«Η Ελλάδα κέρδισε την παρτίδα»; Κύριε Δεσποτόπουλε, πώς ανακηρύσσεται νίκη όταν η Τουρκία εξακολουθεί να διεκδικεί και το καλώδιο δεν έχει ακόμη ποντιστεί;

Ο διεθνολόγος Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος παρουσιάζει τις εξελίξεις γύρω από τη γαλλική ρηματική διακοίνωση και το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου ως σημαντική ελληνική διπλωματική επιτυχία. Μάλιστα, υποστηρίζει ότι η χώρα μας κέρδισε την αντιπαράθεση χωρίς να υπάρξει θερμό επεισόδιο. Ωστόσο, στην ίδια του την ανάλυση δεν αποκλείει νέα τουρκική πρόκληση, ακόμη και προσέγγιση του γαλλικού ερευνητικού πλοίου από τουρκικό σκάφος. Εύλογα, λοιπόν, γεννάται το ερώτημα: Μήπως είναι πολύ νωρίς για πανηγυρισμούς;

Υπάρχει μια σημαντική διαφορά ανάμεσα στη διπλωματική επιτυχία και στην πρόωρη ανακήρυξη ενός διπλωματικού θριάμβου.

Και αυτή η διαφορά αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν συζητούμε για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, την Ανατολική Μεσόγειο και την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου.

Ο διεθνολόγος Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος, μιλώντας στον Γιώργο Ευγενίδη και την εκπομπή Direct, εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξος για τις τελευταίες εξελίξεις.

Χαρακτήρισε τη γαλλική ρηματική διακοίνωση σημαντική διπλωματική κίνηση και υποστήριξε ότι η Ελλάδα πέτυχε θετικό αποτέλεσμα χωρίς να οδηγηθεί σε σύγκρουση με την Τουρκία.

Μέχρι εδώ, πρόκειται για μια πολιτική και διπλωματική εκτίμηση που ασφαλώς μπορεί να συζητηθεί.

Το πρόβλημα αρχίζει όταν η εκτίμηση παρουσιάζεται ως τελικό αποτέλεσμα μιας υπόθεσης που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.

Διότι άλλο να έχει πραγματοποιηθεί ένα θετικό διπλωματικό βήμα και άλλο να έχει κερδηθεί οριστικά η αντιπαράθεση.

Πρώτη αντίφαση: Κερδίσαμε την παρτίδα, αλλά περιμένουμε ακόμη την επόμενη τουρκική κίνηση;

Ο κ. Δεσποτόπουλος χρησιμοποίησε μια ιδιαίτερα κατηγορηματική διατύπωση:

«Η Ελλάδα κέρδισε αυτή την παρτίδα χωρίς να ανοίξει μύτη».

Λίγο αργότερα, όμως, παραδέχθηκε ότι δεν θα τον εξέπληττε εάν τουρκικό πλοίο προσέγγιζε το γαλλικό ερευνητικό.

Και εδώ βρίσκεται η πρώτη ουσιαστική αντίφαση στην εικόνα που παρουσιάζει.

Εάν η Τουρκία έχει ήδη αποδεχθεί μια δυσάρεστη για την ίδια εξέλιξη και η Ελλάδα έχει κερδίσει την παρτίδα, γιατί εξακολουθεί να θεωρείται πιθανή μια νέα τουρκική πρόκληση;

Η απάντηση μπορεί να είναι ότι η διπλωματική εξέλιξη είναι θετική, αλλά η επιχειρησιακή κατάσταση παραμένει ανοιχτή.

Αυτό, όμως, είναι διαφορετικό από την ανακήρυξη οριστικής νίκης.

Η Άγκυρα δεν έχει εγκαταλείψει τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Εξακολουθεί να επικαλείται το τουρκολυβικό μνημόνιο.

Εξακολουθεί να αμφισβητεί ελληνικές θέσεις για θαλάσσιες ζώνες.

