Η ενίσχυση της τουρκικής επιρροής στη Λιβύη, οι εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η αβεβαιότητα για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου δημιουργούν ένα σύνθετο διπλωματικό περιβάλλον για την Αθήνα. Στο προσκήνιο επανέρχεται και το δικαίωμα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης.
Πώς η Τουρκία ενίσχυσε την παρουσία της στη Λιβύη
Η Τουρκία έχει επενδύσει επί σειρά ετών στην ανάπτυξη στρατιωτικών, οικονομικών και πολιτικών σχέσεων με τη Λιβύη, επιδιώκοντας να αποκτήσει ισχυρό ρόλο στις εξελίξεις της Βόρειας Αφρικής και της Ανατολικής Μεσογείου.
Η Άγκυρα προσέφερε στρατιωτική και πολιτική υποστήριξη στην κυβέρνηση της Τρίπολης, ενώ παράλληλα επιχείρησε να διευρύνει τις επαφές της με παράγοντες της ανατολικής Λιβύης, όπου διατηρεί ισχυρή επιρροή ο Χαλίφα Χαφτάρ.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι τουρκικές πρωτοβουλίες επεκτάθηκαν και στο περιβάλλον του Χαφτάρ, με οικονομικές και επιχειρηματικές συμφωνίες.
Η στρατηγική αυτή αποσκοπεί στη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας με διαφορετικά κέντρα εξουσίας, σε μια χώρα που εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από πολιτικό και θεσμικό κατακερματισμό.
Η αυξανόμενη παρουσία της Τουρκίας δημιουργεί νέες ισορροπίες σε μια περιοχή όπου παραδοσιακά δραστηριοποιούνται και ευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως η Ιταλία και η Γαλλία.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η στάση της Αθήνας
Στο επίκεντρο βρίσκεται το μνημόνιο θαλάσσιων οριοθετήσεων που υπέγραψαν η Τουρκία και η κυβέρνηση της Τρίπολης το 2019.
Η Ελλάδα απορρίπτει το περιεχόμενό του, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα ελληνικών νησιών και δεν μπορεί να δημιουργήσει νόμιμα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών.
Το δημοσίευμα αναφέρεται σε αλλαγές στην ηγεσία της λιβυκής Βουλής και σε εξελίξεις που φέρονται να διευκολύνουν την επικύρωση του μνημονίου.
Ωστόσο, η ακριβής θεσμική κατάσταση οποιασδήποτε σχετικής διαδικασίας απαιτεί διάκριση ανάμεσα στην κοινοβουλευτική έγκριση, την εσωτερική συνταγματική νομιμότητα και τις συνέπειες στο διεθνές δίκαιο.
Ακόμη και ενδεχόμενη έγκριση από λιβυκό θεσμικό όργανο δεν θα σήμαινε αυτομάτως ότι οι προβλεπόμενες θαλάσσιες οριοθετήσεις δεσμεύουν την Ελλάδα.
Οι διπλωματικές κινήσεις Γεραπετρίτη
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που παρατίθενται, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης προχώρησε σε επικοινωνίες με Ευρωπαίους ομολόγους του, καθώς και με την Αίγυπτο και το Ισραήλ.
Στόχος των ελληνικών κινήσεων είναι η διατήρηση διεθνούς στήριξης στις θέσεις της Αθήνας και η ανάδειξη των νομικών αντιρρήσεων απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Ο υπουργός Εξωτερικών φέρεται επίσης να επανέλαβε ότι το μνημόνιο δεν παράγει έννομα αποτελέσματα έναντι της Ελλάδας, ανεξάρτητα από τις εσωτερικές διαδικασίες έγκρισής του στη Λιβύη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκφράσει αντιρρήσεις για το μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι δεν μπορεί να θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών.
Παρά τις ευρωπαϊκές τοποθετήσεις, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η διπλωματική υποστήριξη θα συνοδευτεί από πρόσθετες συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.
Τα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που επανέρχονται στη συζήτηση είναι η πιθανότητα επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νότια της Κρήτης.
