Η αντιπαράθεση Ελλάδας και Τουρκίας για το τουρκολιβυκό μνημόνιο μεταφέρθηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να καταγγέλλει τη συμφωνία του 2019 και την Άγκυρα να επιμένει στη δική της ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου. Την ίδια στιγμή, η απόφαση του κοινοβουλίου της ανατολικής Λιβύης να εγκρίνει το μνημόνιο δημιουργεί νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, αυξάνοντας την πίεση για την ελληνική διπλωματία.
Η νέα αντιπαράθεση Ελλάδας και Τουρκίας για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου αναδεικνύει ένα σύνθετο διπλωματικό και νομικό πρόβλημα, το οποίο παραμένει ανοιχτό από το 2019.
Η παρέμβαση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ στις 29 Οκτωβρίου επανέφερε στο διεθνές προσκήνιο το τουρκολιβυκό μνημόνιο, με την ελληνική πλευρά να επιμένει ότι η συμφωνία παραβλέπει τα θαλάσσια δικαιώματα σημαντικών ελληνικών νησιών.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, υπερασπίζεται τη συμφωνία και προβάλλει διαφορετική ερμηνεία των κανόνων θαλάσσιας οριοθέτησης.
Το ζήτημα αποκτά πρόσθετη σημασία μετά την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει το μνημόνιο που είχε υπογραφεί το 2019 ανάμεσα στην Άγκυρα και την τότε κυβέρνηση της Τρίπολης.
Πρόκειται για εξέλιξη που επηρεάζει τους πολιτικούς συσχετισμούς, χωρίς όμως να επιλύει τη νομική διαφορά ή να δεσμεύει αυτομάτως την Ελλάδα.
Η παρέμβαση Μητσοτάκη στον ΟΗΕ
Στις 29 Οκτωβρίου 2026, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προήδρευσε σε ανοικτή συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, με αντικείμενο τις νέες τεχνολογίες και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Στην ομιλία του επέλεξε να αναδείξει το τουρκολιβυκό μνημόνιο ως παράδειγμα παραβίασης, κατά την ελληνική θέση, των θεμελιωδών αρχών του Δικαίου της Θάλασσας.
Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε τη συμφωνία παράνομη και αυθαίρετη, υποστηρίζοντας ότι Τουρκία και Λιβύη επιχειρούν να χαράξουν θαλάσσια όρια αγνοώντας τη γεωγραφική παρουσία της Κρήτης, της Ρόδου, της Καρπάθου και της Κάσου.
Παρουσιάζοντας χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου, τόνισε ότι τα ελληνικά νησιά αποτελούν κατοικημένες περιοχές με οικονομική και κοινωνική ζωή, οι οποίες διαθέτουν θαλάσσια δικαιώματα.
Η κεντρική θέση της Αθήνας είναι ότι μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να παρακάμπτει τα δικαιώματα τρίτου κράτους.
Το κρίσιμο ζήτημα: Άλλο τα θαλάσσια δικαιώματα και άλλο η επήρεια
Στην καρδιά της ελληνοτουρκικής διαφοράς βρίσκεται μια σημαντική διάκριση του Διεθνούς Δικαίου.
Το άρθρο 121 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι τα νησιά, με τη συγκεκριμένη εξαίρεση που ισχύει για ορισμένους βράχους, μπορούν να δημιουργούν θαλάσσιες ζώνες.
Αυτό σημαίνει ότι διαθέτουν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, δικαιώματα σε αιγιαλίτιδα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και αποκλειστική οικονομική ζώνη.
Ωστόσο, η αναγνώριση αυτών των δικαιωμάτων δεν ταυτίζεται υποχρεωτικά με την πλήρη επήρεια ενός νησιού στην τελική οριοθέτηση μεταξύ κρατών.
Η διεθνής νομολογία έχει αναγνωρίσει ότι οι ιδιαίτερες γεωγραφικές περιστάσεις μπορούν να επηρεάσουν την τελική χάραξη θαλάσσιων ορίων.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο επικεντρώνεται μεγάλο μέρος της τουρκικής επιχειρηματολογίας.
Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι η οριοθέτηση δεν μπορεί να προκύπτει αποκλειστικά από την ύπαρξη νησιών στον χάρτη, αλλά πρέπει να συνεκτιμώνται οι σχετικές ακτές και οι ιδιαίτερες γεωγραφικές συνθήκες.
Η ελληνική πλευρά, αντίθετα, απορρίπτει την παράκαμψη των νησιών και θεωρεί ότι η τουρκολιβυκή συμφωνία παραβιάζει τα δικαιώματά τους.
Η διαφορά αυτή δεν σημαίνει ότι οι τουρκικές διεκδικήσεις έχουν αναγνωριστεί από διεθνές δικαστήριο ούτε ότι η συμφωνία Τουρκίας και Λιβύης μπορεί να καθορίσει δικαιώματα της Ελλάδας χωρίς τη συγκατάθεσή της.
Η αλλαγή στάσης της ανατολικής Λιβύης
Η σημαντικότερη πρόσφατη εξέλιξη καταγράφηκε στις 20 Οκτωβρίου 2026.
Η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, που εδρεύει στην ανατολική πλευρά της χώρας, ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη αρνητική της στάση.
Η απόφαση έχει ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα, καθώς οι αρχές της ανατολικής Λιβύης είχαν αντιταχθεί στη συμφωνία όταν αυτή υπογράφηκε από την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Το κοινοβούλιο προχώρησε επίσης στην ανάκληση προηγούμενων αποφάσεων του 2020 που αφορούσαν την απόρριψη των συμφωνιών με την Τουρκία και τη διακοπή πολιτικών σχέσεων.
