Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε τη νέα ψηφιακή πλατφόρμα παρακολούθησης των τρένων, μίλησε για έναν σιδηρόδρομο που θα ζήλευαν ευρωπαϊκές χώρες και επικαλέστηκε τη μνήμη των θυμάτων των Τεμπών. Όμως η πραγματική ασφάλεια δεν αποδεικνύεται με παρουσιάσεις, διαδραστικούς χάρτες και κυβερνητικές διαβεβαιώσεις. Αποδεικνύεται με ολοκληρωμένα συστήματα, ανεξάρτητους ελέγχους και λογοδοσία.
Υπάρχουν στιγμές που η πολιτική επικοινωνία οφείλει να σταματά μπροστά στο μέγεθος μιας τραγωδίας.
Και μία από αυτές είναι όταν ο πρωθυπουργός μιας χώρας, στην οποία 57 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε μια μετωπική σύγκρουση τρένων, ανεβαίνει στο βήμα για να παρουσιάσει μια νέα τεχνολογική εφαρμογή και δηλώνει ότι διαθέτουμε πλέον συστήματα ασφαλείας που θα ζήλευαν πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Όχι, κύριε Μητσοτάκη.
Δεν αρκεί να παρουσιάζεται μια πλατφόρμα για να αποκαθίσταται η εμπιστοσύνη στον σιδηρόδρομο.
Δεν αρκεί να βλέπουμε στον υπολογιστή πού βρίσκεται ένα τρένο για να αποδεικνύεται ότι μπορεί να κυκλοφορεί με ασφάλεια.
Και κυρίως, δεν αρκεί να επικαλείται κανείς τη μνήμη των νεκρών για να προσδώσει ηθικό βάρος σε μια κυβερνητική παρουσίαση.
Η μνήμη των 57 θυμάτων των Τεμπών απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο από λόγια. Απαιτεί αλήθεια, δικαιοσύνη, λογοδοσία και έναν σιδηρόδρομο που να είναι αποδεδειγμένα ασφαλής.
«Ζήσαμε από πρώτο χέρι το δράμα των Τεμπών» – Μια φράση που προκαλεί οργή
Ο πρωθυπουργός δήλωσε:
«Για όσους ζήσαμε από πρώτο χέρι το δράμα των Τεμπών, μας ενώνει η δέσμευση ότι θα κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μη ζήσουμε μια τέτοια τραγωδία».
Η συγκεκριμένη φράση δεν μπορεί να περάσει ασχολίαστη.
Τι σημαίνει «ζήσαμε από πρώτο χέρι»;
Οι γονείς που έχασαν τα παιδιά τους έζησαν την τραγωδία από πρώτο χέρι.
Οι επιζώντες που βρέθηκαν μέσα στα διαλυμένα βαγόνια έζησαν την τραγωδία από πρώτο χέρι.
Οι οικογένειες που περίμεναν μια απάντηση για τους δικούς τους ανθρώπους έζησαν και εξακολουθούν να ζουν τις συνέπειές της.
Ο πρωθυπουργός ασφαλώς βίωσε το γεγονός ως εθνική τραγωδία και ως επικεφαλής της κυβέρνησης που κλήθηκε να τη διαχειριστεί.
Αλλά η διατύπωση δεν μπορεί να εξισώνει την πολιτική εμπειρία της διαχείρισης με το προσωπικό βίωμα των θυμάτων και των οικογενειών τους.
Και υπάρχει κάτι ακόμη.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν ήταν ένας απλός παρατηρητής των εξελίξεων.
Ήταν πρωθυπουργός όταν συνέβη η τραγωδία, στις 28 Φεβρουαρίου 2023.
Η κυβέρνησή του είχε την πολιτική ευθύνη της εποπτείας του κρατικού μηχανισμού και των δημόσιων σιδηροδρομικών υποδομών.
Αυτό που περιμένουν οι πολίτες από έναν πρωθυπουργό δεν είναι να περιγράφει πόσο συγκλονίστηκε. Είναι να εξηγεί τι δεν λειτούργησε, ποια μέτρα ολοκληρώθηκαν και πώς διασφαλίζεται ότι δεν θα επαναληφθεί η καταστροφή.
