Νέα συζήτηση ανοίγει για το εργασιακό μέλλον περισσότερων από 50.000 συμβασιούχων στο Δημόσιο, με τις πληροφορίες να κάνουν λόγο για αναζήτηση λύσεων που θα αναγνωρίζουν την πολυετή προϋπηρεσία τους. Στο επίκεντρο βρίσκονται εργαζόμενοι σε δήμους, περιφέρειες, νοσοκομεία και κοινωνικές υπηρεσίες, οι οποίοι καλύπτουν ανάγκες επί σειρά ετών χωρίς να διαθέτουν μόνιμη εργασιακή σχέση. Το ενδεχόμενο αυξημένης μοριοδότησης μέσω ΑΣΕΠ εξετάζεται ως πιθανή διέξοδος, ωστόσο δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ανακοινωμένη απόφαση για μαζικές μονιμοποιήσεις.
Επανέρχεται το ζήτημα της μονιμοποίησης στο Δημόσιο
Το μέλλον χιλιάδων εργαζομένων με συμβάσεις ορισμένου χρόνου βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο της συζήτησης για τη στελέχωση του Δημοσίου.
Οι αυξημένες ανάγκες προσωπικού, οι αποχωρήσεις λόγω συνταξιοδότησης και η πολυετής απασχόληση συμβασιούχων στις ίδιες υπηρεσίες δημιουργούν πίεση για την αναζήτηση μιας πιο σταθερής λύσης.
Το ζήτημα αφορά εργαζομένους που, παρότι προσλαμβάνονται με συμβάσεις συγκεκριμένης διάρκειας, σε αρκετές περιπτώσεις επιστρέφουν στις ίδιες θέσεις ή συνεχίζουν να απασχολούνται για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, φέρεται να έχει ξεκινήσει άτυπη συζήτηση μεταξύ των υπουργείων Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών και Εργασίας για πιθανές παρεμβάσεις.
Το βασικό ερώτημα είναι εάν μπορεί να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός που θα αναγνωρίζει την εμπειρία των συμβασιούχων, χωρίς να παρακάμπτονται οι συνταγματικές διατάξεις και οι διαδικασίες πρόσληψης.
Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει παρουσιαστεί συγκεκριμένο νομοσχέδιο ούτε έχει ανακοινωθεί επίσημο πρόγραμμα μονιμοποιήσεων.
Πάνω από 50.000 εργαζόμενοι στο επίκεντρο
Η συζήτηση αφορά ένα ευρύ φάσμα εργαζομένων που απασχολούνται σε δημόσιες υπηρεσίες με διαφορετικά καθεστώτα συμβάσεων.
Μεταξύ αυτών βρίσκονται συμβασιούχοι σε δήμους και περιφέρειες, προσωπικό νοσοκομείων, εργαζόμενοι σε κοινωνικές δομές και ωφελούμενοι προγραμμάτων απασχόλησης.
Στο δημοσίευμα που αναδεικνύει τα σχετικά σενάρια γίνεται λόγος για περισσότερους από 50.000 απασχολούμενους.
Ειδικότερα, αναφέρονται περίπου 10.000 εργαζόμενοι που συμμετέχουν σε πρόγραμμα της ΔΥΠΑ για άτομα κοντά στη συνταξιοδότηση, καθώς και περίπου 34.000 ακόμη εργαζόμενοι μέσω προγραμμάτων της υπηρεσίας σε δήμους και περιφέρειες.
Οι αριθμοί αυτοί παρουσιάζονται στο πλαίσιο της συζήτησης, χωρίς να συνοδεύονται από αναλυτική επίσημη απογραφή ανά πρόγραμμα και φορέα.
Είναι επίσης σημαντικό ότι οι συγκεκριμένοι εργαζόμενοι δεν υπάγονται κατ’ ανάγκη στο ίδιο εργασιακό ή νομικό καθεστώς.
Κατά συνέπεια, ακόμη και αν υπάρξει κυβερνητική πρωτοβουλία, δεν είναι δεδομένο ότι θα αφορά όλες τις κατηγορίες με ενιαίο τρόπο.
