Ο υφυπουργός Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς επικαλείται κόστος 4,3 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως για την επαναφορά του 13ου μισθού στο Δημόσιο και της 13ης σύνταξης. Προειδοποιεί για παραβίαση των δημοσιονομικών κανόνων και ανάγκη λήψης αντιμέτρων. Όμως πίσω από τους αριθμούς υπάρχει ένα πολιτικό ερώτημα που η κυβέρνηση αποφεύγει να απαντήσει: Γιατί η συζήτηση περιορίζεται στο τι κοστίζει η ενίσχυση εργαζομένων και συνταξιούχων και όχι στο τι κοστίζει η διαρκής απώλεια της αγοραστικής τους δύναμης;
Υπάρχει μια φράση που οι εργαζόμενοι και οι συνταξιούχοι ακούν εδώ και πολλά χρόνια.
«Δεν υπάρχουν δημοσιονομικά περιθώρια».
Την άκουσαν στα χρόνια της οικονομικής κρίσης.
Την άκουσαν όταν περικόπηκαν μισθοί και συντάξεις.
Την ακούν και σήμερα, όταν ζητούν την επιστροφή παροχών που καταργήθηκαν.
Αυτή τη φορά, ο υφυπουργός Οικονομικών Θάνος Πετραλιάς παρουσίασε στη Βουλή τα επικαιροποιημένα στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, η επαναφορά του 13ου μισθού στο Δημόσιο θα είχε μικτό ετήσιο κόστος 1,5 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η καταβολή 13ης σύνταξης θα κόστιζε 2,8 δισεκατομμύρια ευρώ.
Συνολικά, 4,3 δισεκατομμύρια ευρώ.
Και εάν η συζήτηση επεκταθεί σε 13ο και 14ο μισθό και σύνταξη, το ποσό φτάνει τα 8,6 δισεκατομμύρια ευρώ.
Πρόκειται ασφαλώς για μεγάλα ποσά.
Κανείς σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να τα αγνοήσει.
Όμως άλλο πράγμα η αναγνώριση του δημοσιονομικού κόστους και άλλο η παρουσίασή του ως λόγου για να σταματήσει κάθε συζήτηση.
1. Τα 4,3 δισεκατομμύρια είναι μικτό κόστος – Πού είναι ο πλήρης λογαριασμός;
Ο κ. Πετραλιάς μίλησε συγκεκριμένα για μικτό κόστος.
Αυτή η λέξη έχει σημασία.
Γιατί το μικτό δημοσιονομικό κόστος δεν ταυτίζεται κατ’ ανάγκη με την τελική καθαρή επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού.
Μέρος των πρόσθετων εισοδημάτων μπορεί να επιστρέφει στο Δημόσιο μέσω της φορολογίας και της κατανάλωσης.
Στην περίπτωση των μισθών, μπορεί επίσης να υπάρχουν ασφαλιστικές εισφορές, ανάλογα με τη δομή της παροχής.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το μέτρο αυτοχρηματοδοτείται.
Ούτε ότι η πραγματική επιβάρυνση είναι αμελητέα.
Σημαίνει όμως ότι για μια ολοκληρωμένη συζήτηση χρειάζεται να παρουσιαστούν περισσότερα στοιχεία.
Ποιο είναι το εκτιμώμενο καθαρό δημοσιονομικό κόστος;
Πόσα χρήματα αναμένεται να επιστρέψουν στα δημόσια έσοδα;
Πώς επηρεάζεται η κατανάλωση;
Και ποια είναι η συνολική οικονομική επίδραση;
Όταν η κυβέρνηση επικαλείται ένα ποσό για να απορρίψει μια πρόταση, οφείλει να παρουσιάζει ολόκληρη τη δημοσιονομική ανάλυση και όχι μόνο τον μεγαλύτερο αριθμό της.
2. Γιατί η επιλογή παρουσιάζεται ως «όλα ή τίποτα»;
Ο υφυπουργός Οικονομικών υπολόγισε το συνολικό κόστος πλήρους επαναφοράς του 13ου μισθού και της 13ης σύνταξης.