57 νεκροί και τώρα πανηγυρίζουμε επειδή μπορούμε να βλέπουμε πού βρίσκεται το τρένο;
Ο πρωθυπουργός εξήγησε πώς προέκυψε η ιδέα της πλατφόρμας:
«Πώς γίνεται να ξέρω πού είναι ο διανομέας και να μην ξέρω πού είναι το τρένο;»
Η σύγκριση είναι επικοινωνιακά εύκολη.
Αλλά αποκαλύπτει και το μέγεθος του προβλήματος.
Εάν η δυνατότητα ακριβούς παρακολούθησης της θέσης των αμαξοστοιχιών παρουσιάζεται σήμερα ως σημαντική καινοτομία, τότε τίθεται ένα απλό ερώτημα:
Πώς λειτουργούσε μέχρι τώρα ένα τόσο κρίσιμο σύστημα μεταφορών χωρίς την αντίστοιχη δυνατότητα ολοκληρωμένης παρακολούθησης;
Και το σημαντικότερο:
Γιατί η πολιτεία χρειάστηκε να φτάσει μετά την τραγωδία των Τεμπών για να παρουσιάσει μια τέτοια λύση;
Η τεχνολογική πρόοδος είναι θετική.
Κανείς δεν έχει λόγο να αντιταχθεί σε ένα σύστημα που βελτιώνει την εποπτεία των δρομολογίων.
Όμως η καθυστερημένη αντιμετώπιση μιας σοβαρής αδυναμίας δεν μπορεί να παρουσιάζεται χωρίς αυτοκριτική ως κυβερνητικός θρίαμβος.
Άλλο ο γεωεντοπισμός και άλλο η αποτροπή μιας σύγκρουσης
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο τεχνικό ζήτημα.
Η νέα πλατφόρμα railway.gov.gr παρουσιάζεται ως σύστημα παρακολούθησης της θέσης των αμαξοστοιχιών σε πραγματικό χρόνο, με τεχνολογία GNSS-HEPOS και ενημέρωση ανά δευτερόλεπτο.
Αυτό μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο εποπτείας.
Δεν πρέπει, όμως, να συγχέεται με ένα πλήρες σύστημα προστασίας της κυκλοφορίας.
Ο γεωεντοπισμός δείχνει πού βρίσκεται ένα τρένο.
Η σηματοδότηση, η τηλεδιοίκηση, τα συστήματα ελέγχου και προστασίας της κυκλοφορίας και οι κατάλληλες επιχειρησιακές διαδικασίες έχουν διαφορετικούς και κρίσιμους ρόλους στην πρόληψη ατυχημάτων.
Η δυνατότητα να εμφανίζονται δύο αμαξοστοιχίες στον ίδιο χάρτη δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι το σύστημα μπορεί να αποτρέψει αυτόματα μια επικίνδυνη κίνηση.
Για να αξιολογηθεί η πραγματική συνεισφορά της νέας πλατφόρμας στην ασφάλεια, χρειάζονται συγκεκριμένες απαντήσεις.
Μπορεί να ανιχνεύει έγκαιρα μια επικίνδυνη προσέγγιση;
Ποιος λαμβάνει την προειδοποίηση;
Τι ακριβώς συμβαίνει όταν εντοπιστεί κίνδυνος;
Υπάρχει αυτοματοποιημένη παρέμβαση ή απαιτείται ανθρώπινη ενέργεια;
Πώς λειτουργεί το σύστημα σε περίπτωση απώλειας σήματος ή αστοχίας των δεδομένων;
Και ποιος ανεξάρτητος φορέας έχει πιστοποιήσει τις λειτουργίες ασφαλείας του;
Η ασφάλεια δεν μετριέται μόνο από την ακρίβεια με την οποία γνωρίζουμε πού βρίσκεται ένα τρένο. Μετριέται από τη δυνατότητα να αποτρέπουμε μια σύγκρουση.
«Συστήματα που θα ζήλευαν πολλές ευρωπαϊκές χώρες» – Με ποια στοιχεία;
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε:
«Έχουμε πια συστήματα που κάνουν τον σιδηρόδρομο πολύ ασφαλή και θα ζήλευαν πολλές ευρωπαϊκές χώρες».