Το βασικό πρόβλημα: Εργάζονται για χρόνια, αλλά παραμένουν συμβασιούχοι
Η ουσία του ζητήματος βρίσκεται στη διαφορά ανάμεσα στον προσωρινό χαρακτήρα μιας σύμβασης και στη διάρκεια των αναγκών που καλύπτει ο εργαζόμενος.
Σε πολλές υπηρεσίες, συμβασιούχοι έχουν αποκτήσει σημαντική εμπειρία και γνωρίζουν σε βάθος την καθημερινή λειτουργία του φορέα στον οποίο απασχολούνται.
Η λήξη μιας σύμβασης μπορεί να σημαίνει ότι η υπηρεσία χάνει προσωπικό το οποίο έχει ήδη εκπαιδευτεί και διαθέτει εξειδικευμένη γνώση.
Την ίδια στιγμή, οι ανάγκες για προσωπικό ενδέχεται να εξακολουθούν να υπάρχουν.
Αυτό το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα αισθητό στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, όπου πολλές υπηρεσίες καλούνται να ανταποκριθούν σε αυξημένες απαιτήσεις με περιορισμένο ανθρώπινο δυναμικό.
Ανάλογα προβλήματα καταγράφονται και στον χώρο της Υγείας, στις κοινωνικές δομές και σε άλλους τομείς του Δημοσίου.
Το ερώτημα που τίθεται είναι πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η εμπειρία αυτών των εργαζομένων με τρόπο που να διασφαλίζει τόσο τη συνέχεια των υπηρεσιών όσο και τη νομιμότητα των προσλήψεων.
Γιατί δεν μπορεί να γίνει αυτόματη μονιμοποίηση
Το σημαντικότερο θεσμικό εμπόδιο είναι το άρθρο 103 του Συντάγματος.
Το ισχύον συνταγματικό πλαίσιο θέτει συγκεκριμένους περιορισμούς στη μετατροπή συμβάσεων ορισμένου χρόνου σε συμβάσεις αορίστου χρόνου.
Αυτό σημαίνει ότι η πολυετής απασχόληση σε δημόσια υπηρεσία δεν δημιουργεί από μόνη της δικαίωμα αυτόματης μονιμοποίησης.
Ακόμη και ένας εργαζόμενος που έχει συμπληρώσει πολλά χρόνια στην ίδια θέση δεν μετατρέπεται αυτοδικαίως σε μόνιμο υπάλληλο μόνο λόγω της διάρκειας της προϋπηρεσίας του.
Για τον λόγο αυτό, ένα γενικευμένο σχέδιο που θα προέβλεπε τη μονιμοποίηση όλων των συμβασιούχων μετά τη συμπλήρωση συγκεκριμένου αριθμού ετών θα αντιμετώπιζε σοβαρά συνταγματικά εμπόδια.
Η συγκεκριμένη πραγματικότητα οδηγεί τη συζήτηση προς εναλλακτικά σενάρια, τα οποία θα μπορούσαν να αξιοποιούν τις προβλεπόμενες διαδικασίες επιλογής προσωπικού.
Το σενάριο της αυξημένης μοριοδότησης μέσω ΑΣΕΠ
Ένα από τα βασικά σενάρια που αναφέρονται αφορά την ενίσχυση της μοριοδότησης της προϋπηρεσίας σε μελλοντικές προσλήψεις.
Με αυτό το μοντέλο, οι συμβασιούχοι που έχουν εργαστεί επί σειρά ετών σε συγκεκριμένο αντικείμενο θα μπορούσαν να λαμβάνουν περισσότερα μόρια λόγω της επαγγελματικής τους εμπειρίας.
Έτσι, θα αποκτούσαν πλεονέκτημα στη διαδικασία επιλογής, χωρίς όμως να εξασφαλίζεται αυτόματα ο διορισμός τους.
Η τελική πρόσληψη θα εξακολουθούσε να εξαρτάται από τα κριτήρια της προκήρυξης, τον αριθμό των θέσεων και τη σειρά κατάταξης των υποψηφίων.
Το σενάριο αυτό επιχειρεί να συνδυάσει δύο διαφορετικές επιδιώξεις: την αναγνώριση της πραγματικής εργασιακής εμπειρίας και τη διατήρηση των κανόνων αξιοκρατικής πρόσληψης.
