Σε μια περίοδο όπου η δημόσια συζήτηση αναφλέγεται με αφορμή σύμβολα, μνημεία και ιστορικά τεκμήρια, μια ανάρτηση στο προσωπικό blog του Βαγγέλης Ευαγγελάτος ήρθε να επαναφέρει στο προσκήνιο το διαχρονικό τραύμα του ελληνικού Εμφυλίου.
Ο ίδιος δεν μιλά για ημερομηνίες ούτε για στρατιωτικές επιχειρήσεις. Μιλά για κάτι βαθύτερο. Για ένα «υπόγειο ρεύμα» που – όπως γράφει – διασχίζει τις δεκαετίες και λειτουργεί σαν ράγισμα στον συλλογικό καθρέφτη της κοινωνίας.
«Δεν μάθαμε να θυμόμαστε χωρίς να πληγώνουμε»
Στο κείμενό του, ο Ευαγγελάτος υποστηρίζει ότι ο Εμφύλιος δεν αποτελεί απλώς ιστορικό κεφάλαιο, αλλά ενεργό ψυχικό φορτίο.
«Κάθε φορά που κάποιος σηκώνει μια εικόνα, ένα σύμβολο, μια μνήμη, το ράγισμα φωτίζεται ξανά. Και τότε δεν βλέπουμε την ιστορία· βλέπουμε ο ένας τον άλλον σαν απειλή», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Η ανάρτηση έρχεται σε συγκυρία όπου ζητήματα όπως δημοπρασίες φωτογραφιών ιστορικού περιεχομένου ή παρεμβάσεις σε μνημεία προκαλούν έντονες αντιδράσεις. Ο ίδιος επισημαίνει πως τέτοια γεγονότα λειτουργούν ως «πυροκροτητές», όχι επειδή έχουν από μόνα τους εκρηκτικό χαρακτήρα, αλλά επειδή αγγίζουν ένα ανεπεξέργαστο συλλογικό τραύμα.
Όταν η μνήμη γίνεται όπλο
Το κεντρικό επιχείρημα του κειμένου είναι ότι η ελληνική κοινωνία δεν έμαθε ποτέ να συζητά για το παρελθόν χωρίς να το αναβιώνει συναισθηματικά.
Δεν έμαθε να διαφωνεί χωρίς να διχάζεται.
Δεν έμαθε να θυμάται χωρίς να πληγώνει.
Η μνήμη, σύμφωνα με τον αρθρογράφο, μετατρέπεται συχνά σε πολιτικό και ιδεολογικό εργαλείο. Αντί να λειτουργεί ως γέφυρα κατανόησης, γίνεται πεδίο σύγκρουσης.
«Ο εμφύλιος δεν πεθαίνει επειδή δεν τον αφήσαμε να ταφεί»
Η πιο αιχμηρή φράση της ανάρτησης συνοψίζει το σκεπτικό του:
«Ο εμφύλιος δεν πεθαίνει επειδή δεν τον αφήσαμε ποτέ να ταφεί».
Πρόκειται για μια διατύπωση που μετατοπίζει τη συζήτηση από την ιστορική ερμηνεία στη συλλογική ευθύνη. Η ανησυχία που εκφράζεται δεν αφορά το παρελθόν, αλλά το μέλλον: όσο το τραύμα παραμένει ενεργό, η χώρα – όπως γράφει – «θα περπατά με φόβο».
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στο προσωπικό του blog (eevangelatos.blogspot.gr) και ήδη αναπαράγεται σε κύκλους που συζητούν τον ρόλο της ιστορικής μνήμης στον σύγχρονο δημόσιο λόγο.
Το ερώτημα που τίθεται είναι σαφές:
Μπορεί η ελληνική κοινωνία να αποσυνδέσει τη μνήμη από τον διχασμό ή θα συνεχίσει να την αντιμετωπίζει ως πεδίο μάχης;
Η συζήτηση μόλις άνοιξε.