Και εξακολουθεί να χρησιμοποιεί NAVTEX για να προβάλλει τις αξιώσεις της.

Πώς, λοιπόν, έχει τελειώσει μια παρτίδα όταν ο αντίπαλος εξακολουθεί να διεκδικεί και ενδέχεται να επιχειρήσει νέες κινήσεις στο πεδίο;

Δεύτερη αντίφαση: Η γαλλική διακοίνωση είναι σημαντική, αλλά το περιεχόμενό της δεν έχει δημοσιοποιηθεί

Ο διεθνολόγος αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στη γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Τουρκία και την Αίγυπτο.

Υποστηρίζει ότι η επιλογή των δύο αποδεκτών έχει διπλωματική βαρύτητα και συνδέεται με την αμφισβήτηση του τουρκολυβικού μνημονίου.

Είναι μια ενδιαφέρουσα ερμηνεία.

Όμως υπάρχει ένα κρίσιμο ζήτημα.

Το πλήρες κείμενο της διακοίνωσης δεν έχει δοθεί στη δημοσιότητα.

Επομένως, με ποια ακριβώς διατύπωση η Γαλλία τοποθετήθηκε απέναντι στο τουρκολυβικό μνημόνιο;

Αναφέρεται ρητά στη νομιμότητά του;

Περιλαμβάνει συγκεκριμένη θέση για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις;

Ή πρόκειται κυρίως για διπλωματική γνωστοποίηση σχετικά με την ασφάλεια και τις δραστηριότητες του ερευνητικού πλοίου;

Αυτά είναι διαφορετικά πράγματα.

Η αποστολή μιας ρηματικής διακοίνωσης μπορεί να έχει σημαντική πολιτική βαρύτητα.

Αλλά χωρίς το ακριβές περιεχόμενό της δεν είναι δυνατόν να αξιολογηθούν πλήρως όλες οι νομικές και διπλωματικές συνέπειες που της αποδίδονται.

Η διπλωματική ανάλυση δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στο ποιοι έλαβαν ένα έγγραφο. Πρέπει να εξετάζει και τι ακριβώς αναφέρει.

Τρίτο ερώτημα: Η Γαλλία υπερασπίζεται τα δικά της συμφέροντα ή αναγνωρίζει τις ελληνικές θέσεις;

Ο ίδιος ο κ. Δεσποτόπουλος διευκρίνισε ότι η γαλλική πρωτοβουλία δεν έγινε για λογαριασμό της Ελλάδας.

Έγινε για την προστασία των γαλλικών συμφερόντων, την ασφάλεια του πλοίου και την εξέλιξη του έργου.

Πρόκειται για μια σημαντική παραδοχή.

Διότι αποτυπώνει τον πραγματικό χαρακτήρα της γαλλικής παρέμβασης.

Η Γαλλία ενεργεί ως κράτος που έχει δικά του συμφέροντα στην περιοχή και επιδιώκει να προστατεύσει τη δραστηριότητα ενός πλοίου υπό γαλλική σημαία.

Αυτό μπορεί να λειτουργεί θετικά και για την Ελλάδα.

Δεν σημαίνει όμως ότι κάθε γαλλική διπλωματική ενέργεια ισοδυναμεί αυτομάτως με πλήρη υιοθέτηση όλων των ελληνικών θέσεων.

Για να εξαχθεί τέτοιο συμπέρασμα χρειάζεται συγκεκριμένη τεκμηρίωση.

Ποιες ελληνικές θέσεις υποστηρίζει ρητά το Παρίσι;

Σε ποιες θαλάσσιες περιοχές αναφέρεται;

Ποια ακριβώς δικαιώματα αναγνωρίζει;

Και με ποια νομική διατύπωση;

Η σύμπτωση συμφερόντων είναι θετική εξέλιξη. Δεν αποτελεί όμως από μόνη της απόδειξη ότι επιλύθηκε μια διακρατική διαφορά.