Μια τόσο κατηγορηματική δήλωση απαιτεί συγκεκριμένη τεκμηρίωση.
Ποιες ευρωπαϊκές χώρες;
Με ποια συστήματα γίνεται η σύγκριση;
Ποια είναι τα αποτελέσματα των ανεξάρτητων αξιολογήσεων;
Ποια τμήματα του ελληνικού δικτύου διαθέτουν πλήρως λειτουργική σηματοδότηση και τηλεδιοίκηση;
Ποια καλύπτονται από πιστοποιημένα συστήματα αυτόματης προστασίας συρμών;
Και ποια έργα παραμένουν σε εξέλιξη;
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στην επέκταση της σηματοδότησης και της τηλεδιοίκησης σε όλο το μήκος της γραμμής, καθώς και στην ανάγκη αποκατάστασης ζημιών από την κακοκαιρία Daniel.
Επομένως, αναγνωρίζει ότι υπάρχουν ακόμη έργα που πρέπει να ολοκληρωθούν.
Πώς συμβιβάζεται αυτή η παραδοχή με τη γενικευμένη εικόνα ενός ήδη «πολύ ασφαλούς» σιδηροδρόμου;
Η ασφάλεια δεν είναι διαφημιστικός χαρακτηρισμός.
Είναι αποτέλεσμα τεχνικών προδιαγραφών, λειτουργικών ελέγχων, συντήρησης, εκπαίδευσης και συνεχούς εποπτείας.
Και χρειάζεται να αποδεικνύεται.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τις υποδομές που έλειπαν
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε με ενθουσιασμό στη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης για την επεξεργασία συνομιλιών μεταξύ μηχανοδηγών και άλλων εμπλεκομένων στη λειτουργία του σιδηροδρόμου.
Και εδώ η τεχνολογία μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμη.
Η ανάλυση επικοινωνιών ενδέχεται να συμβάλει στον εντοπισμό παραβιάσεων διαδικασιών και στη βελτίωση της επιχειρησιακής πειθαρχίας.
Αλλά η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι μαγική λύση.
Δεν αντικαθιστά τις φυσικές υποδομές ασφαλείας.
Δεν υποκαθιστά την κατάλληλη εκπαίδευση.
Δεν καταργεί την ανάγκη επαρκούς προσωπικού.
Δεν εξαλείφει τα τεχνικά προβλήματα ενός δικτύου.
Και, κυρίως, δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση ότι ένα επικίνδυνο ανθρώπινο λάθος θα αποτραπεί πριν οδηγήσει σε δυστύχημα.
Χρειάζεται να γνωρίζουμε τι ακριβώς κάνει το νέο σύστημα, ποια είναι τα όριά του και πώς εντάσσεται στις συνολικές δικλείδες ασφαλείας.
Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί την ασφάλεια. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως υποκατάστατο της απόδειξης ότι υπάρχει ασφάλεια.
«Το κράτος σοβαρεύεται» – Και πριν από τα Τέμπη τι έκανε;
Ίσως η πιο αποκαλυπτική φράση της ομιλίας ήταν η εξής:
«Το κράτος σοβαρεύεται, σέβεται τον πολίτη και του δίνει αίσθηση ασφάλειας».
Το κράτος σοβαρεύεται;
Αλήθεια;
Τρία και πλέον χρόνια μετά την τραγωδία των Τεμπών, ο πρωθυπουργός παρουσιάζει ως επίτευγμα ότι το κράτος αρχίζει να λειτουργεί με μεγαλύτερη σοβαρότητα;
Τότε προκύπτει το αναπόφευκτο ερώτημα.
Ποιος είχε την ευθύνη για τη λειτουργία του κράτους πριν από τις 28 Φεβρουαρίου 2023;
Ποιος κυβερνούσε;
Ποιος είχε την πολιτική εποπτεία των σιδηροδρομικών υποδομών;
Ποιος όφειλε να εξασφαλίζει ότι τα συστήματα ασφαλείας λειτουργούσαν;
Η τραγωδία των Τεμπών δεν συνέβη σε κάποιο μακρινό παρελθόν, πριν αναλάβει η σημερινή κυβέρνηση.
Συνέβη κατά τη διάρκεια της δικής της θητείας.
