Η κυβέρνηση επικαλείται τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση, ζητά δημοσιονομική ευελιξία από την Ευρώπη και αντιπαραθέτει τα επιδόματα στην αντιπολίτευση. Πίσω όμως από τους αριθμούς και τις πολιτικές συγκρίσεις παραμένει το κρίσιμο ερώτημα: πόσα χρήματα περισσεύουν πραγματικά στον πολίτη μετά τους λογαριασμούς;
Η ενεργειακή κρίση, οι ευρωπαϊκές δημοσιονομικές δεσμεύσεις, τα 850 εκατομμύρια ευρώ των κυβερνητικών παρεμβάσεων και η σύγκριση με την περίοδο διακυβέρνησης του Αλέξη Τσίπρα αποτέλεσαν τους βασικούς άξονες της νέας παρέμβασης του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη.
Η κυβέρνηση αναγνωρίζει πλέον ανοιχτά ότι η ακρίβεια παραμένει σοβαρό πρόβλημα. Ταυτόχρονα, όμως, επιχειρεί να μεταφέρει το επίκεντρο της συζήτησης από το πραγματικό κόστος ζωής στο ποιος διαθέτει μεγαλύτερη ικανότητα διαχείρισης των κρίσεων.
Και εδώ βρίσκεται η ουσιαστική πολιτική αντίφαση.
Το γεγονός ότι μια κρίση έχει διεθνείς αιτίες δεν σημαίνει ότι όλες οι συνέπειές της είναι αναπόφευκτες ή ότι οι εθνικές πολιτικές επιλογές δεν μπορούν να αξιολογηθούν.
Η μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση δεν καταργεί την κυβερνητική ευθύνη
Ο Παύλος Μαρινάκης επικαλέστηκε την εκτίμηση του εκτελεστικού διευθυντή του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας ότι η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση στην ιστορία.
Πρόκειται για μια εξαιρετικά σοβαρή περιγραφή της κατάστασης, η οποία εξηγεί γιατί οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν έκτακτες παρεμβάσεις.
Δεν απαντά, ωστόσο, αυτομάτως στο ερώτημα γιατί τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν διαφορετικές επιβαρύνσεις από χώρα σε χώρα.
Η τελική τιμή της ενέργειας επηρεάζεται από τις διεθνείς αγορές, αλλά και από τη φορολογία, τα δίκτυα, τις χρεώσεις, τη λειτουργία της λιανικής αγοράς και τα εθνικά μέτρα στήριξης.
Επομένως, η αναφορά στον διεθνή χαρακτήρα της κρίσης είναι αναγκαία για να κατανοήσουμε το πρόβλημα. Δεν μπορεί, όμως, να λειτουργεί ως γενική απάντηση σε κάθε κριτική.
Ούτε είναι «άκαιρο» να συζητείται η εγχώρια ακρίβεια επειδή η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια μεγάλη ενεργειακή αναταραχή.
Αντιθέτως, ακριβώς σε τέτοιες περιόδους έχει μεγαλύτερη σημασία να εξετάζεται η αποτελεσματικότητα της οικονομικής πολιτικής.
Ευρωπαϊκή επιτυχία ή απλώς ένα πρώτο βήμα;
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος παρουσίασε ως σημαντική εξέλιξη την αναφορά στα ευρωπαϊκά συμπεράσματα στην ανάγκη εξέτασης πρόσθετης δημοσιονομικής ευελιξίας.
Ο ίδιος, πάντως, αναγνώρισε ότι πρόκειται για ένα πρώτο βήμα και όχι για την τελική αποδοχή του ελληνικού αιτήματος.
Αυτή η διάκριση είναι καθοριστική.
Άλλο πράγμα είναι να αναγνωρίζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο ότι πρέπει να εξεταστούν νέες δυνατότητες παρέμβασης και άλλο να έχει ήδη αποφασιστεί συγκεκριμένη χαλάρωση των δημοσιονομικών περιορισμών.
Η πρώτη εξέλιξη δημιουργεί πολιτικό περιθώριο. Η δεύτερη θα δημιουργούσε συγκεκριμένες δυνατότητες χρηματοδότησης.
