
Αναδεικνύει, όμως, την πολιτική λειτουργία των δηλώσεών του.
Ο Καμμένος καταγγέλλει τον Σαμαρά για πιθανή διάσπαση της Δεξιάς, ενώ ο ίδιος αποτελεί ιστορικό παράδειγμα πολιτικού που αποχώρησε από τη Νέα Δημοκρατία και δημιούργησε ανταγωνιστικό κόμμα.
Και αυτή την αντίφαση δεν μπορεί να την εξαφανίσει καμία επίκληση της «παράταξης».
Ο άνθρωπος που ίδρυσε τους ΑΝΕΛ μοιράζει πιστοποιητικά παραταξιακής νομιμοφροσύνης
Ας θυμηθούμε τα πραγματικά γεγονότα.
Το 2012 ο Πάνος Καμμένος ίδρυσε τους Ανεξάρτητους Έλληνες, απομακρυνόμενος από τη Νέα Δημοκρατία και διεκδικώντας ένα διαφορετικό πολιτικό ακροατήριο.
Δεν επρόκειτο για μια απλή διαφωνία στο εσωτερικό της συντηρητικής παράταξης.
Επρόκειτο για τη δημιουργία ενός ξεχωριστού κόμματος, το οποίο κατέβηκε στις εκλογές απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
Ο Καμμένος είχε τότε το δικαίωμα να θεωρεί ότι η πολιτική του διαφωνία δικαιολογούσε τη δημιουργία νέου φορέα.
Το ίδιο δημοκρατικό δικαίωμα, όμως, έχει και οποιοσδήποτε άλλος πολιτικός.
Συμπεριλαμβανομένου του Αντώνη Σαμαρά.
Πώς γίνεται, λοιπόν, η ίδρυση κόμματος από τον Καμμένο να παρουσιάζεται ως πράξη πολιτικής ανεξαρτησίας, ενώ η ενδεχόμενη ίδρυση κόμματος από τον Σαμαρά χαρακτηρίζεται εκβιασμός;
Ποιος αποφασίζει πότε η αποχώρηση από τη Νέα Δημοκρατία αποτελεί πράξη αρχών και πότε απειλή για την παράταξη;
Και με ποια κριτήρια;
Η προσωπική αντιπάθεια ανάμεσα στους δύο πολιτικούς είναι γνωστή.
Δεν μπορεί, όμως, να μετατρέπεται σε διαφορετικό κανόνα δημοκρατικής νομιμότητας για τον καθένα.
Ξέχασε ότι συγκυβέρνησε με τον ΣΥΡΙΖΑ;
Υπάρχει και μια δεύτερη, ακόμη πιο χαρακτηριστική αντίφαση.
Ο Πάνος Καμμένος δεν περιορίστηκε στην ίδρυση ενός κόμματος που ανταγωνίστηκε τη Νέα Δημοκρατία.
Συμμετείχε στη συγκυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ–ΑΝΕΛ με πρωθυπουργό τον Αλέξη Τσίπρα.
Η συνεργασία αυτή υπήρξε κεντρικό στοιχείο της πολιτικής του διαδρομής.
Ο ίδιος εξακολουθεί να την υπερασπίζεται και να υποστηρίζει ότι παρέμεινε πιστός στις βασικές θέσεις του.
Αυτό είναι δικαίωμά του.
Αλλά τότε με ποια λογική εμφανίζεται σήμερα ως ο πολιτικός που θα προστατεύσει τη Νέα Δημοκρατία από τον Αντώνη Σαμαρά;
Όταν ο Καμμένος συνεργαζόταν κυβερνητικά με τον ΣΥΡΙΖΑ, δεν θεωρούσε ότι όφειλε πολιτική υπακοή στην παράταξη από την οποία είχε προέλθει.
Σήμερα, όμως, εγκαλεί τον Σαμαρά επειδή ενδέχεται να επιλέξει διαφορετική πολιτική πορεία από εκείνη του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Η πολιτική ανεξαρτησία δεν μπορεί να είναι δικαίωμα που διατηρεί αποκλειστικά ο Πάνος Καμμένος.