Και αυτό αποτελεί αδιαμφισβήτητο πολιτικό γεγονός.
Δεν σημαίνει ότι κάθε τεχνική ή επιχειρησιακή αστοχία αποδίδεται προσωπικά στον πρωθυπουργό.
Σημαίνει, όμως, ότι δεν μπορεί να παρουσιάζει τη σημερινή προσπάθεια βελτίωσης σαν να μην υπάρχει προηγούμενη κυβερνητική ευθύνη για την κατάσταση του σιδηροδρόμου.
Οι γονείς δεν ζητούν να βλέπουν το τρένο στον χάρτη – Ζητούν να επιστρέφουν τα παιδιά τους ζωντανά
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωσε ότι οι γονείς που περιμένουν τα παιδιά τους θα μπορούν πλέον να βλέπουν πού βρίσκεται το τρένο.
Ασφαλώς, η δυνατότητα αυτή μπορεί να είναι χρήσιμη.
Αλλά μετά τα Τέμπη η συγκεκριμένη αναφορά αποκτά ένα ιδιαίτερα βαρύ συναισθηματικό φορτίο.
Γιατί υπάρχουν 57 άνθρωποι που δεν επέστρεψαν ποτέ.
Και υπάρχουν οικογένειες για τις οποίες καμία εφαρμογή δεν μπορεί να αλλάξει αυτό το γεγονός.
Η δυνατότητα παρακολούθησης ενός δρομολογίου δεν ταυτίζεται με την εγγύηση ασφαλούς άφιξης.
Ένας γονιός δεν θέλει απλώς να βλέπει μια κουκκίδα να κινείται στην οθόνη.
Θέλει να γνωρίζει ότι έχουν ληφθεί όλα τα αναγκαία μέτρα ώστε το παιδί του να φτάσει με ασφάλεια στον προορισμό του.
Αυτό είναι το πραγματικό ζητούμενο. Όχι η αίσθηση ασφάλειας, αλλά η ίδια η ασφάλεια.
Τα 23 νέα τρένα και η πραγματική κατάσταση του δικτύου
Ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε επίσης σε 23 νέους συρμούς, οι οποίοι, όπως δήλωσε, έχουν ήδη παραληφθεί και προβλέπεται να ενταχθούν στο δίκτυο από τις αρχές του 2027.
Η ανανέωση του τροχαίου υλικού είναι σημαντική.
Ωστόσο, ακόμη και ένας σύγχρονος συρμός χρειάζεται ασφαλές και σωστά συντηρημένο δίκτυο.
Χρειάζεται λειτουργική σηματοδότηση.
Χρειάζεται αξιόπιστες διαδικασίες κυκλοφορίας.
Χρειάζεται κατάλληλο προσωπικό και τεχνική υποστήριξη.
Η αγορά ή η παραλαβή νέων τρένων δεν αποτελεί αυτοτελή απόδειξη ότι έχουν αντιμετωπιστεί όλα τα προβλήματα ασφαλείας.
Επιπλέον, η δήλωση περί παραλαβής των 23 συρμών χρειάζεται σαφή διευκρίνιση ως προς το στάδιο παράδοσης, τις δοκιμές, την πιστοποίηση και την πραγματική έναρξη λειτουργίας τους.
Διότι άλλο η ανακοίνωση μιας προμήθειας, άλλο η παραλαβή και άλλο η κυκλοφορία ενός συρμού με επιβάτες.
«Με κατεβασμένο κεφάλι να τιμήσουμε τη μνήμη» – Η μνήμη δεν είναι επίλογος παρουσίασης
Κλείνοντας την ομιλία του, ο πρωθυπουργός ζήτησε να τιμηθεί με κατεβασμένο κεφάλι η μνήμη όσων χάθηκαν στα Τέμπη.
Η μνήμη των θυμάτων ασφαλώς αξίζει σεβασμό.
Αλλά δεν αρκεί να γίνεται επίκλησή της στο τέλος μιας κυβερνητικής εκδήλωσης.
Ο πραγματικός σεβασμός απαιτεί να αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα τα ερωτήματα που άφησε πίσω της η τραγωδία.
Απαιτεί να προχωρούν ανεμπόδιστα οι διαδικασίες διερεύνη