Μέχρι να υπάρξουν σαφείς αποφάσεις, δεν γνωρίζουμε πόσα επιπλέον χρήματα θα μπορεί να διαθέσει η Ελλάδα, σε ποιους, με ποια κριτήρια και από πότε.
Η κυβέρνηση έχει δικαίωμα να θεωρεί θετική την πρόοδο της συζήτησης. Δεν μπορεί όμως να παρουσιάζεται η έναρξη μιας διαδικασίας ως ισοδύναμη με την τελική λύση.
Τα 850 εκατομμύρια και η ερώτηση που λείπει
Ο Παύλος Μαρινάκης επανέλαβε ότι έχουν ήδη διατεθεί 850 εκατομμύρια ευρώ σε μέτρα στήριξης, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι αυτά δεν επαρκούν για τις ανάγκες των πολιτών.
Το συνολικό ποσό είναι σημαντικό. Αλλά από μόνο του δεν αποτυπώνει το πραγματικό όφελος κάθε νοικοκυριού.
Για να αξιολογηθεί μια παρέμβαση χρειάζονται περισσότερα στοιχεία: πόσοι είναι οι δικαιούχοι, πόσα λαμβάνει ο καθένας, πότε καταβάλλονται τα χρήματα και τι ποσοστό της πρόσθετης επιβάρυνσης καλύπτουν.
Ένα νοικοκυριό μπορεί να λαμβάνει ενίσχυση, αλλά ταυτόχρονα να πληρώνει περισσότερα για καύσιμα, ηλεκτρικό ρεύμα, τρόφιμα και υπηρεσίες.
Σε αυτή την περίπτωση, η ύπαρξη επιδόματος δεν συνεπάγεται ότι η αγοραστική του δύναμη αποκαταστάθηκε.
Η πραγματική αξιολόγηση δεν γίνεται μόνο με το πόσα δίνει το κράτος, αλλά και με το πόσα επιπλέον αναγκάζεται να πληρώνει ο πολίτης.
Αυτός είναι ο αριθμός που λείπει από πολλές κυβερνητικές παρουσιάσεις.
«Μειώσαμε τους φόρους και αυξήσαμε τα έσοδα»
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υποστήριξε ότι η κυβερνητική οικονομική πολιτική επέτρεψε τη μείωση φορολογικών συντελεστών, ενώ παράλληλα αυξήθηκαν τα φορολογικά έσοδα.
Η διατύπωση αυτή δεν είναι κατ’ ανάγκη αντιφατική.
Τα φορολογικά έσοδα μπορούν να αυξάνονται λόγω μεγαλύτερης οικονομικής δραστηριότητας, καλύτερης συμμόρφωσης και υψηλότερων ονομαστικών τιμών, ακόμη και όταν ορισμένοι φορολογικοί συντελεστές μειώνονται.
Ειδικά στους έμμεσους φόρους, η άνοδος των τιμών μπορεί να αυξάνει το ποσό του φόρου που εισπράττεται ανά συναλλαγή.
Για παράδειγμα, σε ένα προϊόν με καθαρή τιμή 100 ευρώ και ΦΠΑ 24%, ο φόρος είναι 24 ευρώ.
Αν η καθαρή τιμή αυξηθεί στα 120 ευρώ, ο ΦΠΑ γίνεται 28,80 ευρώ, χωρίς να έχει αλλάξει καθόλου ο φορολογικός συντελεστής.
Ο καταναλωτής πληρώνει συνολικά 24,80 ευρώ περισσότερα, από τα οποία τα 4,80 ευρώ είναι πρόσθετος ΦΠΑ.
Συνεπώς, η αύξηση των φορολογικών εσόδων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι μειώθηκε η φορολογική επιβάρυνση στην καθημερινότητα.
Χρειάζεται να εξεταστούν χωριστά οι άμεσοι φόροι, οι έμμεσοι φόροι, το εισόδημα και η αγοραστική δύναμη.
