Ριζικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο ετοιμάζει το υπουργείο Δικαιοσύνης, με ένα νέο νομοσχέδιο που αναμένεται να φέρει τη μεγαλύτερη αναμόρφωση των τελευταίων δεκαετιών στις διαθήκες, τα δικαιώματα συγγενών και τη μεταβίβαση περιουσίας.
Οι νέες διατάξεις έρχονται να αλλάξουν ένα πλαίσιο που, σύμφωνα με νομικούς κύκλους, είχε μείνει ουσιαστικά «παγωμένο» για περίπου 80 χρόνια, παρά το γεγονός ότι η κοινωνία, οι οικογενειακές σχέσεις και η οικονομική πραγματικότητα έχουν μεταβληθεί δραματικά.
Το σχέδιο του υπουργείου δεν περιορίζεται μόνο σε τεχνικές αλλαγές. Αγγίζει ευαίσθητα ζητήματα που αφορούν χιλιάδες οικογένειες: ποιος κληρονομεί όταν δεν υπάρχει διαθήκη, τι συμβαίνει με τους συντρόφους χωρίς γάμο, ποιος πληρώνει τα χρέη ενός θανόντος και πώς μπορεί να προστατευτεί μια οικογενειακή περιουσία πριν ξεσπάσουν συγκρούσεις.
Γιατί κρίθηκε αναγκαία η μεταρρύθμιση
Σύμφωνα με πληροφορίες από νομικούς και συμβολαιογραφικούς κύκλους, το ισχύον κληρονομικό σύστημα θεωρείται πλέον ξεπερασμένο σε αρκετά σημεία.
Οι αυξανόμενες περιπτώσεις ζευγαριών που συμβιώνουν χωρίς γάμο, οι πιο σύνθετες οικογενειακές δομές, η ύπαρξη μεγάλων ακίνητων περιουσιών αλλά και οι συνεχείς διαμάχες γύρω από διαθήκες και χρέη δημιούργησαν την ανάγκη για νέο νομικό πλαίσιο.
Το υπουργείο Δικαιοσύνης επιχειρεί πλέον να περιορίσει τις πολυετείς δικαστικές αντιπαραθέσεις, να δώσει μεγαλύτερη σαφήνεια στις διαδικασίες και να μειώσει τις περιπτώσεις στις οποίες συγγενείς οδηγούνται στα δικαστήρια για χρόνια εξαιτίας μιας αμφισβητούμενης διαθήκης ή μιας προβληματικής διανομής περιουσίας.
Οι μεγάλες αλλαγές στις διαθήκες
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκονται οι διαθήκες, καθώς το νέο σύστημα προβλέπει πιο απλές και πιο ασφαλείς διαδικασίες.
Οι δημόσιες και μυστικές διαθήκες αναμένεται να συντάσσονται με λιγότερη γραφειοκρατία, ενώ μειώνεται και ο αριθμός των απαιτούμενων μαρτύρων σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Ταυτόχρονα, θεσπίζονται αυστηρότερες δικλίδες ασφαλείας ώστε να αποτρέπονται πιέσεις, παρεμβάσεις ή αμφισβητήσεις γύρω από τη βούληση του διαθέτη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στην προστασία ατόμων με αναπηρίες ή σοβαρές δυσκολίες επικοινωνίας. Το νέο πλαίσιο προβλέπει διαδικασίες που επιτρέπουν την καθαρή και νομικά ασφαλή αποτύπωση της επιθυμίας τους, ώστε να μην τίθενται υπό αμφισβήτηση οι αποφάσεις τους μετά τον θάνατό τους.
Νομικοί εκτιμούν ότι οι νέες ρυθμίσεις μπορεί να μειώσουν αισθητά τις προσφυγές που σχετίζονται με ιδιόγραφες διαθήκες, οι οποίες συχνά οδηγούσαν σε σκληρές οικογενειακές συγκρούσεις.
Νέα δεδομένα για ζευγάρια χωρίς γάμο
Μία από τις πιο πολυσυζητημένες παρεμβάσεις αφορά τα ζευγάρια που ζουν μαζί χωρίς να έχουν παντρευτεί ή υπογράψει σύμφωνο συμβίωσης.
Μέχρι σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις, ο επιζών σύντροφος δεν είχε ουσιαστικά κανένα κληρονομικό δικαίωμα, ακόμη κι αν συμβίωνε επί δεκαετίες με τον θανόντα.
