Εφορία: Στο αρχείο υποθέσεις φοροδιαφυγής από το 2012 έως το 2017 – Ποιοι γλιτώνουν φόρους και πρόστιμα και ποιοι πρέπει να προσφύγουν

Σημαντικές αλλαγές στην αντιμετώπιση παλαιών φορολογικών υποθέσεων φέρνει νέα εγκύκλιος της ΑΑΔΕ, καθώς εκκρεμείς έλεγχοι για σοβαρές περιπτώσεις φοροδιαφυγής των ετών 2012–2017 οδηγούνται στο αρχείο, εφόσον στηρίζονται στη δεκαετή προθεσμία παραγραφής που κρίθηκε αντισυνταγματική από το Συμβούλιο της Επικρατείας.

Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν συνεπάγεται αυτόματη διαγραφή χρεών για όσους έχουν ήδη λάβει οριστικές πράξεις καταλογισμού φόρων ή προστίμων. Παράλληλα, η παραγραφή μιας φορολογικής υπόθεσης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι σταματά και η ποινική διαδικασία.

Το νέο πλαίσιο αποσαφηνίζεται με την εγκύκλιο Ε.2072/2026, που εξέδωσε στις 9 Νοεμβρίου 2026 ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, μετά την απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Τι αλλάζει με την απόφαση του ΣτΕ

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε αντισυνταγματική τη μεταβατική ρύθμιση του 2019, η οποία επέτρεπε στη φορολογική διοίκηση να χρησιμοποιεί δεκαετή περίοδο παραγραφής για τον καταλογισμό φόρων και προστίμων σε παλαιές υποθέσεις ποινικά κολάσιμης φοροδιαφυγής.

Με βάση τη νέα εγκύκλιο, οι φορολογικές υπηρεσίες δεν μπορούν πλέον να εκδίδουν ή να κοινοποιούν νέες πράξεις καταλογισμού στηριζόμενες στη συγκεκριμένη διάταξη.

Η απόφαση αφορά τις υποθέσεις που υπάγονται σε αυτή τη ρύθμιση και όχι ανεξαιρέτως κάθε φορολογική εκκρεμότητα των ετών 2012–2017.

Ποιες φορολογικές υποθέσεις παραγράφονται

Στην πρώτη κατηγορία περιλαμβάνονται υποθέσεις των χρήσεων 2012 και 2013, καθώς και του φορολογικού έτους 2014, για τις οποίες έχει εκπνεύσει η δυνατότητα νέου καταλογισμού με βάση την αντισυνταγματική δεκαετή προθεσμία.

Στις υποθέσεις αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται παραβάσεις σχετικές με πλαστά ή εικονικά τιμολόγια, λήψη εικονικών φορολογικών στοιχείων, αλλοίωση παραστατικών και καταχώριση συναλλαγών ή δαπανών που δεν πραγματοποιήθηκαν.

Αντίστοιχες οδηγίες ισχύουν και για τις εκκρεμείς υποθέσεις των φορολογικών ετών 2015, 2016 και 2017.

Καθοριστικό στοιχείο είναι αν η υπόθεση παραμένει εκκρεμής και αν ο νέος καταλογισμός θα στηριζόταν στη δεκαετή προθεσμία που κρίθηκε αντισυνταγματική.

Οι τρεις περιπτώσεις στις οποίες κλείνουν οι έλεγχοι

Η εγκύκλιος προβλέπει συγκεκριμένη αντιμετώπιση για τις εκκρεμείς υποθέσεις των ετών 2015–2017.

Πρώτη περίπτωση: Ο φορολογικός έλεγχος βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και οι ελεγκτές δεν έχουν ολοκληρώσει την εξέταση των στοιχείων. Η διαδικασία περατώνεται με υπηρεσιακό σημείωμα που καταχωρίζεται στον φάκελο.

Δεύτερη περίπτωση: Έχουν ήδη κοινοποιηθεί στον φορολογούμενο προσωρινά ευρήματα του ελέγχου και έχει δοθεί δυνατότητα υποβολής εξηγήσεων ή αντιρρήσεων. Δεν εκδίδεται νέος οριστικός καταλογισμός με βάση τη διάταξη που κρίθηκε αντισυνταγματική.

Τρίτη περίπτωση: Ο έλεγχος έχει ολοκληρωθεί και έχουν υπογραφεί οριστικές πράξεις επιβολής φόρων ή προστίμων, οι οποίες όμως δεν έχουν κοινοποιηθεί. Οι πράξεις αυτές παραμένουν στον υπηρεσιακό φάκελο και δεν αποστέλλονται στον φορολογούμενο.

Και στις τρεις περιπτώσεις προβλέπεται ηλεκτρονική ενημέρωση του ενδιαφερομένου για την περάτωση της συγκεκριμένης εντολής ελέγχου.

Τι γίνεται με όσους έχουν ήδη χρεωθεί φόρους και πρόστιμα

Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση όταν η Εφορία έχει ήδη κοινοποιήσει οριστική πράξη προσδιορισμού φόρου ή επιβολής προστίμου.

Στην περίπτωση αυτή, η πράξη δεν ακυρώνεται αυτόματα εξαιτίας της απόφασης του Συμβουλίου της Επικρατείας.

Ο φορολογούμενος πρέπει να ακολουθήσει την προβλεπόμενη διαδικασία αμφισβήτησης, επικαλούμενος την παραγραφή όπου συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.

