Ακρίβεια: Η Ελλάδα των «καλών δεικτών» και τα νοικοκυριά που δεν βγαίνουν – Αυξήσεις έως 115% σε βασικά προϊόντα

Την ώρα που η κυβέρνηση προβάλλει την πορεία της οικονομίας, την ανάπτυξη και την αύξηση των εισοδημάτων, η καθημερινότητα των νοικοκυριών εξακολουθεί να δοκιμάζεται από το υψηλό κόστος ζωής. Στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε τηλεοπτική εκπομπή και ένας συγκριτικός πίνακας τιμών βασικών προϊόντων αποτυπώνουν μεγάλες ανατιμήσεις σε τρόφιμα, ενέργεια και είδη καθημερινής χρήσης, επαναφέροντας το ερώτημα: πόση από τη βελτίωση των οικονομικών δεικτών φτάνει τελικά στην τσέπη του πολίτη;

Άλλη εικόνα στους οικονομικούς δείκτες, άλλη στο ταμείο του σούπερ μάρκετ

Η οικονομική ανάπτυξη, η πορεία των επενδύσεων, τα δημοσιονομικά αποτελέσματα και οι αυξήσεις των ονομαστικών μισθών αποτελούν βασικά στοιχεία της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας.

Υπάρχει, όμως, και η άλλη πλευρά: εκείνη του οικογενειακού προϋπολογισμού.

Για ένα νοικοκυριό, η οικονομική κατάσταση δεν αποτυπώνεται μόνο σε ποσοστά ανάπτυξης. Αποτυπώνεται στο ποσό που απομένει μετά την πληρωμή του ενοικίου, του ηλεκτρικού ρεύματος, των τροφίμων, των καυσίμων και των υπόλοιπων υποχρεώσεων.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της συζήτησης για την ακρίβεια.

Ακόμη και όταν ο πληθωρισμός επιβραδύνεται, οι τιμές δεν επιστρέφουν απαραίτητα στα προηγούμενα επίπεδα. Απλώς αυξάνονται με χαμηλότερο ρυθμό.

Έτσι, οι ανατιμήσεις που έχουν συσσωρευτεί τα προηγούμενα χρόνια εξακολουθούν να επηρεάζουν την αγοραστική δύναμη των πολιτών.

Πετρέλαιο θέρμανσης, μοσχάρι και ηλεκτρικό ρεύμα: Οι αυξήσεις που παρουσιάστηκαν στην τηλεόραση

Στην πρώτη εικόνα καταγράφονται ποσοστιαίες ανατιμήσεις για την περίοδο από τον Σεπτέμβριο του 2021 έως τον Σεπτέμβριο του 2026.

Στην τηλεοπτική παρουσίαση, όπου εμφανίζεται η πρόεδρος της Ένωσης Καταναλωτών «ΕΚΠΟΙΖΩ», Παναγιώτα Καλαποθαράκου, παρουσιάζονται οι ακόλουθες μεταβολές:

Οι αριθμοί αυτοί, όπως εμφανίζονται στο τηλεοπτικό γράφημα, αναδεικνύουν την πίεση σε βασικές κατηγορίες δαπανών.

Το ηλεκτρικό ρεύμα και το πετρέλαιο θέρμανσης συνδέονται με την κάλυψη ενεργειακών αναγκών, ενώ το μοσχάρι, το ψωμί και τα προϊόντα αρτοποιίας αποτελούν μέρος της διατροφικής δαπάνης.

Από την άλλη, τα ενοίκια επηρεάζουν ιδιαίτερα όσους δεν διαθέτουν ιδιόκτητη κατοικία.

Η σωρευτική αύξηση των δαπανών σε περισσότερες από μία κατηγορίες μπορεί να περιορίσει σημαντικά το διαθέσιμο εισόδημα, ακόμη και όταν έχει προηγηθεί αύξηση μισθού.

Έως 115% πάνω το ηλιέλαιο – Τι δείχνει ο συγκριτικός πίνακας προϊόντων

Η δεύτερη εικόνα παρουσιάζει συγκεκριμένα προϊόντα σούπερ μάρκετ, συγκρίνοντας τιμές του 2019 με τιμές που αποδίδονται στο 2026, για την αλυσίδα Σκλαβενίτης.

Στον πίνακα καταγράφονται αυξήσεις που, σε αρκετές περιπτώσεις, πλησιάζουν ή ξεπερνούν το 80% και το 100%.

Πηγή: Ο συγκριτικός πίνακας της εικόνας που παρατέθηκε. Οι τιμές δεν έχουν επαληθευτεί ανεξάρτητα με ιστορικούς τιμοκαταλόγους της αλυσίδας. Ενδέχεται να επηρεάζονται από διαφορετικές εκδόσεις προϊόντων ή προσφορές.

Ένα ενδεικτικό καλάθι από 22,67 ευρώ στα 48,58 ευρώ

Αν αθροίσουμε τα δέκα προϊόντα του συγκεκριμένου πίνακα, η εικόνα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστική.

Το ίδιο ενδεικτικό καλάθι, με μία μονάδα από κάθε προϊόν, κόστιζε σύμφωνα με τις αναγραφόμενες τιμές 22,67 ευρώ το 2019.

Το 2026 το αντίστοιχο άθροισμα φτάνει τα 48,58 ευρώ.

Αυτό μεταφράζεται σε επιπλέον 25,91 ευρώ για την ίδια ενδεικτική αγορά, δηλαδή σε αύξηση περίπου 114,3%.

