Η πιθανότητα να βρεθούν στην ίδια πλευρά ο Αλέξης Τσίπρας, ο Αντώνης Σαμαράς και ο Νίκος Ανδρουλάκης αποτελεί ένα από τα πιο παράδοξα σενάρια που διατυπώνονται για την επόμενη ημέρα των εθνικών εκλογών.
Οι πολιτικές και ιδεολογικές αποστάσεις τους είναι μεγάλες. Ωστόσο, υπάρχει ένα σημείο στο οποίο συγκλίνουν οι επιδιώξεις τους: η αμφισβήτηση της πολιτικής κυριαρχίας του Κυριάκου Μητσοτάκη και της Νέας Δημοκρατίας.
Αρκεί, όμως, ένας κοινός πολιτικός αντίπαλος για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις μιας συνεργασίας; Ή πρόκειται για ένα σενάριο που μπορεί να τροφοδοτεί τη συζήτηση, χωρίς να διαθέτει πραγματική πολιτική βάση;
Το ερώτημα αποκτά ενδιαφέρον όσο πλησιάζει η επόμενη εκλογική αναμέτρηση και εντείνονται οι συζητήσεις για το ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας.
Τρεις διαφορετικές πολιτικές διαδρομές, ένας κοινός αντίπαλος
Στην ελληνική πολιτική ιστορία, οι κυβερνητικές συνεργασίες δεν προέκυψαν πάντοτε μεταξύ δυνάμεων με ιδεολογική συγγένεια.
Το 2012, η Νέα Δημοκρατία του Αντώνη Σαμαρά συνεργάστηκε με το ΠΑΣΟΚ και τη ΔΗΜΑΡ. Τρία χρόνια αργότερα, ο ΣΥΡΙΖΑ του Αλέξη Τσίπρα σχημάτισε κυβέρνηση με τους Ανεξάρτητους Έλληνες του Πάνου Καμμένου.
Αυτά τα παραδείγματα δείχνουν ότι η ανάγκη σχηματισμού κυβέρνησης μπορεί να οδηγήσει σε πολιτικές συμφωνίες που προηγουμένως έμοιαζαν δύσκολες.
Δεν σημαίνουν, ωστόσο, ότι κάθε συνδυασμός πολιτικών δυνάμεων είναι εξίσου εφικτός.
Στην περίπτωση Τσίπρα, Σαμαρά και Ανδρουλάκη, οι διαφορές δεν περιορίζονται σε επιμέρους προγραμματικές θέσεις. Αφορούν την οικονομία, την εξωτερική πολιτική, τη λειτουργία των θεσμών και την ίδια την πολιτική ταυτότητα των τριών πλευρών.
Επομένως, μια πιθανή συνεννόηση θα απαιτούσε πολύ περισσότερα από την κοινή επιθυμία να υπάρξει αλλαγή κυβέρνησης.
Ο Αλέξης Τσίπρας και το μήνυμα προς τον Αντώνη Σαμαρά
Μια από τις αφορμές για την αναζωπύρωση των σχετικών σεναρίων ήταν η πρόσφατη συνέντευξη του Αλέξη Τσίπρα στον ΣΚΑΪ.
Ο πρώην πρωθυπουργός αναφέρθηκε στο ενδεχόμενο δημιουργίας κόμματος από τον Αντώνη Σαμαρά, χωρίς να υιοθετήσει επιθετική στάση απέναντι σε αυτή την προοπτική.
Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύτηκε από ορισμένους ως ένδειξη ότι ο Αλέξης Τσίπρας αντιμετωπίζει τις πιθανές ανακατατάξεις στον χώρο της Κεντροδεξιάς ως παράγοντα που θα μπορούσε να επηρεάσει το συνολικό πολιτικό σκηνικό.
Υπάρχει, όμως, μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην αποδοχή του δικαιώματος ενός πολιτικού αντιπάλου να δημιουργήσει κόμμα και στην προθυμία για μελλοντική συνεργασία μαζί του.
Ο Αλέξης Τσίπρας έχει προσδιορίσει ως βασικό πολιτικό του αντίπαλο τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Αυτό δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη ότι σχεδιάζει συμμαχία με τον Αντώνη Σαμαρά.
Άλλωστε, η πολιτική διαδρομή των δύο πρώην πρωθυπουργών περιλαμβάνει έντονες αντιπαραθέσεις, οι οποίες δεν μπορούν να παραμεριστούν χωρίς συγκεκριμένες πολιτικές εξηγήσεις.
Το ΠΑΣΟΚ και η δύσκολη εξίσωση των συνεργασιών
Στη Χαριλάου Τρικούπη, ο Νίκος Ανδρουλάκης επιδιώκει να παρουσιάσει το ΠΑΣΟΚ ως αυτοτελή πρόταση διακυβέρνησης.
