Καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου: Βάφτισαν την κριτική «αδράνεια» και τη γαλλική διακοίνωση «ευελιξία» – Ποιος τελικά φοβάται τις ερωτήσεις;

Μια νέα υπερασπιστική προσέγγιση των κυβερνητικών χειρισμών για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου επιχειρεί να χωρίσει τη δημόσια συζήτηση σε δύο στρατόπεδα: στους «ρεαλιστές» που στηρίζουν την κυβερνητική πολιτική και στους «θιασώτες της αδράνειας» που διατυπώνουν επιφυλάξεις. Μόνο που η πραγματική διαχωριστική γραμμή δεν βρίσκεται ανάμεσα στον πατριωτισμό και στην αδράνεια. Βρίσκεται ανάμεσα στα επιχειρήματα που τεκμηριώνονται και στις διαβεβαιώσεις που ζητούν να γίνουν αποδεκτές χωρίς επαρκή έλεγχο.

Στην υπόθεση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου φαίνεται ότι δεν αρκεί πλέον να υποστηρίζει κάποιος την υλοποίηση ενός έργου στρατηγικής σημασίας.

Πρέπει, κατά ορισμένους υπερασπιστές των κυβερνητικών χειρισμών, να αποδέχεται χωρίς πολλές ερωτήσεις και κάθε διπλωματική επιλογή που γίνεται στο όνομα της υλοποίησής του.

Διαφορετικά κινδυνεύει να χαρακτηριστεί «θιασώτης της αδράνειας».

Αυτή είναι η κεντρική λογική ενός νέου κειμένου που παρουσιάζει δύο υποτιθέμενες σχολές εξωτερικής πολιτικής.

Από τη μία, εκείνους που δήθεν μιλούν γενικά για εθνικά δίκαια και ανακαλύπτουν υποχωρήσεις.

Από την άλλη, εκείνους που υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα αναλαμβάνει πρωτοβουλίες, επιδεικνύει ευελιξία και επιδιώκει συγκεκριμένα αποτελέσματα.

Η περιγραφή ακούγεται βολική.

Έχει, όμως, ένα σοβαρό πρόβλημα.

Αποκλείει εξαρχής την πιθανότητα να υπάρχει μια τρίτη, απολύτως λογική θέση: Να στηρίζει κάποιος το καλώδιο, να επιθυμεί την ολοκλήρωσή του και ταυτόχρονα να απαιτεί διαφάνεια και αποτελεσματικότητα στους διπλωματικούς χειρισμούς.

1. Το πρώτο τέχνασμα: Όποιος διαφωνεί είναι «θιασώτης της αδράνειας»

Το κείμενο ξεκινά με έναν χαρακτηρισμό που επιχειρεί να προκαθορίσει τη συζήτηση.

Οι επικριτές των κυβερνητικών επιλογών παρουσιάζονται ως άνθρωποι που αγνοούν την πραγματικότητα και ανακαλύπτουν εθνικές υποχωρήσεις.

Αλλά ποιος αποφάσισε ότι η κριτική ισοδυναμεί με αδράνεια;

Από πότε η απαίτηση για εξηγήσεις αποτελεί άρνηση ανάληψης πρωτοβουλιών;

Και γιατί η αποδοχή κάθε κυβερνητικής επιλογής πρέπει να θεωρείται αυτομάτως απόδειξη ρεαλισμού;

Ένας πολίτης μπορεί να υποστηρίζει απολύτως την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και να θεωρεί αναγκαία την πραγματοποίηση των ερευνών.

Μπορεί, επίσης, να αναγνωρίζει ότι η διπλωματία απαιτεί τακτικούς ελιγμούς.

Αυτό δεν τον υποχρεώνει να αποδέχεται χωρίς έλεγχο οποιονδήποτε ελιγμό.

Η ενεργητική εξωτερική πολιτική δεν μετριέται από το πόσο πρόθυμα τη χειροκροτούμε, αλλά από το τι πετυχαίνει.

2. Η «γαλλική ευελιξία» και το ερώτημα που αποφεύγεται

Το κείμενο υποστηρίζει ότι, εάν η υλοποίηση του έργου απαιτεί ευελιξία από τους Γάλλους συμμάχους, αυτή δεν συνιστά εθνική μειοδοσία.

Σωστό ως γενική αρχή.

Η διπλωματική ευελιξία δεν είναι από μόνη της υποχώρηση.

Ούτε κάθε επικοινωνία με την Τουρκία σημαίνει αναγνώριση των τουρκικών αξιώσεων.