Ωστόσο, για να εφαρμοστεί, θα απαιτούνταν συγκεκριμένες νομοθετικές ρυθμίσεις και έλεγχος της συμβατότητάς τους με το Σύνταγμα.
Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής ανακοινωμένη κλίμακα πρόσθετων μορίων ούτε προσδιορισμός των εργαζομένων που θα μπορούσαν να υπαχθούν σε μια τέτοια ρύθμιση.
Ποιοι συμβασιούχοι θα μπορούσαν να έχουν προτεραιότητα
Εφόσον προχωρήσει κάποιο στοχευμένο σχέδιο, η επιλογή των δικαιούχων θα αποτελέσει ένα από τα πιο σύνθετα ζητήματα.
Σύμφωνα με τα σενάρια που συζητούνται, ορισμένα κριτήρια θα μπορούσαν να είναι:
- Η συνολική διάρκεια της προϋπηρεσίας.
- Η συνάφεια της εμπειρίας με τη θέση που πρόκειται να καλυφθεί.
- Η ειδικότητα και τα απαιτούμενα επαγγελματικά προσόντα.
- Η διαπίστωση ότι η υπηρεσία έχει πάγιες και διαρκείς ανάγκες.
- Ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η αρχική πρόσληψη.
- Η ύπαρξη διαθέσιμων οργανικών θέσεων.
Πρόκειται για πιθανά κριτήρια και όχι για οριστικοποιημένες προϋποθέσεις μονιμοποίησης.
Ιδιαίτερη σημασία θα έχει και ο διαχωρισμός ανάμεσα σε εργαζομένους που καλύπτουν σταθερές υπηρεσιακές ανάγκες και σε όσους συμμετέχουν σε προγράμματα με συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα.
Η διάκριση αυτή δεν είναι πάντοτε απλή, καθώς ένας εργαζόμενος μπορεί να απασχολείται μέσω προσωρινού προγράμματος, αλλά στην πράξη να παρέχει υπηρεσίες που εξακολουθούν να είναι αναγκαίες και μετά τη λήξη του.
Τι μπορεί να αλλάξει για τους εργαζομένους της ΔΥΠΑ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα προγράμματα απασχόλησης της ΔΥΠΑ που υλοποιούνται σε δημόσιους φορείς.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τόσο εργαζόμενοι μεγαλύτερης ηλικίας που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση όσο και άλλες κατηγορίες ωφελουμένων που έχουν τοποθετηθεί σε δήμους και περιφέρειες.
Για τους εργαζομένους αυτούς, η λήξη της απασχόλησης δημιουργεί συχνά αβεβαιότητα ως προς τη συνέχεια της εργασιακής τους πορείας.
Ωστόσο, τα προγράμματα της ΔΥΠΑ έχουν διαφορετικούς όρους και προϋποθέσεις από τις συνήθεις συμβάσεις προσωπικού των δημόσιων υπηρεσιών.
Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι όλοι οι συμμετέχοντες θα μπορούσαν να ενταχθούν αυτομάτως σε μια ενιαία διαδικασία πρόσληψης.
Το εάν και πώς θα μπορούσε να αναγνωριστεί η εμπειρία τους θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο μιας ενδεχόμενης νομοθετικής παρέμβασης.
Δήμοι και περιφέρειες: Το πρόβλημα της υποστελέχωσης
Για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, η συζήτηση έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία.
Δήμοι και περιφέρειες καλούνται να καλύψουν ανάγκες σε διοικητικές υπηρεσίες, κοινωνικές δομές, τεχνικά τμήματα και άλλες κρίσιμες λειτουργίες.
Η αποχώρηση έμπειρων συμβασιούχων μπορεί να δημιουργήσει δυσκολίες, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν αρκετοί μόνιμοι υπάλληλοι για την κάλυψη των ίδιων καθηκόντων.
Ταυτόχρονα, η πρόσληψη νέου προσωπικού απαιτεί διαδικασίες και χρόνο.
Έτσι, η αξιοποίηση εργαζομένων που ήδη γνωρίζουν το αντικείμενο της υπηρεσίας αποτελεί ένα ζήτημα που απασχολεί πολλές δημοτικές και περιφερειακές διοικήσεις.