Η στρατηγική του δεν περιορίζεται στην άσκηση αντιπολίτευσης στη Νέα Δημοκρατία. Περιλαμβάνει και την προσπάθεια να διαμορφώσει διακριτή πολιτική ταυτότητα απέναντι στις υπόλοιπες δυνάμεις της αντιπολίτευσης.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις σχέσεις του με τον Αλέξη Τσίπρα.
Παρά την κοινή κριτική προς την κυβέρνηση, οι δύο πολιτικοί διεκδικούν ακροατήρια που σε αρκετές περιπτώσεις επικαλύπτονται.
Η μεταξύ τους σχέση χαρακτηρίζεται επομένως τόσο από την αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία όσο και από τον ανταγωνισμό για την πολιτική εκπροσώπηση του προοδευτικού χώρου.
Η ένταση αυτή αποτυπώνεται και στις δημόσιες αντιπαραθέσεις στελεχών των δύο πλευρών.
Μια μετεκλογική συνεργασία δεν μπορεί να αποκλειστεί ως θεωρητικό ενδεχόμενο, αλλά ούτε και να θεωρηθεί δεδομένη επειδή οι δύο ηγεσίες επιθυμούν πολιτική αλλαγή.
Το ΠΑΣΟΚ έχει επίσης διατυπώσει δημόσια την αντίθεσή του σε συγκυβέρνηση με τη Νέα Δημοκρατία, επιδιώκοντας να διατηρήσει διακριτή πολιτική θέση ενόψει των εκλογών.
Η περίπτωση Σαμαρά και ο ρόλος ενός ενδεχόμενου νέου κόμματος
Ο Αντώνης Σαμαράς αποτελεί διαφορετική περίπτωση.
Προέρχεται από τον συντηρητικό χώρο, έχει διατελέσει πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας και πρωθυπουργός, ενώ η πολιτική του αντιπαράθεση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη έχει αποκτήσει ιδιαίτερη ένταση.
Το ενδεχόμενο δημιουργίας νέου κόμματος από τον πρώην πρωθυπουργό βρίσκεται εδώ και μήνες στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης.
Ωστόσο, άλλο είναι η συζήτηση για την ίδρυση ενός πολιτικού φορέα και άλλο η διαπίστωση ότι αυτός έχει ήδη συγκροτηθεί, αποκτήσει εκλογική δυναμική και καθορίσει τη μετεκλογική του στρατηγική.
Ο πραγματικός ρόλος ενός τέτοιου κόμματος θα εξαρτηθεί από το αν θα δημιουργηθεί, ποια πολιτική απήχηση θα αποκτήσει και ποια στάση θα επιλέξει απέναντι στις υπόλοιπες πολιτικές δυνάμεις.
Το γεγονός ότι ο Αντώνης Σαμαράς ασκεί σκληρή κριτική στον Κυριάκο Μητσοτάκη δεν συνεπάγεται αυτομάτως ότι θα μπορούσε να συμφωνήσει σε κοινό κυβερνητικό πρόγραμμα με τον Αλέξη Τσίπρα.
Εξάλλου, οι δύο πρώην πρωθυπουργοί έχουν διαφορετικές πολιτικές αφετηρίες και σημαντικές διαφωνίες σε ζητήματα στρατηγικής σημασίας.
Η συμφωνία με τη Βουλγαρία και η κοινή κριτική
Ένα περιστατικό που τροφοδότησε τη συζήτηση για πιθανές πολιτικές συγκλίσεις ήταν η συμφωνία Ελλάδας και Βουλγαρίας για ιστορικά κειμήλια και τα λείψανα που αποδίδονται στον τσάρο Σαμουήλ.
Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026 υπογράφηκε μνημόνιο μεταξύ των υπουργών Πολιτισμού των δύο χωρών.
Η συμφωνία προβλέπει την επιστροφή στην Ελλάδα 48 ιστορικών και θρησκευτικών κειμηλίων που είχαν μεταφερθεί στη Βουλγαρία κατά τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Από την ελληνική πλευρά προβλέπεται η παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων που έχουν ταυτοποιηθεί ως ανήκοντα στον τσάρο Σαμουήλ, μαζί με άλλο ανθρωπολογικό υλικό.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει τη συμφωνία ως αποτέλεσμα μακροχρόνιων διαπραγματεύσεων και σημαντική εξέλιξη για την επιστροφή των ελληνικών κειμηλίων.
Από την άλλη πλευρά, ο Αντώνης Σαμαράς άσκησε κριτική στη συμφωνία.
Στη συνέχεια, το ΠΑΣΟΚ ζήτησε να συζητηθεί το ζήτημα στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και να δοθούν εξηγήσεις από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη.
Η χρονική αλληλουχία των παρεμβάσεων αποτέλεσε αφορμή για πολιτικά σχόλια περί σύμπτωσης θέσεων.