Επίδομα θέρμανσης: Άλλο το ανώτατο ποσό και άλλο αυτό που παίρνει κάθε οικογένεια
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο επίδομα θέρμανσης, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο να μιλά για 1,2 εκατομμύρια δικαιούχους και διευρυμένα εισοδηματικά κριτήρια.
Σύμφωνα με τα παραδείγματα που παρουσίασε, για ζευγάρι με δύο παιδιά το σχετικό εισοδηματικό όριο αυξήθηκε από 24.000 σε 34.000 ευρώ.
Πρόκειται για ουσιαστική διεύρυνση της δυνητικής πρόσβασης στο επίδομα, εφόσον πληρούνται και οι υπόλοιπες προϋποθέσεις.
Ωστόσο, χρειάζεται προσοχή στη σύγκριση του ανώτατου επιδόματος του 2019 με το σημερινό ποσό που, σύμφωνα με την κυβερνητική αναφορά, φτάνει έως τα 1.560 ευρώ.
Το «έως» δεν είναι λεπτομέρεια.
Το ανώτατο ποσό δεν είναι το ποσό που λαμβάνουν αυτομάτως όλοι οι δικαιούχοι.
Η πραγματική ενίσχυση εξαρτάται από τα ισχύοντα κριτήρια, την περιοχή, την οικογενειακή κατάσταση, την επιλέξιμη δαπάνη και τις προβλεπόμενες προσαρμογές.
Ακόμη σημαντικότερο είναι να συγκρίνεται το επίδομα με το συνολικό κόστος θέρμανσης.
Μια αύξηση του επιδόματος κατά 30% δεν σημαίνει ότι μειώνεται κατά 30% και ο λογαριασμός για το πετρέλαιο.
Αν μια οικογένεια λάμβανε 300 ευρώ και πλέον δικαιούται 390 ευρώ, η πρόσθετη ενίσχυση είναι 90 ευρώ.
Το ερώτημα είναι αν αυτά τα 90 ευρώ επαρκούν για να αντισταθμίσουν την αύξηση της πραγματικής δαπάνης της.
Από την ακρίβεια στον Τσίπρα: Η πολιτική μετατόπιση της συζήτησης
Ένα μεγάλο μέρος της κυβερνητικής επιχειρηματολογίας αφιερώθηκε στη σύγκριση με την προηγούμενη διακυβέρνηση.
Ο Παύλος Μαρινάκης αναφέρθηκε στην κατάσταση του ΕΣΥ, της ΔΕΗ, της Πολιτικής Προστασίας, της οικονομίας και της απασχόλησης, υποστηρίζοντας ότι με διαφορετική κυβέρνηση οι συνέπειες των κρίσεων θα ήταν πολύ χειρότερες.
Οι συγκρίσεις κυβερνητικών επιδόσεων είναι απολύτως θεμιτές στην πολιτική αντιπαράθεση.
Όμως ο ισχυρισμός ότι μια άλλη κυβέρνηση θα είχε διαχειριστεί χειρότερα τις σημερινές κρίσεις αποτελεί υποθετική πολιτική εκτίμηση. Δεν είναι γεγονός που μπορεί να αποδειχθεί απλώς με την επίκληση προηγούμενων αδυναμιών.
Ακόμη και αν μια κυβέρνηση έχει βελτιώσει συγκεκριμένους δείκτες, αυτό δεν απαντά αυτομάτως στο ερώτημα αν τα σημερινά μέτρα είναι επαρκή.
Ο πολίτης δεν πληρώνει τον λογαριασμό του ρεύματος με τη σύγκριση του 2026 με το 2019.
Τον πληρώνει με το σημερινό του εισόδημα.
Η αντιπολίτευση και το επιχείρημα της αυτοδυναμίας
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος συνέδεσε την αντιπαράθεση μεταξύ κομμάτων της αντιπολίτευσης με την ανάγκη αυτοδύναμης κυβέρνησης.
Πρόκειται για μια σαφή πολιτική επιλογή της Νέας Δημοκρατίας: να εμφανίσει την αυτοδυναμία ως εγγύηση σταθερότητας απέναντι σε μια κατακερματισμένη αντιπολίτευση.