Όμως αυτό δεν απαντά στο συγκεκριμένο ερώτημα.

Τι ακριβώς περιλάμβανε η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα;

Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι επρόκειτο για ενημέρωση και όχι για αίτημα άδειας.

Η Τουρκία επιχείρησε να την παρουσιάσει διαφορετικά.

Δεν έχει παρουσιαστεί δημόσιο τεκμήριο που να αποδεικνύει ότι η Γαλλία ζήτησε τουρκική άδεια.

Αυτά είναι τα δεδομένα που πρέπει να διαχωρίζονται.

Αλλά το γεγονός ότι δεν αποδεικνύεται αίτημα άδειας δεν σημαίνει ότι κάθε ερώτημα για τη διατύπωση, τον σκοπό και τον χειρισμό της επικοινωνίας είναι αβάσιμο.

Η διπλωματική ευελιξία μπορεί να είναι απολύτως θεμιτή.

Για να αξιολογηθεί, όμως, πρέπει να γνωρίζουμε τι επιδιώχθηκε και τι επιτεύχθηκε.

Διαφορετικά, η λέξη «ευελιξία» κινδυνεύει να λειτουργήσει ως γενική δικαιολογία για μια διαδικασία της οποίας τις λεπτομέρειες δεν γνωρίζουμε.

3. «Το αποτέλεσμα και μόνο μετράει» – Επιτέλους, ένα σημείο συμφωνίας!

Το κείμενο περιλαμβάνει μια φράση με την οποία μπορούμε να συμφωνήσουμε.

«Το αποτέλεσμα και μόνο μετράει».

Πράγματι.

Ας αξιολογήσουμε, λοιπόν, το αποτέλεσμα.

Έχουν ολοκληρωθεί οι προβλεπόμενες έρευνες;

Έχει ποντιστεί το καλώδιο στα επίμαχα θαλάσσια τμήματα;

Έχει αποτραπεί στην πράξη οποιαδήποτε παρεμπόδιση;

Έχει ολοκληρωθεί η ηλεκτρική σύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό δίκτυο;

Το κείμενο δεν παρουσιάζει αυτές τις εξελίξεις ως ολοκληρωμένα γεγονότα.

Τις παρουσιάζει ως επιδιωκόμενους στόχους.

Και εδώ βρίσκεται η αντίφαση.

Δεν μπορεί από τη μία να υποστηρίζεται ότι μόνο το αποτέλεσμα μετράει και από την άλλη να ζητείται να αξιολογηθεί θετικά η κυβερνητική στρατηγική πριν επιτευχθεί το τελικό αποτέλεσμα.

Άλλο η επιδίωξη ενός εθνικού στόχου και άλλο η επίτευξή του.

Η πρώτη αξίζει στήριξη όταν υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.

Η δεύτερη απαιτεί συγκεκριμένα, επαληθεύσιμα γεγονότα.

4. Η «ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου επί του πεδίου» δεν είναι τόσο απλή υπόθεση

Το κείμενο υποστηρίζει ότι η πόντιση του καλωδίου θα οδηγήσει σε ταυτόχρονη ακύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου «επί του πεδίου».

Πρόκειται για έναν πολιτικά ισχυρό ισχυρισμό που χρειάζεται μεγαλύτερη ακρίβεια.

Η πραγματοποίηση ερευνών και η πόντιση υποθαλάσσιου καλωδίου σε μια περιοχή όπου η Τουρκία προβάλλει διεκδικήσεις θα μπορούσε να έχει σημαντική πρακτική και διπλωματική βαρύτητα.

Θα μπορούσε να καταδείξει ότι οι τουρκικές αντιδράσεις δεν εμπόδισαν το έργο.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι μια τέτοια δραστηριότητα ακυρώνει αυτομάτως, από νομική άποψη, το τουρκολιβυκό μνημόνιο.

Η νομική ισχύς, η διεθνής αναγνώριση, η οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και η πραγματοποίηση μιας τεχνικής δραστηριότητας είναι διαφορετικά ζητήματα.

Επομένως, η πόντιση του καλωδίου μπορεί να αποτελεί σημαντική πρακτική εξέλιξη.

Αλλά δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως αυτόματη νομική ακύρωση μιας διεθνούς συμφωνίας.

Η ακρίβεια έχει σημασία, ιδιαίτερα όταν μιλάμε για εθνικά ζητήματα.