Η μεγάλη ανατροπή: Όταν ο Καμμένος αποκαλούσε τον Μητσοτάκη «δεκανίκι του Σαμαρά»
Υπάρχει, μάλιστα, ένα παλαιότερο περιστατικό που δίνει ιδιαίτερη διάσταση στη σημερινή παρέμβαση.
Το 2018, ο Πάνος Καμμένος είχε χαρακτηρίσει δημόσια τον Κυριάκο Μητσοτάκη «δεκανίκι του Σαμαρά».
Σήμερα, ο ίδιος πολιτικός επιτίθεται στον Αντώνη Σαμαρά, προειδοποιεί ότι δεν θα τον αφήσει να βλάψει τη Νέα Δημοκρατία και παρουσιάζει την πιθανή δική του επιστροφή ως ανάχωμα στις κινήσεις του πρώην πρωθυπουργού.
Η αντιστροφή είναι εντυπωσιακή.
Τότε, ο Μητσοτάκης παρουσιαζόταν από τον Καμμένο ως πολιτικά εξαρτημένος από τον Σαμαρά.
Σήμερα, η παρέμβαση Καμμένου λειτουργεί αντικειμενικά υπέρ της επιχειρηματολογίας Μητσοτάκη εναντίον του Σαμαρά.
Είναι αυτό αποτέλεσμα αλλαγής πολιτικής εκτίμησης;
Είναι συνέχεια της προσωπικής αντιπαλότητας Καμμένου–Σαμαρά;
Ή αποτελεί προσπάθεια του πρώην υπουργού να αποκτήσει νέο ρόλο στις πολιτικές διεργασίες;
Όποια και αν είναι η απάντηση, ο ίδιος ο Καμμένος οφείλει να εξηγήσει τη μεταβολή.
Διότι η πολιτική συνέπεια δεν εξαντλείται στο να επικαλείται κάποιος τις παλαιότερες διαφωνίες του με έναν αντίπαλο.
Προϋποθέτει να εξηγεί και τις δικές του αλλαγές στάσης.
Η επίθεση στον Σαμαρά εξυπηρετεί την επιχειρηματολογία Μητσοτάκη
Το πολιτικό ενδιαφέρον της παρέμβασης δεν βρίσκεται μόνο στο περιεχόμενο των δηλώσεων.
Βρίσκεται και στο γεγονός ότι ο Καμμένος επαναλαμβάνει ένα βασικό επιχείρημα που έχει χρησιμοποιηθεί απέναντι στον Αντώνη Σαμαρά: ότι μια νέα πολιτική κίνησή του θα μπορούσε να προκαλέσει ζημιά στη Νέα Δημοκρατία.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επίσης τοποθετηθεί δημόσια απέναντι στο ενδεχόμενο δημιουργίας κόμματος από τον πρώην πρωθυπουργό, συνδέοντας την επιλογή αυτή με τις συνέπειες για την παράταξη.
Ο Καμμένος προχωρά ένα βήμα παραπέρα.
Δεν περιορίζεται στην πολιτική διαφωνία.
Αποδίδει στον Σαμαρά πρόθεση εκβιασμού.
Με αυτόν τον τρόπο, η πιθανή δημιουργία ενός νέου κόμματος παύει να συζητείται ως πολιτική επιλογή και παρουσιάζεται ως πράξη προσωπικής πίεσης.
Πρόκειται για έναν χαρακτηρισμό που μπορεί να επηρεάσει την εικόνα του πρώην πρωθυπουργού.
Αλλά δεν αποτελεί αποδεδειγμένο γεγονός.
Η πολιτική ερμηνεία ότι ο Καμμένος λειτουργεί ως «δεκανίκι» του Μητσοτάκη στηρίζεται ακριβώς σε αυτή τη σύμπτωση επιχειρηματολογίας.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει μυστική συμφωνία για να διαπιστωθεί ότι οι δημόσιες δηλώσεις ενός πολιτικού μπορούν να εξυπηρετούν την πολιτική θέση κάποιου άλλου.
Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από το να αποδεικνύεται οργανωμένη συνεργασία.
Θέλει να εμποδίσει τον Σαμαρά δημιουργώντας άλλο κόμμα;
Το πιο παράδοξο στοιχείο είναι η ίδια η απειλή πολιτικής επιστροφής.
Ο Καμμένος δηλώνει ότι, αν ο Σαμαράς προχωρήσει σε νέο κόμμα, ο ίδιος μπορεί να εμφανιστεί σε δεύτερη εκλογική αναμέτρηση.
Με άλλα λόγια, παρουσιάζει τη δημιουργία ή επανενεργοποίηση ενός κόμματος ως απάντηση στη δημιουργία ενός άλλου.
Αν θεωρεί ότι ο πολλαπλασιασμός των κομμάτων στον συντηρητικό χώρο αποδυναμώνει την παράταξη, γιατί η δική του επανεμφάνιση αποτελεί λύση;
Και αν πιστεύει ότι οι πολίτες έχουν δικαίωμα να επιλέγουν ανάμεσα σε διαφορετικές πολιτικές εκφράσεις, γιατί αντιμετωπίζει την ενδεχόμενη επιλογή Σαμαρά ως εκβιασμό;
Εδώ βρίσκεται μια πραγματική ασυνέπεια.
Ο Καμμένος δεν παρουσιάζει συγκεκριμένο πολιτικό πρόγραμμα που να διαφοροποιεί μια πιθανή νέα εκλογική κάθοδο των ΑΝΕΛ.
Συνδέει την επιστροφή του κυρίως με την ανάγκη να εμποδίσει έναν συγκεκριμένο πολιτικό αντίπαλο.
Έτσι, η παρέμβασή του εμφανίζεται περισσότερο ως συνέχεια μιας προσωπικής αντιπαράθεσης παρά ως ολοκληρωμένη πολιτική πρόταση.
Και ξαφνικά ενδιαφέρεται για την ενότητα της «δεξιάς πολυκατοικίας»
Ο πρώην υπουργός μιλά επίσης για την ανάγκη συγκέντρωσης των κομμάτων της Δεξιάς, αναφέροντας τον Κυριάκο Βελόπουλο και την Αφροδίτη Λατινοπούλου.
Η πρόταση αυτή, όμως, γεννά ένα ακόμη ερώτημα.
Αν στόχος είναι η ενότητα, γιατί το πρώτο μήνυμα της παρέμβασής του είναι η αντιπαράθεση με τον Αντώνη Σαμαρά;
Μια πολιτική προσπάθεια συνεννόησης απαιτεί προγραμματικές συγκλίσεις και συμφωνίες.
Δεν αρκεί να συγκεντρώνονται ονόματα σε ένα υποθετικό προσκλητήριο.
Και ασφαλώς δεν προκύπτει ότι ο Καμμένος έχει εξασφαλίσει τη συμφωνία των προσώπων που αναφέρει.
Η ενότητα μιας παράταξης δεν μπορεί να οικοδομηθεί αποκλειστικά πάνω στην αντίθεση προς έναν συγκεκριμένο πολιτικό.
Η προσωπική αντιπάθεια δεν αποτελεί πολιτικό επιχείρημα
Ο Πάνος Καμμένος παραδέχθηκε ότι διατηρεί προσωπική αντιπαλότητα με τον Αντώνη Σαμαρά.
Η παραδοχή αυτή έχει σημασία για την ερμηνεία των δηλώσεών του.
Δεν ακυρώνει αυτομάτως την κριτική του.
Αλλά καθιστά ακόμη πιο αναγκαίο να διαχωριστούν οι προσωπικές διαφορές από τα πολιτικά επιχειρήματα.
Ο ισχυρισμός ότι ο Σαμαράς δημιουργεί κόμμα αποκλειστικά για να εκβιάσει τον Μητσοτάκη δεν τεκμηριώνεται μόνο από την επίκληση του 1993.