Η λύση, ωστόσο, δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από τις ανάγκες ενός φορέα. Απαιτείται και η τήρηση του θεσμικού πλαισίου που διέπει τις προσλήψεις στο Δημόσιο.
Τι σημαίνει η συζήτηση για Κεφαλονιά και Ιθάκη
Το θέμα ενδιαφέρει άμεσα και την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, όπου οι δημόσιες υπηρεσίες, οι δήμοι, η Περιφέρεια και οι κοινωνικές δομές λειτουργούν με συγκεκριμένες ανάγκες στελέχωσης.
Για τους εργαζομένους που απασχολούνται με συμβάσεις ορισμένου χρόνου στους Δήμους Αργοστολίου, Ληξουρίου, Σάμης και Ιθάκης, αλλά και σε άλλους δημόσιους φορείς των νησιών, οποιαδήποτε αλλαγή στο καθεστώς προσλήψεων θα μπορούσε να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.
Το ίδιο ισχύει για συμβασιούχους σε υγειονομικές και κοινωνικές υπηρεσίες.
Δεν έχει, πάντως, ανακοινωθεί ειδική ρύθμιση για την Κεφαλονιά ή την Ιθάκη ούτε υπάρχουν επιβεβαιωμένα στοιχεία για το πόσοι τοπικοί εργαζόμενοι θα μπορούσαν να επηρεαστούν από τα συγκεκριμένα σενάρια.
Εφόσον υπάρξει νομοθετική πρωτοβουλία, θα πρέπει να εξεταστεί ποιες κατηγορίες συμβασιούχων περιλαμβάνει και με ποιες προϋποθέσεις.
Τι πρέπει να γνωρίζουν σήμερα οι συμβασιούχοι
Το σημαντικότερο είναι ότι η συζήτηση για πιθανές λύσεις δεν ισοδυναμεί με απόφαση μονιμοποίησης.
Δεν έχει ανακοινωθεί διαδικασία υποβολής αιτήσεων, δεν έχει οριστεί χρονοδιάγραμμα και δεν υπάρχει συγκεκριμένη ρύθμιση που να προβλέπει την αυτόματη μετατροπή συμβάσεων.
Αντίστοιχα, η ενδεχόμενη ενίσχυση της μοριοδότησης της προϋπηρεσίας δεν αποτελεί σήμερα δεδομένη αλλαγή για όλες τις μελλοντικές προκηρύξεις του ΑΣΕΠ.
Οι εργαζόμενοι θα πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες ανακοινώσεις των αρμόδιων υπουργείων και του ΑΣΕΠ, αποφεύγοντας να θεωρούν οριστικές τις πληροφορίες που αφορούν ακόμη ανεπίσημα σενάρια.
Θα υπάρξει τελικά λύση;
Το μέλλον των συμβασιούχων αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα, στο οποίο συναντώνται οι ανάγκες λειτουργίας του Δημοσίου, τα εργασιακά δικαιώματα και οι συνταγματικοί κανόνες πρόσληψης.
Η πολυετής απασχόληση χιλιάδων ανθρώπων στις ίδιες υπηρεσίες δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη συνέχεια της εργασίας τους.
Από την άλλη πλευρά, οποιαδήποτε παρέμβαση πρέπει να διαμορφωθεί μέσα στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Το σενάριο της αυξημένης μοριοδότησης μέσω ΑΣΕΠ εμφανίζεται ως μία πιθανή επιλογή, χωρίς να έχει επιβεβαιωθεί ότι θα αποτελέσει την τελική κυβερνητική πρόταση.
Το επόμενο διάστημα θα φανεί εάν οι ανεπίσημες συζητήσεις θα οδηγήσουν σε συγκεκριμένη νομοθετική πρωτοβουλία ή εάν το ζήτημα θα παραμείνει ανοιχτό. Για περισσότερους από 50.000 εργαζομένους που αναφέρονται στα σχετικά σενάρια, το βασικό ζητούμενο εξακολουθεί να είναι η εργασιακή σταθερότητα και η αναγνώριση της εμπειρίας τους.
