Η συζήτηση για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου δεν μπορεί να εξαντλείται στους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς και στις απαιτήσεις για συγγνώμη από όσους ασκούν κριτική. Υπάρχει ένα συγκεκριμένο, σοβαρό ερώτημα που παραμένει στο επίκεντρο: Γιατί η Γαλλία προχώρησε σε επίσημη διπλωματική ενημέρωση της Τουρκίας για εργασίες που είχαν αδειοδοτηθεί από την Ελλάδα και την Κύπρο; Και γιατί να μη δοθεί στη δημοσιότητα το ακριβές περιεχόμενο της ρηματικής διακοίνωσης;
Το πραγματικό ερώτημα που δεν απαντάται με πανηγυρισμούς
Στο άρθρο του με τίτλο «Θα ζητήσουν μια συγγνώμη;», ο Σάκης Μουμτζής παρουσιάζει τις τελευταίες εξελίξεις γύρω από το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου ως επιβεβαίωση των κυβερνητικών χειρισμών.
Η επιχειρηματολογία του στηρίζεται στη διάκριση ανάμεσα στην ενημέρωση της Τουρκίας και στην υποβολή αιτήματος για τουρκική άδεια.
Ασφαλώς, πρόκειται για δύο διαφορετικές έννοιες.
Όμως αυτή η διάκριση δεν εξαντλεί το ζήτημα.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν ζητήθηκε άδεια από την Τουρκία. Είναι γιατί κρίθηκε αναγκαίο να ενημερωθεί επισήμως η Τουρκία μέσω διπλωματικής διακοίνωσης.
Η ελληνική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι απαραίτητες άδειες χορηγήθηκαν αποκλειστικά από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές.
Εφόσον αυτό ισχύει, γιατί χρειάστηκε η πρόσθετη διπλωματική ενέργεια προς την Άγκυρα;
Ποιος την αποφάσισε;
Ποια σκοπιμότητα εξυπηρετούσε;
Ποια ακριβώς ήταν η διατύπωση που χρησιμοποιήθηκε;
Αυτά είναι ερωτήματα ουσίας και όχι επικοινωνιακές λεπτομέρειες.
Γιατί η Γαλλία απευθύνθηκε στην Άγκυρα;
Η Γαλλία είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συμμετέχει στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης αφορά την Ελλάδα και την Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ οι σχετικές εργασίες συνδέονται με δικαιώματα και αρμοδιότητες που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Η γαλλική πλευρά είχε άμεσο ενδιαφέρον λόγω της συμμετοχής γαλλικών επιχειρήσεων στην υλοποίηση του έργου.
Αυτό εξηγεί γιατί η Γαλλία εμπλέκεται στην υπόθεση.
Δεν εξηγεί όμως από μόνο του γιατί επέλεξε να ενημερώσει επισήμως την Τουρκία.
Η κυβέρνηση έχει παρουσιάσει την κίνηση ως ενημέρωση διπλωματικής αβροφροσύνης, χωρίς αίτημα συναίνεσης.
Αν αυτός ήταν ο σκοπός, τότε χρειάζεται να διευκρινιστεί:
Γιατί θεωρήθηκε χρήσιμη η συγκεκριμένη διπλωματική αβροφροσύνη προς ένα κράτος που προβάλλει αμφισβητούμενες θαλάσσιες διεκδικήσεις στην περιοχή;
Υπήρχε συγκεκριμένος επιχειρησιακός λόγος;
Υπήρξε προηγούμενη συνεννόηση μεταξύ Αθήνας και Παρισιού;
Η ενημέρωση έγινε με πρωτοβουλία της γαλλικής κυβέρνησης ή έπειτα από αίτημα των εμπλεκόμενων επιχειρήσεων;
Και ποια ήταν η στάση της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι σε αυτή την επιλογή;
Δεν αρκεί η απάντηση ότι επρόκειτο απλώς για ενημέρωση.
Χρειάζεται να εξηγηθεί γιατί έγινε.
Υπήρχε υποχρέωση ενημέρωσης ή επρόκειτο για πολιτική επιλογή;
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο ερώτημα.
Η ελληνική κυβέρνηση έχει υποστηρίξει ότι η Γαλλία δεν ζήτησε τουρκική άδεια.
Αλλά άλλο η απουσία υποχρέωσης αδειοδότησης και άλλο η επιλογή μιας επίσημης διπλωματικής γνωστοποίησης.