Το νέο νομοσχέδιο επιχειρεί να αλλάξει αυτή την εικόνα, αναγνωρίζοντας υπό προϋποθέσεις δικαιώματα σε περιπτώσεις μακροχρόνιας συμβίωσης.
Η αλλαγή αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς αντανακλά τη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα και δίνει μεγαλύτερη προστασία σε ανθρώπους που μέχρι σήμερα έμεναν εκτός του κληρονομικού πλαισίου.
Παράλληλα, αναμένεται να ανοίξει και δημόσια συζήτηση, καθώς αρκετοί εκτιμούν ότι πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες κοινωνικές μεταβολές που επιχειρούνται στο οικογενειακό και κληρονομικό δίκαιο.
Τι αλλάζει όταν δεν υπάρχει διαθήκη
Σημαντικές τροποποιήσεις έρχονται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή στις περιπτώσεις όπου κάποιος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει διαφορετική σειρά κληρονόμων αλλά και ανακατανομή ποσοστών μεταξύ συζύγων και συγγενών.
Σε ορισμένες περιπτώσεις αυξάνεται το ποσοστό που θα λαμβάνει ο επιζών σύζυγος, ενώ περιορίζεται η συμμετοχή πιο μακρινών συγγενών.
Επιπλέον, επανακαθορίζεται ο ρόλος παππούδων, γιαγιάδων και εγγονών στην κληρονομική αλυσίδα, με στόχο να αποφεύγονται ακραίοι κατακερματισμοί περιουσίας και ατελείωτες νομικές εμπλοκές.
Η φιλοσοφία του νέου μοντέλου είναι να γίνονται πιο γρήγορες και πιο καθαρές οι διαδικασίες διανομής μιας κληρονομιάς, χωρίς περίπλοκες διαφωνίες μεταξύ πολλών διαφορετικών συγγενών.
Τι θα ισχύει με τα χρέη του θανόντος
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλούν και οι νέες διατάξεις για τα χρέη της κληρονομιάς.
Το νομοσχέδιο βάζει πιο αυστηρά όρια στην ευθύνη του κληρονόμου, προβλέποντας ότι δεν θα κινδυνεύει αυτομάτως η προσωπική του περιουσία για οικονομικές υποχρεώσεις που άφησε ο θανών.
Η ρύθμιση αυτή θεωρείται καθοριστική, καθώς τα προηγούμενα χρόνια πολλοί πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με χρέη προς τράπεζες, Δημόσιο ή τρίτους, χωρίς να γνωρίζουν καν την πραγματική οικονομική κατάσταση της κληρονομιάς που αποδέχθηκαν.
Με το νέο σύστημα, επιχειρείται να δημιουργηθεί μεγαλύτερη ασφάλεια και σαφήνεια για όσους καλούνται να αποφασίσουν αν θα αποδεχθούν ή όχι μια κληρονομιά.
Η νέα δυνατότητα για κληρονομικές συμφωνίες
Μία ακόμη μεγάλη καινοτομία είναι η δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμβάσεων πριν από τον θάνατο.
Μέσω ειδικών συμβολαιογραφικών πράξεων, θα μπορεί πλέον να οργανώνεται εκ των προτέρων η μεταβίβαση περιουσίας, ώστε να μειώνονται οι πιθανότητες σύγκρουσης μεταξύ συγγενών.
Το μέτρο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για οικογένειες με επιχειρήσεις, σύνθετη ακίνητη περιουσία ή αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις.
Πολλοί νομικοί εκτιμούν ότι η νέα δυνατότητα μπορεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες σχεδιάζουν τη διαδοχή της περιουσίας τους.
Τι σημαίνουν οι αλλαγές για τους πολίτες
Οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο δικηγόρους και συμβολαιογράφους. Αγγίζουν σχεδόν κάθε οικογένεια που διαθέτει ακίνητα, καταθέσεις ή περιουσιακά στοιχεία.
Το νέο πλαίσιο αναμένεται να οδηγήσει περισσότερους πολίτες σε έγκαιρο σχεδιασμό διαθήκης, νομική συμβουλή και οργανωμένη διαχείριση περιουσίας πριν προκύψουν προβλήματα.
Το μεγάλο ερώτημα, πάντως, είναι αν οι νέοι κανόνες θα καταφέρουν τελικά να περιορίσουν τις οικογενειακές συγκρούσεις και τις μακροχρόνιες δικαστικές μάχες που συνοδεύουν πολλές κληρονομικές υποθέσεις στην Ελλάδα.