Η εξέλιξη αποτυπώνει τη μεταβολή των σχέσεων ανάμεσα στην Άγκυρα και την πολιτική ηγεσία της ανατολικής Λιβύης, όπου σημαντική επιρροή διατηρεί ο Χαλίφα Χαφτάρ.
Για την ελληνική διπλωματία, η αλλαγή αυτή περιορίζει ένα από τα πολιτικά επιχειρήματα που είχαν αναδειχθεί τα προηγούμενα χρόνια: την έλλειψη αποδοχής του μνημονίου από την ανατολική πλευρά της Λιβύης.
Δεν μεταβάλλει, ωστόσο, αυτομάτως τη νομική θέση της Ελλάδας απέναντι στη συμφωνία.
Η Τουρκία διευρύνει τις διπλωματικές της επαφές
Η προσέγγιση της Τουρκίας με την ανατολική Λιβύη αποτελεί σημαντικό στοιχείο των περιφερειακών εξελίξεων.
Η Άγκυρα είχε στηρίξει επί χρόνια τις αρχές της Τρίπολης, ενώ οι σχέσεις της με το στρατόπεδο Χαφτάρ χαρακτηρίζονταν από ένταση.
Η μεταβολή αυτής της εικόνας δημιουργεί νέες δυνατότητες πολιτικής και οικονομικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και λιβυκών παραγόντων.
Η έγκριση του μνημονίου από το ανατολικό κοινοβούλιο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης.
Για την Αθήνα, το ζήτημα είναι πλέον όχι μόνο η αμφισβήτηση της συμφωνίας σε νομικό επίπεδο, αλλά και η αντιμετώπιση των πολιτικών αποτελεσμάτων που δημιουργεί η διεύρυνση των τουρκικών σχέσεων με τη Λιβύη.
Η Ελλάδα και η συμφωνία με την Αίγυπτο
Σημαντικό στοιχείο της ελληνικής διπλωματικής στρατηγικής αποτελεί η συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ που υπέγραψαν Ελλάδα και Αίγυπτος το 2020.
Η συμφωνία αυτή αποτυπώνει τη δυνατότητα διμερούς οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών με βάση τις θέσεις που έχουν συμφωνήσει οι δύο χώρες.
Παράλληλα, η Αίγυπτος έχει εκφράσει αντιρρήσεις απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Οι σχέσεις Αθήνας και Καΐρου αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες δεν αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα και την Τουρκία.
Η Κύπρος και άλλες χώρες της περιοχής παρακολουθούν επίσης τις εξελίξεις, ενώ το θέμα συνδέεται με ευρύτερες ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το ενεργειακό διακύβευμα πίσω από τη διπλωματική σύγκρουση
Η αντιπαράθεση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο έχει άμεση σχέση με τον ενεργειακό σχεδιασμό της Ανατολικής Μεσογείου.
Οι έρευνες για υδρογονάνθρακες νότια και νοτιοδυτικά της Κρήτης, οι επενδύσεις σε θαλάσσιες υποδομές και τα σχέδια ηλεκτρικών διασυνδέσεων επηρεάζονται από το ευρύτερο περιβάλλον ασφάλειας και τις διαφορές θαλάσσιας δικαιοδοσίας.
Η Ελλάδα επιδιώκει να αναπτύξει τις ενεργειακές δραστηριότητές της στις περιοχές όπου θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, αμφισβητεί συγκεκριμένες ελληνικές θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Η διαφωνία έχει επομένως οικονομικές και στρατηγικές προεκτάσεις που υπερβαίνουν την ανταλλαγή διπλωματικών δηλώσεων.
Στο ίδιο περιβάλλον εντάσσεται και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, ένα έργο με ιδιαίτερη ενεργειακή και γεωπολιτική σημασία.
Η διπλωματική πίεση και τα επόμενα βήματα
Η παρέμβαση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας ανέδειξε σε διεθνές επίπεδο τις ελληνικές αντιρρήσεις απέναντι στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Παράλληλα, η αλλαγή στάσης της ανατολικής Λιβύης δημιουργεί ένα νέο πολιτικό δεδομένο που η Αθήνα καλείται να αντιμετωπίσει.
Το γεγονός ότι η Τουρκία εξακολουθεί να προβάλλει διαφορετική ερμηνεία των κανόνων οριοθέτησης δείχνει ότι η αντιπαράθεση δεν εξαντλείται στην παρουσίαση ενός χάρτη ή στην επίκληση των γεωγραφικών δεδομένων.
Η ουσία της διαφοράς βρίσκεται στον τρόπο εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου, στην επήρεια των νησιών και στις συνέπειες που μπορούν να έχουν οι διμερείς συμφωνίες για τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Από την άλλη πλευρά, η ελληνική θέση δεν στερείται διεθνούς υποστήριξης. Οι αντιρρήσεις για το μνημόνιο έχουν διατυπωθεί και από άλλα κράτη, ενώ η συμφωνία Ελλάδας–Αιγύπτου αποτελεί ένα υπαρκτό διπλωματικό και νομικό δεδομένο.
Το κρίσιμο ζήτημα για την Αθήνα είναι πώς θα συνδυάσει τη νομική υπεράσπιση των θαλάσσιων δικαιωμάτων της με τη διατήρηση ισχυρών περιφερειακών συμμαχιών και την αντιμετώπιση των νέων πολιτικών συσχετισμών στη Λιβύη.
Η συνεδρίαση του ΟΗΕ δεν έλυσε τη διαφορά. Ανέδειξε όμως ότι η αντιπαράθεση για το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει ενεργή και ότι οι εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο απαιτούν διαρκή διπλωματική παρακολούθηση.