Τέταρτο ερώτημα: Γιατί ενημερώθηκε η Τουρκία;

Η γαλλική ρηματική διακοίνωση απευθύνθηκε και στην Τουρκία.

Ο κ. Δεσποτόπουλος θεωρεί ότι η κίνηση αυτή δημιουργεί διπλωματική δυσκολία στην Άγκυρα.

Ας δεχθούμε ότι μπορεί πράγματι να συμβαίνει αυτό.

Υπάρχει, όμως, ένα ερώτημα που αξίζει να απαντηθεί με μεγαλύτερη σαφήνεια.

Ποιος ήταν ο ακριβής σκοπός της ενημέρωσης της Τουρκίας;

Επρόκειτο για προληπτική ενημέρωση για λόγους ασφάλειας;

Για προσπάθεια αποτροπής παρεμπόδισης των εργασιών;

Για μια ευρύτερη διπλωματική διαχείριση της κατάστασης;

Ή για συνδυασμό αυτών των παραγόντων;

Η ενημέρωση ενός κράτους δεν ισοδυναμεί από μόνη της με αναγνώριση δικαιοδοσίας του.

Αλλά ούτε και αποδεικνύει αυτομάτως ότι το συγκεκριμένο κράτος υπέστη διπλωματική ήττα.

Η πραγματική σημασία εξαρτάται από το περιεχόμενο και το πλαίσιο της επικοινωνίας.

Και αυτό ακριβώς χρειάζεται να διευκρινιστεί.

Πέμπτο ερώτημα: Η τουρκική NAVTEX είναι τελικά υποχώρηση ή συνέχιση των διεκδικήσεων;

Η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX στην οποία εμφανίζεται να έχει δώσει τη συγκατάθεσή της για τις ερευνητικές δραστηριότητες.

Η ελληνική πλευρά απάντησε ότι δεν ζητήθηκε καμία τουρκική άδεια και ότι η συγκεκριμένη αναγγελία είναι άκυρη.

Αυτή είναι η επίσημη ελληνική θέση.

Όμως η τουρκική αναγγελία περιλαμβάνει αναφορές σε τουρκική υφαλοκρηπίδα και περιοχή αρμοδιότητας NAVTEX.

Δηλαδή η Άγκυρα εξακολουθεί να προβάλλει τις διεκδικήσεις της.

Επομένως, η ερμηνεία ότι η Τουρκία υποχώρησε μπορεί να αφορά τη μέχρι τώρα στάση της απέναντι στην πραγματοποίηση των ερευνών.

Δεν σημαίνει όμως ότι εγκατέλειψε τις θέσεις της.

Η διάκριση είναι κρίσιμη.

Μπορεί μια χώρα να μην εμποδίζει προσωρινά μια δραστηριότητα και ταυτόχρονα να συνεχίζει να αμφισβητεί τη δικαιοδοσία στην περιοχή.

Ακριβώς γι’ αυτό η ελληνική διπλωματική επιτυχία πρέπει να αξιολογείται με βάση τις πραγματικές εξελίξεις και όχι μόνο τις ερμηνείες των προθέσεων της Άγκυρας.

Έκτο ερώτημα: Το καλώδιο δεν έχει ποντιστεί – Γιατί μιλάμε σαν να ολοκληρώθηκε το έργο;

Το γαλλικό «Abeille Marengo» πραγματοποιεί έρευνες για την προετοιμασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.

Πρόκειται για σημαντικό στάδιο του έργου.

Αλλά δεν είναι το τελικό στάδιο.

Οι βυθομετρικές και γεωτεχνικές εργασίες αποσκοπούν στη χαρτογράφηση του βυθού και στον προσδιορισμό των κατάλληλων συνθηκών για την εγκατάσταση του καλωδίου.

Η πόντιση δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Ούτε η ηλεκτρική διασύνδεση έχει τεθεί σε λειτουργία.