Ωστόσο, η διαφωνία μεταξύ αντιπολιτευόμενων κομμάτων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι η αυτοδυναμία είναι η μοναδική ρεαλιστική λύση.
Η δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης εξαρτάται από το εκλογικό αποτέλεσμα, τις κοινοβουλευτικές ισορροπίες και τις ενδεχόμενες πολιτικές συνεργασίες.
Η αυτοδυναμία μπορεί να είναι επιδίωξη ενός κόμματος. Δεν αποτελεί όμως δεδομένο συμπέρασμα από τις διαμάχες των αντιπάλων του.
Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου και οι διαβεβαιώσεις για την αδειοδότηση
Στη συνέντευξη υπήρξε αναφορά και στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.
Ο Παύλος Μαρινάκης υποστήριξε ότι δεν έχει εκχωρηθεί καμία αρμοδιότητα σε γαλλική εταιρεία και ότι οι απαιτούμενες διαδικασίες αδειοδότησης πραγματοποιούνται από ελληνικές αρχές.
Παράλληλα, διαβεβαίωσε ότι το έργο προχωρά σύμφωνα με τον προγραμματισμό.
Η ολοκλήρωση αδειοδοτικών διαδικασιών αποτελεί αναγκαίο στάδιο για ένα σύνθετο ενεργειακό έργο. Δεν ταυτίζεται, όμως, με την ολοκλήρωση των ερευνών, την έναρξη όλων των εργασιών ή την εξάλειψη κάθε τεχνικής και γεωπολιτικής εκκρεμότητας.
Η πραγματική πρόοδος θα κριθεί από συγκεκριμένα ορόσημα υλοποίησης, χρονοδιαγράμματα και εργασίες στο πεδίο.
Η κυβέρνηση παραδέχεται το πρόβλημα – Αλλά η παραδοχή δεν είναι λύση
Η πιο χαρακτηριστική φράση της παρέμβασης Μαρινάκη ήταν ότι «μαγικές συνταγές δεν υπάρχουν».
Πράγματι, μια διεθνής ενεργειακή κρίση δεν αντιμετωπίζεται με εύκολες υποσχέσεις.
Αλλά η απουσία μαγικών λύσεων δεν σημαίνει ότι απουσιάζουν οι πολιτικές επιλογές.
Υπάρχουν αποφάσεις για τη φορολογία, την κατανομή των ενισχύσεων, τον έλεγχο της αγοράς, τη στήριξη των ευάλωτων νοικοκυριών και τη χρήση των δημοσιονομικών περιθωρίων.
Κάθε επιλογή έχει κόστος, περιορισμούς και συνέπειες. Γι’ αυτό χρειάζεται τεκμηρίωση και δημόσια λογοδοσία.
Η κυβέρνηση δικαιούται να επικαλείται τις δυσκολίες και να παρουσιάζει τις παρεμβάσεις της. Η αντιπολίτευση, από την πλευρά της, οφείλει να εξηγεί πώς θα χρηματοδοτούσε τις δικές της προτάσεις.
Ο πολίτης όμως δικαιούται κάτι περισσότερο από αυτή την αντιπαράθεση.
Δικαιούται να γνωρίζει πόσο από το πρόσθετο κόστος ζωής καλύπτεται, πόσο παραμένει στην πλάτη του και πότε μπορεί να περιμένει πραγματική βελτίωση.
Γιατί στο τέλος η επιτυχία της οικονομικής πολιτικής δεν θα κριθεί από το πόσο πειστικά περιγράφεται η κρίση ούτε από το πόσο συχνά γίνεται σύγκριση με προηγούμενες κυβερνήσεις.
Θα κριθεί από το αν ο μισθός και η σύνταξη επαρκούν για να πληρωθούν οι λογαριασμοί και να καλυφθούν οι βασικές ανάγκες.
Και σε αυτό το πεδίο, τα 850 εκατομμύρια των ανακοινώσεων δεν αρκούν ως απάντηση. Χρειάζεται να φανεί τι πραγματικά άλλαξαν στην καθημερινότητα των νοικοκυριών.