Αλλά ποιος είπε ότι η μόνη δυνατή επιλογή είναι η άμεση, καθολική καταβολή του συνόλου των ποσών;
Γιατί να μη συζητηθεί μια σταδιακή επαναφορά;
Γιατί να μη μελετηθεί ένα πρώτο βήμα για τους χαμηλοσυνταξιούχους;
Γιατί να μην εξεταστεί μια κλιμακωτή ενίσχυση, με προτεραιότητα στα χαμηλότερα εισοδήματα;
Γιατί να μη διαμορφωθεί ένα πολυετές σχέδιο, συνδεδεμένο με συγκεκριμένες δημοσιονομικές προϋποθέσεις;
Αυτές οι επιλογές θα είχαν διαφορετικό κόστος από την πλήρη εφαρμογή του μέτρου.
Θα απαιτούσαν βεβαίως συγκεκριμένες μελέτες, χρηματοδότηση και συμμόρφωση με τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Αλλά θα επέτρεπαν μια πραγματική συζήτηση για τις δυνατότητες της οικονομίας.
Το ότι δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί άμεσα ένα πλήρες μέτρο δεν αποδεικνύει ότι δεν μπορεί να εξεταστεί καμία μικρότερη ή σταδιακή παρέμβαση.
3. Οι δημοσιονομικοί κανόνες δεν καταργούν την πολιτική ευθύνη
Ο κ. Πετραλιάς προειδοποίησε ότι η επαναφορά των παροχών θα παραβίαζε την οροφή δαπανών και θα οδηγούσε στην ανάγκη λήψης αντιμέτρων.
Η ύπαρξη ευρωπαϊκών δημοσιονομικών περιορισμών είναι πραγματική.
Δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Όμως οι περιορισμοί αυτοί δεν σημαίνουν ότι όλες οι κυβερνητικές επιλογές είναι προκαθορισμένες.
Η κυβέρνηση αποφασίζει ποιες παρεμβάσεις θα εντάξει στον δημοσιονομικό σχεδιασμό της.
Αποφασίζει ποιες δαπάνες θα προτεραιοποιήσει.
Αποφασίζει πώς θα κατανείμει τα διαθέσιμα περιθώρια.
Και αποφασίζει ποια μέτρα θα προτείνει για τα επόμενα χρόνια.
Επομένως, η απάντηση «δεν υπάρχει περιθώριο» δεν εξαντλεί την πολιτική συζήτηση.
Το επόμενο ερώτημα είναι πώς διαμορφώθηκε ο σχεδιασμός και ποιες προτεραιότητες επιλέχθηκαν.
Οι δημοσιονομικοί κανόνες θέτουν όρια. Δεν απαλλάσσουν την κυβέρνηση από την υποχρέωση να εξηγεί τις επιλογές της μέσα σε αυτά τα όρια.
4. Τα 2,2 δισεκατομμύρια θετικών μέτρων δεν απαντούν αυτομάτως στο αίτημα
Ο υφυπουργός Οικονομικών επικαλέστηκε νομοσχέδιο με θετικά μέτρα ύψους 2,2 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Αυτό αποτελεί μέρος της κυβερνητικής απάντησης.
Όμως χρειάζεται να γνωρίζουμε ποιοι ωφελούνται από τα συγκεκριμένα μέτρα και σε ποιο βαθμό.
Πόσα από αυτά τα χρήματα κατευθύνονται στους συνταξιούχους;
Πόσα στους δημοσίους υπαλλήλους;
Ποιο είναι το πραγματικό ετήσιο όφελος για έναν χαμηλοσυνταξιούχο;
Ποιο για έναν εργαζόμενο με δύο παιδιά;
Πόσο αντισταθμίζουν τα μέτρα τις αυξήσεις στο κόστος ζωής;
Η ύπαρξη θετικών μέτρων δεν σημαίνει ότι όλα τα αιτήματα έχουν ικανοποιηθεί.
Ούτε ότι η αγοραστική δύναμη έχει αποκατασταθεί.
Για να γίνει ουσιαστική αξιολόγηση χρειάζεται σύγκριση με τα πραγματικά εισοδήματα και τις ανάγκες των νοικοκυριών.
Τα δισεκατομμύρια ενός νομοσχεδίου έχουν σημασία. Αλλά ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει τι απομένει κάθε μήνα στην τσέπη του πολίτη.
5. Η κυβέρνηση μετρά το κόστος της παροχής. Ποιος μετρά το κόστος της ακρίβειας;
Ένας συνταξιούχος δεν πληρώνει το ηλεκτρικό ρεύμα με δημοσιονομικούς δείκτες.