Αν η ενημέρωση δεν ήταν νομικά υποχρεωτική, τότε γιατί πραγματοποιήθηκε;
Και αν επρόκειτο για συνήθη διπλωματική πρακτική, ποια είναι τα συγκεκριμένα συγκρίσιμα προηγούμενα;
Σε ποιες αντίστοιχες περιπτώσεις ένα κράτος προχώρησε σε ρηματική διακοίνωση προς τρίτη χώρα, η οποία δεν ήταν αρμόδια να αδειοδοτήσει τις εργασίες;
Ας παρουσιαστούν τα προηγούμενα. Ας εξηγηθεί η πρακτική. Ας τεκμηριωθεί η επιλογή.
Δεν είναι απαραίτητο να προεξοφλήσουμε ότι τέτοια προηγούμενα δεν υπάρχουν.
Είναι όμως απολύτως εύλογο να ζητούμε από την κυβέρνηση να προσδιορίσει ποια επικαλείται.
Διότι, όταν η συζήτηση αφορά αμφισβητούμενες θαλάσσιες ζώνες και πάγιες τουρκικές διεκδικήσεις, ακόμη και οι διπλωματικές διατυπώσεις έχουν σημασία.
Να δοθεί στη δημοσιότητα η ρηματική διακοίνωση
Εδώ βρίσκεται το κεντρικό αίτημα.
Η ελληνική κυβέρνηση οφείλει να επιδιώξει, σε συνεννόηση με τη γαλλική πλευρά, τη δημοσιοποίηση του ακριβούς κειμένου της ρηματικής διακοίνωσης προς την Τουρκία.
Όχι μια περίληψη.
Όχι μια πολιτική ερμηνεία.
Όχι μια διαβεβαίωση ότι δεν ζητήθηκε άδεια.
Το ίδιο το κείμενο.
Να γνωρίζουν οι Έλληνες πολίτες ποιες λέξεις χρησιμοποιήθηκαν, ποιες αναφορές έγιναν και ποιο ακριβώς ήταν το περιεχόμενο της επίσημης επικοινωνίας.
Η διατύπωση έχει σημασία στη διπλωματία.
Δεν είναι το ίδιο να ενημερώνεις για μια ήδη αδειοδοτημένη δραστηριότητα και το ίδιο να χρησιμοποιείς διατυπώσεις που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν διαφορετικές ερμηνείες.
Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται το αυθεντικό έγγραφο.
Εφόσον δεν συντρέχουν συγκεκριμένοι λόγοι διπλωματικής εμπιστευτικότητας που να εμποδίζουν τη δημοσιοποίησή του, η κυβέρνηση θα πρέπει να εξηγήσει γιατί δεν μπορεί να δοθεί στη δημοσιότητα.
Και αν υπάρχουν τέτοιοι λόγοι, να τους προσδιορίσει στο μέτρο που είναι δυνατό.
Δεν μπορεί να ζητείται από τους πολίτες να αποδεχθούν μια ερμηνεία χωρίς να γνωρίζουν το ακριβές περιεχόμενο του εγγράφου στο οποίο αυτή βασίζεται.
Γνώριζε και είχε εγκρίνει η Αθήνα το περιεχόμενο;
Το επόμενο ζήτημα αφορά την ελληνική κυβέρνηση.
Γνώριζε εκ των προτέρων ότι η Γαλλία θα αποστείλει ρηματική διακοίνωση στην Τουρκία;
Είχε ενημερωθεί για το περιεχόμενό της;
Είχε διατυπώσει παρατηρήσεις;
Είχε συμφωνήσει με τη συγκεκριμένη διπλωματική ενέργεια;
Τα ερωτήματα αυτά έχουν τεθεί και στη δημόσια πολιτική συζήτηση.
Δεν αρκεί να διαβεβαιώνει η κυβέρνηση ότι η Ελλάδα χορήγησε τις προβλεπόμενες άδειες.
Αυτό αφορά την αδειοδοτική διαδικασία.
Η ρηματική διακοίνωση είναι ξεχωριστή διπλωματική πράξη.
Και χρειάζεται ξεχωριστή εξήγηση.
Μπορεί η Τουρκία να αξιοποιήσει πολιτικά την ενημέρωση;
Η αποστολή μιας ρηματικής διακοίνωσης δεν σημαίνει αυτομάτως αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων.
Αυτό πρέπει να είναι απολύτως σαφές.
Ωστόσο, η Τουρκία έχει ιστορικό προβολής διεκδικήσεων στις θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου.
Επομένως, είναι εύλογο να εξεταστεί αν μια τέτοια επίσημη επικοινωνία μπορεί να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα στο επίπεδο των πολιτικών εντυπώσεων ή της διπλωματικής επιχειρηματολογίας.