Ούτε από την προηγούμενη σχέση των δύο πολιτικών.
Εφόσον ο Καμμένος διαθέτει συγκεκριμένα στοιχεία για τέτοιες προθέσεις, μπορεί να τα παρουσιάσει.
Διαφορετικά, πρόκειται για τη δική του πολιτική εκτίμηση.
Και οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν τη διαφορά.
Από αντίπαλος του Μητσοτάκη, υπερασπιστής της παράταξής του;
Η πολιτική διαδρομή Καμμένου περιλαμβάνει σφοδρή αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία, ίδρυση ανταγωνιστικού κόμματος και συνεργασία με τον ΣΥΡΙΖΑ.
Σήμερα, ο ίδιος επικαλείται την ανάγκη προστασίας της παράταξης και τοποθετεί στο στόχαστρο τον Σαμαρά.
Η μεταβολή αυτή δεν είναι από μόνη της παράνομη ή αθέμιτη.
Οι πολιτικοί έχουν δικαίωμα να αλλάζουν εκτιμήσεις, να επαναπροσδιορίζουν τις συμμαχίες τους και να αναθεωρούν τις θέσεις τους.
Όμως όταν ένας πολιτικός επικαλείται τόσο έντονα την παραταξιακή συνέπεια, είναι εύλογο να εξετάζεται και η δική του ιστορική στάση.
Και όταν καταγγέλλει έναν άλλον για την πιθανή ίδρυση κόμματος, δεν μπορεί να αγνοείται ότι ο ίδιος είχε κάνει ακριβώς αυτή την επιλογή.
Ο Καμμένος μπορεί να διαφωνεί με τον Σαμαρά. Μπορεί να επιθυμεί τη μη δημιουργία νέου κόμματος. Μπορεί ακόμη και να επιστρέψει ο ίδιος στην πολιτική. Εκείνο που δεν μπορεί να απαιτεί χωρίς αντίλογο είναι να θεωρείται η δική του διάσπαση πολιτική ανεξαρτησία και η ενδεχόμενη διάσπαση ενός άλλου πολιτικού εκβιασμός.
Το ερώτημα που μένει αναπάντητο
Η σημερινή παρέμβαση του Πάνου Καμμένου προσφέρεται για μια αυστηρή πολιτική ανάγνωση.
Ο πρώην υπουργός, που είχε συγκρουστεί με τη Νέα Δημοκρατία και είχε χαρακτηρίσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη «δεκανίκι του Σαμαρά», εμφανίζεται τώρα να χρησιμοποιεί επιχειρήματα που ευνοούν τον σημερινό πρωθυπουργό στη σύγκρουσή του με τον Αντώνη Σαμαρά.
Η περιγραφή του ως πολιτικού «δεκανικιού» του Μητσοτάκη αποτελεί αιχμηρή ερμηνεία αυτής της στάσης.
Δεν αποτελεί αποδεδειγμένη σχέση εξάρτησης.
Το γεγονός, πάντως, παραμένει: ο Καμμένος επιστρατεύει την επίκληση της παραταξιακής ενότητας εναντίον ενός πολιτικού που ενδέχεται να ιδρύσει κόμμα, ενώ ο ίδιος έχει διανύσει μια πολιτική διαδρομή αποχώρησης, κομματικής διάσπασης και κυβερνητικής συνεργασίας με αντίπαλο πολιτικό χώρο.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Πάνος Καμμένος έχει δικαίωμα να μιλά για τη Νέα Δημοκρατία. Προφανώς και έχει.
Το ερώτημα είναι γιατί ζητά από τον Αντώνη Σαμαρά μια παραταξιακή πειθαρχία που ο ίδιος δεν θεώρησε υποχρεωτική για τον εαυτό του.
Και γιατί η πιθανή επιστροφή του στην πολιτική συνδέεται περισσότερο με την αντιμετώπιση του Σαμαρά παρά με μια συγκεκριμένη πρόταση προς την ελληνική κοινωνία.