5. Οι θαλάσσιοι χάρτες δεν ισοδυναμούν με συμφωνημένη οριοθέτηση ΑΟΖ

Στην υπεράσπιση της κυβερνητικής στρατηγικής επιστρατεύονται επίσης τα θαλάσσια πάρκα και ο θαλάσσιος χωροταξικός σχεδιασμός.

Πρόκειται για διαφορετικές πρωτοβουλίες, με συγκεκριμένη θεσμική και πολιτική σημασία.

Ωστόσο, η κατάθεση ενός χάρτη στο ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο δεν ισοδυναμεί από μόνη της με διεθνώς συμφωνημένη οριοθέτηση ΑΟΖ ή υφαλοκρηπίδας.

Η Ελλάδα μπορεί να αποτυπώνει τις θέσεις και τις διεκδικήσεις της σε επίσημους χάρτες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι σχετικές θαλάσσιες οριοθετήσεις έχουν αυτομάτως συμφωνηθεί με όλα τα γειτονικά κράτη.

Είναι διαφορετικό πράγμα η θεσμική αποτύπωση μιας εθνικής θέσης και διαφορετικό η διεθνής οριοθέτηση.

Η διάκριση αυτή δεν μειώνει τη σημασία των ελληνικών πρωτοβουλιών.

Αντίθετα, επιτρέπει να αξιολογούνται με βάση το πραγματικό τους περιεχόμενο.

6. Η πιο αποκαλυπτική αντίφαση: Αναγνωρίζουν ότι η Τουρκία μπορεί να παρενοχλήσει το πλοίο

Το ίδιο κείμενο που κατηγορεί τους επικριτές ότι ανακαλύπτουν εθνικές υποχωρήσεις αναγνωρίζει κάτι ιδιαίτερα σημαντικό.

Ότι η Τουρκία ενδέχεται να επιχειρήσει παρενόχληση του γαλλικού ερευνητικού σκάφους με πολεμικά πλοία.

Αυτό σημαίνει ότι ο κίνδυνος δεν έχει εξαλειφθεί.

Ότι η επιτυχία των ερευνών δεν είναι δεδομένη.

Και ότι οι διπλωματικοί χειρισμοί θα κριθούν και από την εξέλιξη της κατάστασης στη θάλασσα.

Επομένως, γιατί θεωρείται υπερβολή να θέτει κάποιος ερωτήματα για τη δυνατότητα ολοκλήρωσης του έργου;

Εάν ακόμη και οι υπερασπιστές της κυβερνητικής στρατηγικής αναγνωρίζουν τον κίνδυνο τουρκικής παρενόχλησης, τότε η συζήτηση για τους χειρισμούς δεν αποτελεί κινδυνολογία.

Αποτελεί αναγκαίο μέρος της δημόσιας αξιολόγησης.

Δεν γίνεται ο κίνδυνος να είναι πραγματικός όταν τον επικαλείται ένας κυβερνητικός υποστηρικτής και ανύπαρκτος όταν τον επισημαίνει ένας επικριτής.

7. Η επίκληση του 2020 δεν αποτελεί εγγύηση για το σήμερα

Το κείμενο υπενθυμίζει την κρίση στον Έβρο και την ένταση με το «Ορούτς Ρέις» το 2020.

Υποστηρίζει ότι η Ελλάδα απέδειξε τότε την ικανότητά της να απαντά στις τουρκικές προκλήσεις.

Η αναφορά στην προηγούμενη εμπειρία μπορεί να είναι χρήσιμη.

Όμως κάθε κρίση έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά.

Η προστασία των χερσαίων συνόρων, η διαχείριση της δραστηριότητας ενός ερευνητικού πλοίου και η υλοποίηση ενός υποθαλάσσιου ενεργειακού έργου δεν είναι ταυτόσημες επιχειρησιακές καταστάσεις.

Η επιτυχής διαχείριση μιας προηγούμενης κρίσης δεν εγγυάται αυτομάτως την έκβαση μιας επόμενης.

Ακριβώς γι’ αυτό απαιτούνται σχεδιασμός, επαγρύπνηση και αποτελεσματική διπλωματία.

Και ακριβώς γι’ αυτό ο δημόσιος έλεγχος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενόχληση.

8. Η «εθνική ενότητα» δεν σημαίνει πολιτική σιωπή

Προς το τέλος του κειμένου διατυπώνεται η ευχή για αρραγή εθνική ενότητα.

Η εθνική συνεννόηση σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής είναι ασφαλώς επιθυμητή.

Αλλά δεν μπορεί να προκύψει με την απαίτηση να σταματήσει η κριτική.