Η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με βεβαιότητα χωρίς το ακριβές περιεχόμενο του εγγράφου.
Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος να δημοσιοποιηθεί.
Η κυβέρνηση δεν χρειάζεται απλώς να διαβεβαιώνει ότι δεν δημιουργήθηκε ζήτημα. Χρειάζεται να εξηγεί με ποιον τρόπο διασφαλίστηκε ότι η διακοίνωση δεν αφήνει περιθώριο παρερμηνείας.
Και τώρα ζητούν συγγνώμη από όσους ρωτούν;
Ας επιστρέψουμε στον τίτλο του άρθρου.
«Θα ζητήσουν μια συγγνώμη;»
Συγγνώμη για ποιο ακριβώς πράγμα;
Για το ότι τέθηκε το ερώτημα γιατί η Γαλλία ενημέρωσε την Τουρκία;
Για το ότι ζητήθηκαν εξηγήσεις για μια επίσημη διπλωματική ενέργεια;
Για το ότι υπάρχει ενδιαφέρον να γίνει γνωστό το περιεχόμενο ενός εγγράφου που αφορά ένα έργο με σημαντικές γεωπολιτικές προεκτάσεις;
Αν διατυπώθηκαν συγκεκριμένοι ανακριβείς ισχυρισμοί, ασφαλώς πρέπει να διορθωθούν.
Αλλά η υποβολή ερωτημάτων δεν αποτελεί ανακρίβεια.
Και η απαίτηση διαφάνειας δεν αποτελεί επίθεση στα εθνικά συμφέροντα.
Αντιθέτως, η δημοσιοποίηση των πραγματικών δεδομένων μπορεί να αποσαφηνίσει τη συζήτηση και να περιορίσει τις αυθαίρετες ερμηνείες.
Η ουσία δεν είναι το καλώδιο, αλλά η διπλωματική επιλογή
Η ολοκλήρωση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου παραμένει σημαντικός στόχος.
Αλλά δεν είναι αυτό το κεντρικό ζήτημα της συγκεκριμένης αντιπαράθεσης.
Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί τώρα είναι γιατί ένα τρίτο κράτος, η Γαλλία, επέλεξε να αποστείλει επίσημη διπλωματική ενημέρωση στην Τουρκία για εργασίες που είχαν αδειοδοτηθεί από τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές.
Και γιατί η ελληνική κοινή γνώμη δεν έχει ακόμη στη διάθεσή της το αυθεντικό κείμενο, ώστε να μπορεί να αξιολογήσει το περιεχόμενό του.
Αυτά τα δύο ζητήματα δεν εξαφανίζονται επειδή οι εργασίες προχωρούν.
Ούτε επειδή η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια.
Το γεγονός ότι δεν ζητήθηκε άδεια είναι μια σημαντική διευκρίνιση. Δεν αποτελεί όμως πλήρη απάντηση στο γιατί έγινε η ενημέρωση.
Πρώτα η διακοίνωση στη δημοσιότητα, μετά οι απαιτήσεις για συγγνώμη
Η κυβέρνηση και όσοι υπερασπίζονται τους χειρισμούς της έχουν τη δυνατότητα να δώσουν συγκεκριμένες απαντήσεις.
Να εξηγήσουν γιατί η Γαλλία επέλεξε αυτή τη διαδικασία.
Να παρουσιάσουν τη νομική και διπλωματική βάση της.
Να διευκρινίσουν αν η Αθήνα γνώριζε και είχε συμφωνήσει.
Και, κυρίως, να επιδιώξουν τη δημοσιοποίηση του εγγράφου.
Αν η διακοίνωση είχε αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα, χωρίς οποιαδήποτε αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας, το ακριβές κείμενό της μπορεί να βοηθήσει στην τεκμηρίωση αυτής της θέσης.
Αν όλα είναι τόσο ξεκάθαρα, γιατί να μη γνωρίζουν οι Έλληνες πολίτες τι ακριβώς έγραψε η Γαλλία στην Τουρκία;
Αυτό είναι το ερώτημα που προηγείται κάθε πανηγυρισμού.
Και μέχρι να απαντηθεί, η απαίτηση για συγγνώμη δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανάγκη για ενημέρωση.
Πρώτα οι εξηγήσεις. Πρώτα το αυθεντικό έγγραφο. Και μετά ας γίνει η πολιτική συζήτηση με όλα τα δεδομένα πάνω στο τραπέζι.