Επομένως, όταν γίνεται λόγος για ελληνική νίκη, χρειάζεται να διευκρινίζεται σε ποιο ακριβώς στάδιο αναφέρεται αυτή.

Στην έναρξη των ερευνών;

Στη γαλλική διπλωματική παρέμβαση;

Στην αποφυγή μιας άμεσης έντασης;

Ή στην ολοκλήρωση του συνολικού έργου;

Τα τρία πρώτα μπορεί να αποτελούν θετικές εξελίξεις.

Το τέταρτο παραμένει ζητούμενο.

Δεν μπορεί να παρουσιάζεται η έναρξη των ερευνών ως ισοδύναμη με την ολοκλήρωση ενός έργου τόσο μεγάλης γεωπολιτικής σημασίας.

Έβδομο ερώτημα: Η Κάσος παραμένει το πραγματικό τεστ

Οι εξελίξεις γύρω από το καλώδιο δεν μπορούν να εξεταστούν αποκομμένες από τα γεγονότα της Κάσου.

Εκεί όπου στο παρελθόν οι εργασίες του ιταλικού ερευνητικού πλοίου «Ievoli Relume» βρέθηκαν στο επίκεντρο ελληνοτουρκικής έντασης.

Η περιοχή εξακολουθεί να έχει ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία.

Και η παρουσία του γαλλικού ερευνητικού πλοίου αναμένεται να αποτελέσει νέο σημείο δοκιμασίας.

Εάν οι εργασίες πραγματοποιηθούν απρόσκοπτα, θα πρόκειται για σημαντική θετική εξέλιξη.

Εάν υπάρξει νέα τουρκική παρέμβαση, θα χρειαστεί να αξιολογηθεί η αντίδραση της ελληνικής πλευράς.

Σε κάθε περίπτωση, η ουσία βρίσκεται στην εξέλιξη των εργασιών.

Όχι στην πρόωρη ανακοίνωση του αποτελέσματος.

Όγδοο ερώτημα: Μήπως η αποφυγή έντασης μετατρέπεται σε επικοινωνιακό υποκατάστατο της επιτυχίας;

Η αποφυγή ενός θερμού επεισοδίου είναι ασφαλώς θετική εξέλιξη.

Κανείς δεν επιθυμεί μια στρατιωτική κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο.

Όμως η απουσία έντασης δεν αρκεί από μόνη της για να αποδείξει ότι έχουν επιτευχθεί όλοι οι εθνικοί στόχοι.

Το ζητούμενο είναι να μπορούν να πραγματοποιούνται οι νόμιμες δραστηριότητες χωρίς να καθορίζονται από μονομερείς διεκδικήσεις τρίτων χωρών.

Επομένως, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο εάν αποφεύχθηκε μια σύγκρουση.

Είναι και εάν προχώρησαν οι εργασίες όπως είχαν σχεδιαστεί.

Εάν διατηρήθηκαν οι ελληνικές θέσεις.

Εάν αποτράπηκαν πρακτικές παρεμπόδισης.

Και εάν δημιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την ολοκλήρωση του έργου.

Η ειρήνη είναι αυτονόητος στόχος. Η αποτελεσματική υπεράσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων είναι εξίσου απαραίτητη.

Ένατο ερώτημα: Οι διεθνείς συμμαχίες είναι σημαντικές, αλλά δεν λύνουν αυτομάτως τις διαφορές

Ο κ. Δεσποτόπουλος αναφέρθηκε και στις σχέσεις Ελλάδας, Ισραήλ και Ηνωμένων Πολιτειών.

Επισήμανε ότι ο ανταγωνισμός Ισραήλ–Τουρκίας έχει αποκτήσει στρατηγικό χαρακτήρα.

Αναφέρθηκε επίσης στη σημασία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ.

Πρόκειται για παράγοντες που επηρεάζουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αλλά χρειάζεται προσοχή.