Ούτε αγοράζει τρόφιμα με ανακοινώσεις για την πορεία του προϋπολογισμού.
Πληρώνει με τη σύνταξή του.
Ο εργαζόμενος στο Δημόσιο αντιμετωπίζει τις ίδιες αυξήσεις σε τρόφιμα, ενέργεια, στέγαση και υπηρεσίες που αντιμετωπίζουν όλοι οι πολίτες.
Και για πολλούς, το διαθέσιμο εισόδημα παραμένει πιεσμένο.
Γι’ αυτό η συζήτηση για την 13η σύνταξη και τον 13ο μισθό δεν είναι μόνο δημοσιονομική.
Είναι και κοινωνική.
Πόσο έχει μεταβληθεί η αγοραστική δύναμη των συγκεκριμένων ομάδων;
Πόσο επαρκούν οι αυξήσεις που έχουν δοθεί;
Ποιες ανάγκες παραμένουν ακάλυπτες;
Και ποιο είναι το σχέδιο για την ουσιαστική βελτίωση των εισοδημάτων τους;
Η κυβέρνηση μπορεί να θεωρεί ότι η πλήρης επαναφορά των παροχών δεν είναι εφικτή.
Δεν μπορεί όμως να θεωρεί ότι η αναφορά στο δημοσιονομικό κόστος αρκεί ως απάντηση στην καθημερινή οικονομική πίεση.
6. Η σύγκριση με τη Γαλλία, το Βέλγιο και την Ισπανία δεν απαντά στο ελληνικό πρόβλημα
Ο κ. Πετραλιάς υποστήριξε ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν διεξάγεται αντίστοιχη συζήτηση για θετικά μέτρα και ότι αρκετά κράτη λαμβάνουν περιοριστικά μέτρα.
Ακόμη κι αν δεχθούμε αυτή την εικόνα όπως την παρουσίασε, τι ακριβώς αποδεικνύει για την Ελλάδα;
Κάθε χώρα έχει διαφορετικό επίπεδο μισθών.
Διαφορετικό ασφαλιστικό σύστημα.
Διαφορετική φορολογική επιβάρυνση.
Διαφορετικό κόστος στέγασης και διαφορετικές κοινωνικές παροχές.
Το γεγονός ότι μια άλλη χώρα αντιμετωπίζει δημοσιονομικές δυσκολίες δεν αποτελεί από μόνο του επιχείρημα για το ύψος των ελληνικών συντάξεων.
Ούτε αποδεικνύει ότι οι ελληνικοί μισθοί είναι επαρκείς.
Η διεθνής σύγκριση είναι χρήσιμη όταν εξετάζονται συγκρίσιμα δεδομένα.
Όχι όταν χρησιμοποιείται απλώς ως προειδοποίηση ότι αλλού τα πράγματα είναι χειρότερα.
7. Η 13η σύνταξη δεν είναι μια καινούργια πολυτέλεια
Για εκατομμύρια συνταξιούχους, η συζήτηση για πρόσθετη ετήσια καταβολή συνδέεται με παροχές που καταργήθηκαν στα χρόνια της δημοσιονομικής κρίσης.
Το ίδιο ισχύει για τα δώρα των δημοσίων υπαλλήλων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η πλήρης επαναφορά τους μπορεί να γίνει χωρίς κόστος.
Σημαίνει όμως ότι η κοινωνική και ιστορική διάσταση του αιτήματος δεν πρέπει να εξαφανίζεται από τη συζήτηση.
Οι πολίτες που υπέστησαν περικοπές δικαιούνται να γνωρίζουν εάν υπάρχει συγκεκριμένος ορίζοντας αποκατάστασης.
Και εάν δεν υπάρχει, ποια εναλλακτική πολιτική προτείνεται για τη βελτίωση των εισοδημάτων τους.
Δεν αρκεί η απάντηση ότι η πλήρης επαναφορά κοστίζει πολλά.
Χρειάζεται και μια θετική πρόταση.
8. Γιατί δεν παρουσιάζεται ένα συγκεκριμένο σχέδιο σταδιακής αποκατάστασης;
Αν η κυβέρνηση θεωρεί απαγορευτικό το ετήσιο κόστος των 4,3 δισεκατομμυρίων ευρώ, μπορεί να εξηγήσει ποια μικρότερη παρέμβαση θα ήταν δημοσιονομικά συμβατή.
