Η τέχνη δεν ακολουθεί πρόγραμμα. Δεν ζητά άδεια, δεν περιμένει τη σειρά της. Εμφανίζεται απρόσκλητη και καταλαμβάνει τον χώρο — ακριβώς όπως περιγράφει ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος, ένας δημιουργός που πέρασε από την αγιογραφία και τη ζωγραφική στην ποίηση και, σήμερα, στη λογοτεχνία.
Όταν έφτασε η στιγμή «να πάρουν τα έργα του το βάπτισμα του κοινού», τίποτα δεν κύλησε όπως θα περίμενε κανείς. Μια τυχαία επίσκεψη σε εκδοτικό οίκο εξελίχθηκε σε μάθημα ωμής πραγματικότητας για τον κόσμο των βιβλίων στην Ελλάδα.
Ο εκδότης —πρώην πρόεδρος του κλάδου— του μίλησε χωρίς ωραιοποιήσεις:
ακόμα και ο Οδυσσέας Ελύτης χρηματοδοτούσε τα έργα του. Μάλιστα, πριν από το Νόμπελ, υπήρξε βιβλίο του που πούλησε μόλις επτά αντίτυπα.
Την ίδια ώρα, παρουσιάσεις «με όλα τα μεγάλα ονόματα» μπορούσαν να εξαντλήσουν 200 βιβλία σε μία ημέρα — για να ακολουθήσει απόλυτη σιωπή. Στην ιδιαίτερη πατρίδα του ίδιου ποιητή; Μία μόνο πώληση.
Το συμπέρασμα ήταν αφοπλιστικό:
τα βιβλία δεν κρίνονται από τις πωλήσεις τους, αλλά από τη φωνή τους.
Σήμερα, σύμφωνα με ανθρώπους της αγοράς, μόλις 35.000 αναγνώστες παρακολουθούν συστηματικά τις εκδόσεις. Κάθε χρόνο κυκλοφορούν εκατοντάδες τίτλοι, την ώρα που ένα μικρό κομμάτι του πληθυσμού διαβάζει το πολύ δύο βιβλία τον χρόνο.
Μέσα σε αυτό το τοπίο, ο Βαγγέλης Ευαγγελάτος παρέδωσε τρία έργα:
Η Γραμμή της Μνήμης, Η Γραμμή της Παλίρροιας και Η Γραμμή του Χρωστήρα.
Η απάντηση ήρθε γρήγορα: ο εκδοτικός οίκος ήθελε να εκδώσει ολόκληρη την τριλογία. Όμως η οικονομική πραγματικότητα οδήγησε —προς το παρόν— στη λύση της αυτοέκδοσης, με την υπόσχεση πως μια δεύτερη έκδοση θα γίνει «όταν μπορέσει».
Κάπου εκεί, η κουβέντα πήρε απροσδόκητη τροπή.
Ο συγγραφέας θυμήθηκε τον θρυλικό Κουταλιανό: τον άνθρωπο που έσπαγε αλυσίδες, έτρωγε σίδερα και μάζευε πλήθος. Όταν όμως ρωτούσε «να βγάλω και δίσκο;», όλοι φώναζαν «ναι» — μέχρι τη στιγμή που έσκυβε να τον πάρει. Τότε, στον κύκλο έμεναν πέντε-δέκα.
Η παρομοίωση ήταν σκληρή αλλά ακριβής:
όλοι δηλώνουν φίλοι του βιβλίου, λίγοι όμως μένουν μέχρι το τέλος.
Το μήνυμα του Βαγγέλη Ευαγγελάτου είναι καθαρό: αγοράζετε και διαβάζετε βιβλία. Όχι από υποχρέωση, αλλά για να στηρίξετε τη συνέχεια της γραφής — και τη δική σας ψυχική καλλιέργεια.
Σήμερα, δύο από τα έργα του, Η Γραμμή του Χρωστήρα και Η Γραμμή της Παλίρροιας, κυκλοφορούν από τον ΙΑΝΟΣ, στο κατάστημα της Σταδίου αλλά και διαδικτυακά. Και, όπως σημειώνει με νόημα, όποιος τα διαβάσει ανήκει ήδη σε εκείνη τη μικρή αλλά πολύτιμη ομάδα ανθρώπων που διαβάζουν δύο βιβλία τον χρόνο.
Γιατί, τελικά, όπως λέει και η φράση που κλείνει αυτή την ιστορία:
«Το βιβλίο δεν ζητά πλήθος· ζητά αναγνώστη.»