Η διαδικασία μπορεί να περιλαμβάνει προσφυγή στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ή στο αρμόδιο διοικητικό δικαστήριο, ανάλογα με το στάδιο της υπόθεσης.

Η επίκληση της απόφασης του ΣτΕ μπορεί να αποτελέσει επιχείρημα για την ακύρωση ή τροποποίηση του καταλογισμού, αλλά δεν διαγράφει από μόνη της την οφειλή.

Πότε διαγράφονται χρέη και επιστρέφονται χρήματα

Η ΑΑΔΕ διευκρινίζει ότι δεν προβλέπεται γενική και αυτόματη διαγραφή ήδη βεβαιωμένων οφειλών.

Το ίδιο ισχύει και για ποσά που έχουν ήδη καταβληθεί στο Δημόσιο.

Για να διαγραφεί μια οφειλή ή να επιστραφούν χρήματα, πρέπει προηγουμένως να ακυρωθεί ή να τροποποιηθεί η πράξη στην οποία βασίστηκε ο καταλογισμός, μέσω της κατάλληλης διαδικασίας.

Έτσι, δύο φορολογούμενοι με υποθέσεις του ίδιου έτους μπορεί να έχουν διαφορετική αντιμετώπιση.

Ο ένας μπορεί να μην αντιμετωπίσει νέο καταλογισμό επειδή ο έλεγχός του δεν ολοκληρώθηκε εγκαίρως, ενώ ο άλλος, που έχει ήδη λάβει οριστική πράξη, πρέπει να επιδιώξει την ακύρωσή της.

Τι ισχύει για τις εκπρόθεσμες δηλώσεις

Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για φορολογούμενους που υπέβαλαν εκπρόθεσμη δήλωση ενώ είχε ήδη ξεκινήσει φορολογικός έλεγχος.

Εφόσον η υπόθεση εμπίπτει στις οδηγίες περί παραγραφής, οι ελεγκτές δεν μπορούν να επιβάλουν νέο διορθωτικό καταλογισμό για πρόσθετες φορολογητέες διαφορές που εντόπισαν.

Ωστόσο, φόροι που έχουν ήδη βεβαιωθεί ή πληρωθεί με βάση την εκπρόθεσμη δήλωση δεν διαγράφονται αυτομάτως.

Γιατί η παραγραφή δεν σταματά τις ποινικές διαδικασίες

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο διαχωρισμός ανάμεσα στη φορολογική παραγραφή και στην ποινική αντιμετώπιση μιας υπόθεσης.

Η λήξη της προθεσμίας για την επιβολή φόρων δεν συνεπάγεται υποχρεωτικά παύση της ποινικής διαδικασίας.

Όταν πληρούνται οι νόμιμες προϋποθέσεις, οι φορολογικές υπηρεσίες μπορεί να εξακολουθούν να έχουν υποχρέωση υποβολής μηνυτήριας αναφοράς στον εισαγγελέα.

Αυτό μπορεί να συμβεί ακόμη και σε περιπτώσεις στις οποίες έχουν εκδοθεί οριστικές πράξεις, αλλά δεν έχουν κοινοποιηθεί εξαιτίας της παραγραφής.

Ανάλογες υποχρεώσεις προβλέπονται για συγκεκριμένες παραβάσεις που αφορούν πλαστά ή εικονικά φορολογικά στοιχεία.

Η συνέχιση ή η παύση μιας ποινικής διαδικασίας κρίνεται από τις αρμόδιες δικαστικές αρχές.

Τι ισχύει για υποθέσεις άνω των 75.000 ευρώ

Η εγκύκλιος περιλαμβάνει και οδηγίες για την ενημέρωση της αρμόδιας Αρχής για τη νομιμοποίηση εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες.

Στο πεδίο αυτό εντάσσονται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σοβαρές περιπτώσεις φοροδιαφυγής και εικονικών τιμολογίων για ανύπαρκτες συναλλαγές, όταν η συνολική αξία υπερβαίνει τις 75.000 ευρώ.

Εφόσον υπάρχουν οι απαιτούμενες εκθέσεις ελέγχου ή πράξεις καταλογισμού, μπορεί να απαιτείται σχετική αναφορά.

Η παραγραφή της δυνατότητας επιβολής φόρων δεν αποκλείει αυτομάτως τη διερεύνηση ενδεχόμενων αδικημάτων νομιμοποίησης παράνομων εσόδων.

Τι πρέπει να προσέξουν οι φορολογούμενοι

Το βασικό στοιχείο για την εφαρμογή των νέων οδηγιών είναι το στάδιο στο οποίο βρίσκεται κάθε υπόθεση.

Όταν ο έλεγχος παραμένει εκκρεμής ή δεν έχει κοινοποιηθεί οριστική πράξη, η ΑΑΔΕ δεν μπορεί να προχωρήσει σε νέο καταλογισμό στηριζόμενη στην αντισυνταγματική δεκαετή προθεσμία.

Αντίθετα, όταν έχει ήδη κοινοποιηθεί πράξη επιβολής φόρου ή προστίμου, απαιτείται η προβλεπόμενη διαδικασία για την αμφισβήτησή της.

Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας περιορίζει τους καθυστερημένους φορολογικούς καταλογισμούς, χωρίς να συνεπάγεται γενική διαγραφή χρεών ή αυτόματη απαλλαγή από ποινικές ευθύνες.