Το παράδειγμα δεν αποτελεί αντιπροσωπευτικό οικογενειακό καλάθι ούτε μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τον υπολογισμό του συνολικού πληθωρισμού. Δείχνει, ωστόσο, πώς η συσσώρευση ανατιμήσεων σε επιλεγμένα προϊόντα μπορεί να μεταβάλει σημαντικά το κόστος μιας αγοράς.

Το κρίσιμο ερώτημα για τους μισθούς

Η πραγματική αγοραστική δύναμη δεν εξαρτάται μόνο από το ύψος του μισθού, αλλά από τη σχέση του με τις τιμές των αγαθών και υπηρεσιών.

Ένας εργαζόμενος μπορεί να λαμβάνει σήμερα υψηλότερο ονομαστικό μισθό σε σχέση με το 2019, αλλά αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι μπορεί να αγοράσει περισσότερα.

Για να συμβεί αυτό, η αύξηση του εισοδήματός του πρέπει να υπερκαλύπτει τη συνολική αύξηση του κόστους ζωής που αντιμετωπίζει.

Η πίεση είναι ιδιαίτερα αισθητή στα νοικοκυριά που διαθέτουν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους σε ανελαστικές δαπάνες, όπως η στέγαση, η ενέργεια και η διατροφή.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δυνατότητα περιορισμού των εξόδων είναι μικρότερη.

Δεν μπορεί κανείς να σταματήσει να πληρώνει το ενοίκιο ή να μηδενίσει τις ανάγκες του για τρόφιμα και ηλεκτρικό ρεύμα.

Γιατί η μείωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει μείωση τιμών

Ένα από τα συχνότερα σημεία σύγχυσης στη δημόσια συζήτηση αφορά τη διαφορά μεταξύ πληθωρισμού και επιπέδου τιμών.

Όταν ο πληθωρισμός μειώνεται από ένα υψηλό ποσοστό σε ένα χαμηλότερο, αυτό σημαίνει συνήθως ότι οι τιμές συνεχίζουν να αυξάνονται, αλλά με πιο αργό ρυθμό.

Δεν σημαίνει ότι τα προϊόντα επιστρέφουν στις τιμές που είχαν πριν από πέντε ή επτά χρόνια.

Για παράδειγμα, ένα προϊόν που αυξήθηκε από 2 ευρώ στα 3 ευρώ δεν επιστρέφει στα 2 ευρώ επειδή ο ετήσιος πληθωρισμός υποχώρησε.

Η συγκεκριμένη διάκριση εξηγεί γιατί μπορεί να εμφανίζεται βελτίωση στους δείκτες πληθωρισμού, ενώ οι καταναλωτές εξακολουθούν να αισθάνονται έντονη οικονομική πίεση.

Κεφαλονιά και Ιθάκη: Το κόστος ζωής σε μια νησιωτική οικονομία

Για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, το ζήτημα της ακρίβειας αποκτά και μια πρόσθετη διάσταση.

Η μεταφορά αγαθών, οι ανάγκες μετακίνησης και η εποχικότητα της τοπικής οικονομίας είναι παράγοντες που επηρεάζουν την καθημερινότητα κατοίκων και επιχειρήσεων.

Ειδικά για οικογένειες που πληρώνουν ενοίκιο, χρησιμοποιούν καθημερινά αυτοκίνητο και χρειάζονται θέρμανση τους χειμερινούς μήνες, η συσσώρευση δαπανών μπορεί να περιορίζει σημαντικά το ποσό που απομένει για αποταμίευση ή άλλες ανάγκες.

Παράλληλα, οι μικρές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένες λειτουργικές απαιτήσεις όταν ακριβαίνουν η ενέργεια, οι πρώτες ύλες και οι μεταφορές.

Δεν υπάρχουν, πάντως, στον συγκεκριμένο πίνακα ξεχωριστά στοιχεία τιμών για την Κεφαλονιά και την Ιθάκη, ώστε να εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για το ακριβές τοπικό ύψος των ανατιμήσεων.

Η συζήτηση που δεν τελειώνει με έναν δείκτη ανάπτυξης

Η πορεία της ελληνικής οικονομίας δεν μπορεί να αξιολογείται μόνο από έναν αριθμό.

Η ανάπτυξη, η απασχόληση, οι επενδύσεις και τα δημοσιονομικά μεγέθη έχουν σημασία. Το ίδιο, όμως, ισχύει για τους πραγματικούς μισθούς, το κόστος στέγασης και το ποσοστό του εισοδήματος που απαιτείται για βασικές ανάγκες.

Οι δύο εικόνες επαναφέρουν ακριβώς αυτή τη συζήτηση.

Οι μεγάλες ανατιμήσεις που παρουσιάζονται σε επιλεγμένες κατηγορίες και προϊόντα χρειάζονται προσεκτική επαλήθευση και σωστή ερμηνεία. Δεν μπορούν να γενικευτούν αυτομάτως σε όλα τα αγαθά ή σε κάθε ελληνικό νοικοκυριό.

Αναδεικνύουν, ωστόσο, ένα ουσιαστικό ερώτημα οικονομικής πολιτικής: κατά πόσο η αύξηση των εισοδημάτων επαρκεί για να αντισταθμίσει την άνοδο του κόστους ζωής και να βελτιώσει πραγματικά την καθημερινότητα των πολιτών;

Για τα νοικοκυριά, η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στους μακροοικονομικούς δείκτες. Βρίσκεται και στο ποσό που απομένει στο τέλος κάθε μήνα.