Το γεγονός ότι το Ισραήλ έχει ανταγωνιστικά συμφέροντα με την Τουρκία δεν σημαίνει ότι κάθε ισραηλινή πολιτική επιλογή θα ταυτίζεται με τις ελληνικές επιδιώξεις.

Ούτε οι πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες εγγυώνται από μόνες τους συγκεκριμένες αποφάσεις υπέρ της Ελλάδας.

Οι διεθνείς συμμαχίες λειτουργούν στη βάση συμφερόντων που μπορεί να συμπίπτουν σε ορισμένα ζητήματα και να διαφοροποιούνται σε άλλα.

Επομένως, η Ελλάδα οφείλει να αξιοποιεί τις συνεργασίες της χωρίς να θεωρεί ότι αυτές υποκαθιστούν τη δική της διπλωματική στρατηγική.

Δέκατο ερώτημα: Η υπόθεση των F-35 δεν έχει κλείσει επειδή το εκτιμά ένας διεθνολόγος

Ο κ. Δεσποτόπουλος υποστήριξε ότι η προοπτική απόκτησης αμερικανικών F-35 από την Τουρκία έχει απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο.

Χρησιμοποίησε μάλιστα μια χαρακτηριστική φράση:

«Το παράθυρο των F-35 ήταν κλειστό, απλώς μπήκαν καρφιά».

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα κατηγορηματική πολιτική εκτίμηση.

Ωστόσο, οι αποφάσεις για εξοπλιστικά προγράμματα εξαρτώνται από θεσμικές διαδικασίες, αμερικανική νομοθεσία, πολιτικές αποφάσεις και διακρατικές διαπραγματεύσεις.

Η εκτίμηση ότι η τουρκική προοπτική έχει δυσκολέψει δεν ισοδυναμεί με οριστική απόφαση που αποκλείει κάθε μελλοντική εξέλιξη.

Επομένως, και εδώ χρειάζεται διάκριση ανάμεσα στην ανάλυση και στο τετελεσμένο γεγονός.

Συμπέρασμα: Η διπλωματία δεν είναι ποδοσφαιρικός αγώνας για να ανακοινώνουμε το σκορ πριν από τη λήξη

Ο Αλέξανδρος Δεσποτόπουλος βλέπει σημαντικά θετικά στοιχεία στις τελευταίες εξελίξεις.

Και ασφαλώς υπάρχουν γεγονότα που μπορούν να αξιολογηθούν θετικά.

Η έναρξη των ερευνών.

Η γαλλική διπλωματική κινητοποίηση.

Η ελληνική αντίδραση στις τουρκικές αξιώσεις.

Η αποφυγή άμεσης στρατιωτικής έντασης.

Όμως όλα αυτά δεν αποδεικνύουν ότι η Τουρκία εγκατέλειψε τις διεκδικήσεις της.

Δεν αποδεικνύουν ότι το τουρκολυβικό μνημόνιο έπαψε να αποτελεί εργαλείο της τουρκικής πολιτικής.

Και ασφαλώς δεν σημαίνουν ότι το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου έχει ήδη ολοκληρωθεί.

Η ουσιαστική αξιολόγηση θα γίνει από το εάν οι έρευνες συνεχιστούν απρόσκοπτα και το έργο προχωρήσει.

Κύριε Δεσποτόπουλε, η Ελλάδα μπορεί να έχει πετύχει ένα θετικό διπλωματικό αποτέλεσμα. Αλλά από αυτό μέχρι την ανακήρυξη ολοκληρωμένης νίκης υπάρχει μεγάλη απόσταση.

Και η απόσταση αυτή δεν καλύπτεται με αισιόδοξες δηλώσεις.

Καλύπτεται με πραγματικά αποτελέσματα.

Γιατί στην εξωτερική πολιτική δεν αρκεί να δηλώνεις ότι κέρδισες την παρτίδα. Πρέπει πρώτα να έχει ολοκληρωθεί η παρτίδα.