Η εθνική ενότητα δεν σημαίνει ότι όλα τα κόμματα πρέπει να εγκρίνουν κάθε κυβερνητική επιλογή.

Δεν σημαίνει ότι τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να αποφεύγουν δύσκολες ερωτήσεις.

Και δεν σημαίνει ότι κάθε διαφωνία αποτελεί υπονόμευση του εθνικού συμφέροντος.

Μια ουσιαστική εθνική συνεννόηση προϋποθέτει ενημέρωση, θεσμικό διάλογο και δυνατότητα διατύπωσης διαφορετικών απόψεων.

Η ενότητα δεν οικοδομείται με την απαξίωση όσων διαφωνούν. Οικοδομείται με επιχειρήματα και εμπιστοσύνη.

9. Το τελευταίο υπονοούμενο: «Δεν ξέρουν καν τι μεταφέρει το καλώδιο»

Το κείμενο ολοκληρώνεται με μια ειρωνική αναφορά σε πολιτικά πρόσωπα που υποτίθεται ότι δεν γνωρίζουν τι θα μεταφέρει το καλώδιο.

Ασφαλώς, όποιος τοποθετείται δημόσια για ένα ενεργειακό έργο οφείλει να γνωρίζει το αντικείμενό του.

Το Great Sea Interconnector αφορά τη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας μέσω υποθαλάσσιας διασύνδεσης.

Αλλά η ειρωνεία αυτή δεν απαντά σε κανένα από τα ουσιαστικά ερωτήματα της υπόθεσης.

Δεν εξηγεί τη γαλλική διακοίνωση.

Δεν προσδιορίζει το χρονοδιάγραμμα των ερευνών.

Δεν απαντά στην τουρκική αντι-NAVTEX.

Δεν αποδεικνύει ότι το έργο θα ολοκληρωθεί χωρίς εμπόδια.

Ακόμη και αν κάποιος πολιτικός αντίπαλος έχει κάνει ένα σοβαρό λάθος, το λάθος αυτό δεν αποτελεί απόδειξη ότι οι κυβερνητικοί χειρισμοί είναι ορθοί.

Η αξιολόγηση μιας πολιτικής απαιτεί περισσότερα από την απαξίωση των επικριτών της.

Συμπέρασμα: Δεν υπάρχουν μόνο δύο σχολές – Υπάρχει και η σχολή της λογοδοσίας

Το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου είναι έργο μεγάλης στρατηγικής σημασίας.

Η ενεργειακή διασύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό σύστημα μπορεί να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια και να δημιουργήσει σημαντικές δυνατότητες για την περιοχή.

Η γαλλική και ευρωπαϊκή συμμετοχή αποτελεί επίσης ουσιαστική διάσταση του έργου.

Κανένα από αυτά, όμως, δεν επιβάλλει την άκριτη αποδοχή των κυβερνητικών χειρισμών.

Η γαλλική ενημέρωση προς την Τουρκία δεν αποδεικνύει από μόνη της αναγνώριση τουρκικής δικαιοδοσίας.

Αλλά ούτε η επίκληση της «διπλωματικής ευελιξίας» αποδεικνύει από μόνη της ότι κάθε χειρισμός υπήρξε ο καλύτερος δυνατός.

Αυτό θα αξιολογηθεί με βάση τα πραγματικά δεδομένα.

Με την πραγματοποίηση των ερευνών.

Με την πρόοδο της πόντισης.

Με την αντιμετώπιση ενδεχόμενων παρεμποδίσεων.

Με την ολοκλήρωση του έργου.

Και με την προστασία των ελληνικών και κυπριακών συμφερόντων.

Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «κυβερνητικός ρεαλισμός ή αντιπολιτευτική αδράνεια».

Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θα αξιολογούμε την εξωτερική πολιτική με συγκεκριμένα αποτελέσματα ή με πολιτικές ταμπέλες.

Και επειδή το ίδιο το κείμενο υποστηρίζει ότι «το αποτέλεσμα και μόνο μετράει», υπάρχει μια απλή απάντηση:

Ας ολοκληρωθούν οι έρευνες. Ας ποντιστεί το καλώδιο. Ας αποδειχθεί στην πράξη ότι οι τουρκικές αντιδράσεις δεν μπορούν να εμποδίσουν το έργο.

Τότε θα υπάρχει ένα πραγματικό αποτέλεσμα που θα μπορεί να αξιολογηθεί.

Μέχρι τότε, οι ερωτήσεις δεν είναι αδράνεια.

Είναι λογοδοσία.