Θα μπορούσε να εξετάσει διαφορετικά σενάρια.
Για παράδειγμα, μια πρόσθετη ετήσια ενίσχυση συγκεκριμένου ποσού για χαμηλοσυνταξιούχους.
Ή ένα σταδιακό πρόγραμμα επαναφοράς παροχών για δημοσίους υπαλλήλους, με βάση τις δημοσιονομικές δυνατότητες κάθε έτους.
Ή ένα πολυετές σχέδιο ενίσχυσης των χαμηλότερων συντάξεων.
Καμία από αυτές τις επιλογές δεν είναι αυτομάτως χρηματοδοτήσιμη.
Αλλά όλες μπορούν να κοστολογηθούν.
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό ζήτημα.
Γιατί η κυβέρνηση παρουσιάζει με τόση ακρίβεια το κόστος της πλήρους επαναφοράς, αλλά δεν παρουσιάζει αντίστοιχα αναλυτικά τις εναλλακτικές επιλογές που θα μπορούσαν να εξεταστούν;
9. Η δημοσιονομική σταθερότητα δεν πρέπει να γίνεται συνώνυμο της εισοδηματικής στασιμότητας
Η χώρα έχει πληρώσει ακριβά τις συνέπειες της δημοσιονομικής κρίσης.
Κανείς δεν μπορεί να υποστηρίξει υπεύθυνα ότι πρέπει να αγνοηθούν οι δημοσιονομικοί περιορισμοί.
Όμως η σταθερότητα δεν αποτελεί αυτοσκοπό αποκομμένο από την κοινωνία.
Έχει νόημα όταν δημιουργεί προϋποθέσεις για καλύτερα εισοδήματα, δημόσιες υπηρεσίες και μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια.
Εάν οι πολίτες ακούν διαρκώς ότι η οικονομία προχωρά, αλλά κάθε σημαντικό αίτημα εισοδηματικής ενίσχυσης απορρίπτεται ως δημοσιονομικά απαγορευτικό, τότε προκύπτει ένα εύλογο ερώτημα.
Πότε και με ποιον τρόπο θα μεταφραστεί η οικονομική πρόοδος σε ουσιαστική βελτίωση της καθημερινότητάς τους;
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο ότι πρέπει να περιμένουν.
Πρέπει να περιλαμβάνει στόχους, χρονοδιαγράμματα και συγκεκριμένες πολιτικές.
Συμπέρασμα: Τα 4,3 δισεκατομμύρια είναι κόστος. Η διαρκής πίεση στα εισοδήματα είναι επίσης πρόβλημα.
Ο Θάνος Πετραλιάς παρουσίασε ένα συγκεκριμένο δημοσιονομικό επιχείρημα.
Η πλήρης επαναφορά του 13ου μισθού και της 13ης σύνταξης έχει υψηλό ετήσιο κόστος.
Αυτό δεν αμφισβητείται.
Αλλά η κυβέρνηση δεν μπορεί να περιορίζει τη συζήτηση μόνο σε αυτό.
Οφείλει να εξηγήσει ποιο είναι το καθαρό κόστος.
Ποιες εναλλακτικές έχουν εξεταστεί.
Ποιες δημοσιονομικές προτεραιότητες έχουν επιλεγεί.
Και πώς σκοπεύει να βελτιώσει ουσιαστικά το εισόδημα εργαζομένων και συνταξιούχων.
Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν υπάρχουν σήμερα 4,3 δισεκατομμύρια ευρώ για την πλήρη επαναφορά των παροχών.
Είναι εάν υπάρχει πολιτική βούληση να διαμορφωθεί ένα συγκεκριμένο, κοστολογημένο και δημοσιονομικά υπεύθυνο σχέδιο σταδιακής αποκατάστασης.
Και σε αυτό το ερώτημα η επίκληση των δημοσιονομικών ορίων δεν αποτελεί ολοκληρωμένη απάντηση.
Οι πολίτες δεν ζητούν να αγνοηθούν οι αριθμοί. Ζητούν να μη χρησιμοποιούνται οι αριθμοί για να αγνοούνται οι ίδιοι.