Η Ελλάδα διαθέτει, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας, δικαίωμα καθορισμού του εύρους της αιγιαλίτιδας ζώνης της έως το συγκεκριμένο όριο.
Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες που επικαλείται το δημοσίευμα, η τεχνική και νομική προετοιμασία μιας τέτοιας κίνησης έχει προχωρήσει.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι θα ασκήσει το σχετικό δικαίωμα όταν κρίνει κατάλληλες τις συνθήκες.
Πρέπει, πάντως, να σημειωθεί ότι η επέκταση των χωρικών υδάτων και η οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης ή υφαλοκρηπίδας είναι διαφορετικές νομικές διαδικασίες.
Η πρώτη δεν επιλύει αυτομάτως όλες τις διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου και η τουρκική θέση
Παράλληλα με τις εξελίξεις στη Λιβύη, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector.
Το έργο συνδέεται με τον σχεδιασμό ενεργειακής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο και έχει αντιμετωπίσει δυσκολίες τόσο σε επίπεδο χρηματοδότησης και υλοποίησης όσο και εξαιτίας των γεωπολιτικών εντάσεων.
Η Τουρκία έχει διατυπώσει θέσεις σχετικά με τις θαλάσσιες έρευνες σε περιοχές όπου προβάλλει δικές της διεκδικήσεις.
Στο δημοσίευμα αποδίδεται στον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν η θέση ότι η Άγκυρα δεν αντιτίθεται στο ίδιο το καλώδιο, ζητεί όμως προηγούμενη γραπτή ενημέρωση για τις έρευνες και τις συντεταγμένες τους.
Η διάκριση ανάμεσα σε ενημέρωση και αίτημα αδειοδότησης είναι κρίσιμη.
Η ελληνική θέση είναι ότι οι δραστηριότητες που εμπίπτουν στην ελληνική δικαιοδοσία δεν προϋποθέτουν τουρκική άδεια.
Ταυτόχρονα, το νομικό καθεστώς της πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων διαφοροποιείται ανάλογα με τη θαλάσσια ζώνη και δεν ταυτίζεται με το καθεστώς ερευνών για φυσικούς πόρους.
Το γαλλικό πλοίο και η αναμονή για τις έρευνες
Το δημοσίευμα αναφέρει ότι γαλλικό πλοίο που συνδέεται με τις έρευνες για την ηλεκτρική διασύνδεση βρίσκεται στη Νάπολη, αναμένοντας τις επόμενες κινήσεις.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η έναρξη των εργασιών προϋποθέτει συγκεκριμένες διαδικασίες, μεταξύ των οποίων και την έκδοση σχετικής NAVTEX.
Η NAVTEX αποτελεί ναυτιλιακή προειδοποίηση και δεν πρέπει να συγχέεται με άδεια τρίτου κράτους για την πραγματοποίηση εργασιών.
Η πιθανότητα παρουσίας πολεμικών πλοίων, η στάση της Γαλλίας και το ενδεχόμενο νέας καθυστέρησης αποτελούν σενάρια που τίθενται στο δημοσίευμα, χωρίς να παρουσιάζονται ως επιβεβαιωμένες αποφάσεις.
Η επόμενη ημέρα για την ελληνική διπλωματία
Οι εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το ηλεκτρικό καλώδιο συνδέονται με δύο διαφορετικά, αλλά αλληλοεπηρεαζόμενα πεδία: τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και την υλοποίηση ενεργειακών υποδομών.
Για την Αθήνα, τα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά είναι η διατήρηση των διπλωματικών συμμαχιών, η υπεράσπιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και η αποφυγή μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Η πορεία του Great Sea Interconnector, οι επόμενες κινήσεις στη Λιβύη και η ενδεχόμενη άσκηση του δικαιώματος επέκτασης των χωρικών υδάτων θα αποτελέσουν σημαντικές παραμέτρους των επόμενων εξελίξεων.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιες θέσεις διατυπώνονται σε διπλωματικό επίπεδο, αλλά πώς θα εξελιχθούν οι συγκεκριμένες διαδικασίες και ποια αποτελέσματα θα έχουν στην πράξη.