Ωστόσο, η κριτική δύο διαφορετικών πολιτικών πλευρών στην ίδια κυβερνητική απόφαση δεν αποδεικνύει ότι υπάρχει συντονισμός μεταξύ τους.
Μπορεί να πρόκειται για διαφορετικές πολιτικές προσεγγίσεις που οδηγούν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, σε παρόμοια αιτήματα προς την κυβέρνηση.
Το προηγούμενο των κυβερνήσεων συνεργασίας
Το βασικό επιχείρημα όσων θεωρούν πιθανή μια απρόσμενη μετεκλογική συμμαχία είναι ότι η ελληνική πολιτική έχει γνωρίσει συνεργασίες μεταξύ δυνάμεων με σημαντικές ιδεολογικές διαφορές.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει πράγματι ότι τέτοιες συμφωνίες μπορούν να προκύψουν υπό συγκεκριμένες συνθήκες.
Υπάρχει, όμως, και μια κρίσιμη προϋπόθεση: οι συμμετέχοντες πρέπει να καταλήξουν σε κοινό πλαίσιο διακυβέρνησης.
Μια κυβερνητική συμφωνία δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στην αντίθεση προς τον απερχόμενο πρωθυπουργό.
Χρειάζεται συμφωνία για τον προϋπολογισμό, τη φορολογία, την οικονομική πολιτική, τις μεταρρυθμίσεις, την εξωτερική πολιτική και τις βασικές προτεραιότητες της κυβέρνησης.
Ακόμη και αν τρεις πολιτικές δυνάμεις συμφωνούσαν στην ανάγκη αλλαγής κυβέρνησης, θα έπρεπε να απαντήσουν στο ποιος θα αναλάμβανε την πρωθυπουργία και ποιο πρόγραμμα θα εφαρμοζόταν.
Στην περίπτωση Τσίπρα, Σαμαρά και Ανδρουλάκη, τα ερωτήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα.
Οι εκλογές θα καθορίσουν τις πραγματικές δυνατότητες
Προς το παρόν, η συζήτηση για μια τριμερή συνεννόηση παραμένει υποθετική.
Δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαιωμένη συμφωνία μεταξύ των τριών πολιτικών προσώπων ούτε κοινή ανακοίνωση που να προαναγγέλλει τέτοια συνεργασία.
Επιπλέον, οι πολιτικές επιδιώξεις κάθε πλευράς παραμένουν διαφορετικές.
Ο Αλέξης Τσίπρας επιδιώκει την ενίσχυση της δικής του πολιτικής πρότασης, ο Νίκος Ανδρουλάκης διεκδικεί την πρωτιά για το ΠΑΣΟΚ, ενώ ο Αντώνης Σαμαράς διατηρεί ανοιχτό το ενδιαφέρον γύρω από τις επόμενες κινήσεις του.
Οι εκλογικοί συσχετισμοί, η κοινοβουλευτική εκπροσώπηση και οι επίσημες αποφάσεις των κομμάτων θα αποτελέσουν τους καθοριστικούς παράγοντες για οποιαδήποτε μετεκλογική διαπραγμάτευση.
Η ανάγκη συνεργασιών δεν μπορεί να θεωρηθεί εκ των προτέρων βέβαιη, καθώς θα εξαρτηθεί από το εκλογικό αποτέλεσμα.
Τι πραγματικά ενώνει και τι χωρίζει τους τρεις
Το ενδιαφέρον στοιχείο της συζήτησης δεν είναι ότι έχει διαμορφωθεί μια νέα πολιτική συμμαχία. Κάτι τέτοιο δεν προκύπτει από τα διαθέσιμα δεδομένα.
Είναι ότι τρία πρόσωπα με εντελώς διαφορετικές πολιτικές διαδρομές τοποθετούνται επικριτικά απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Η κοινή αυτή αφετηρία μπορεί να δημιουργεί περιστασιακές συμπτώσεις στην αντιπολιτευτική τους στάση.
Δεν αρκεί, όμως, για να γεφυρώσει τις ιδεολογικές και προγραμματικές αποστάσεις.
Το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής συνεργασίας θα μπορούσε να αξιολογηθεί σοβαρά μόνο εφόσον υπάρξουν συγκεκριμένες δημόσιες τοποθετήσεις, πολιτικές πρωτοβουλίες ή προγραμματικές συμφωνίες.
Μέχρι τότε, η εικόνα ενός κοινού τραπεζιού με τον Αλέξη Τσίπρα, τον Αντώνη Σαμαρά και τον Νίκο Ανδρουλάκη παραμένει ένα πολιτικό σενάριο — όχι μια συμφωνία που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο ενδιαφέρον ερώτημα ενόψει των επόμενων εκλογών: αν η αντίθεση προς τη σημερινή κυβέρνηση θα παραμείνει το μοναδικό κοινό στοιχείο των τριών ή αν θα εμφανιστούν συγκεκριμένες πολιτικές συγκλίσεις που σήμερα δεν είναι ορατές.
