Σε ένα ιδιαίτερα εύθραυστο παγκόσμιο περιβάλλον, οι νέες εμπορικές πολιτικές της αμερικανικής κυβέρνησης υπό τον πρόεδρο Τραμπ έχουν πυροδοτήσει βαθιά ανησυχία στον αγροτικό και εξαγωγικό κόσμο της Ελλάδας. Η απόφαση για επιβολή δασμών σε βασικά ελληνικά προϊόντα, όπως το ελαιόλαδο και οι επιτραπέζιες ελιές, έχει αλλάξει αιφνίδια το τοπίο για δύο από τους πιο δυναμικούς εξαγωγικούς κλάδους της χώρας.
Η ελληνική πλευρά βρίσκεται τώρα αντιμέτωπη με ένα νέο σκηνικό αβεβαιότητας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξαν διαχρονικά ένας από τους βασικούς αποδέκτες των ελληνικών αγροδιατροφικών προϊόντων, και οποιαδήποτε ανατροπή σε αυτή τη σχέση απειλεί με σημαντικές οικονομικές απώλειες. Το 2024, οι εξαγωγές επιτραπέζιων ελιών προς την Αμερική άγγιξαν τα 201,6 εκατομμύρια ευρώ, αντιστοιχώντας σε περισσότερο από το ένα τέταρτο του συνόλου των εξαγωγών ελιάς της χώρας. Πρόκειται για ένα κομμάτι ζωτικό της αγροτικής μας οικονομίας που τώρα κλυδωνίζεται.
Η απειλή που ήρθε με δασμούς 20%
Με την επιβολή δασμών ύψους 20%, ολόκληρη η εξαγωγική αλυσίδα του ελαιοκομικού τομέα βρίσκεται υπό πίεση. Οι παραγωγοί, οι μεταποιητές και οι εξαγωγείς φοβούνται πως η αύξηση του κόστους θα μετακυλιστεί στον καταναλωτή, με αποτέλεσμα να μειωθεί η ζήτηση στις ΗΠΑ. Ο πρόεδρος της ΠΕΜΕΤΕ, Κώστας Ζούκας, περιγράφει την κατάσταση ως ένα πισωγύρισμα για τις προσπάθειες ετών που κατέβαλε ο κλάδος, προκειμένου να χτίσει ένα σταθερό και ισχυρό αποτύπωμα στην αμερικανική αγορά.
Κι ενώ οι ελιές είχαν μόλις καταφέρει να κερδίσουν ένα σημαντικό μερίδιο αγοράς, η οποία έδειχνε ολοένα και μεγαλύτερη προτίμηση στο μεσογειακό αυτό προϊόν, τώρα η πορεία αυτή απειλείται. Οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ είχαν αυξηθεί κατά 39,1% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, στοιχείο που επιβεβαιώνει το ενδιαφέρον του αμερικανικού κοινού για τις ελληνικές ελιές. Παρόλα αυτά, η επιβολή των δασμών φρενάρει απότομα αυτή την ανοδική τάση.
Το ελαιόλαδο στο στόχαστρο
Η εικόνα δεν είναι πιο αισιόδοξη για το ελαιόλαδο. Οι ελληνικές εξαγωγές έξτρα παρθένου ελαιόλαδου προς τις ΗΠΑ το 2024 έφτασαν τα 68 εκατ. ευρώ. Αν και ο όγκος των εξαγωγών δεν είναι ακόμα εντυπωσιακός, το ποσοστό του επώνυμου προϊόντος που κατευθύνεται στην Αμερική ανέρχεται στο 25%, και για τον κλάδο αυτό αποτελεί στόχο στρατηγικής σημασίας.
Η επιβολή του δασμού σημαίνει ακριβότερο προϊόν στο ράφι και απώλεια ανταγωνιστικότητας σε σχέση με χώρες όπως η Τουρκία, η οποία, σύμφωνα με τον Γιώργο Οικονόμου του ΣΕΒΙΤΕΛ, επιβαρύνεται με μόνο 10% δασμό. Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο, όταν λάβουμε υπόψη ότι οι καταναλωτές ενδέχεται να στραφούν σε εναλλακτικά προϊόντα, όπως φθηνότερα σπορέλαια.
Ωστόσο, υπάρχουν ελπίδες ότι η σχετική σταθερότητα στην τιμή της πρώτης ύλης και οι προσπάθειες του κλάδου για συγκράτηση των τιμών μπορεί να αποτρέψουν το χειρότερο σενάριο. Αν οι καταναλωτές παραμείνουν πιστοί στο ελαιόλαδο, τότε ίσως το πλήγμα να μετριαστεί.
Επιχειρήματα και στρατηγικές άμυνας
Οι Έλληνες παραγωγοί και εξαγωγείς δεν μένουν με σταυρωμένα χέρια. Ένα από τα βασικά επιχειρήματα που προβάλλουν είναι ότι οι δασμοί είναι αδικαιολόγητοι στην περίπτωση της επιτραπέζιας ελιάς, αφού δεν υπάρχει ουσιαστική παραγωγή της στις ΗΠΑ – με εξαίρεση κάποιες περιορισμένες φυτείες στην Καλιφόρνια. Με άλλα λόγια, δεν προστατεύεται κάποιος ντόπιος παραγωγός, αλλά απλώς επιβαρύνεται ο καταναλωτής.
Παράλληλα, η υγεία του αμερικανικού πληθυσμού προβάλλεται ως δεύτερο βασικό επιχείρημα. Το ελαιόλαδο, ως βασικό συστατικό της μεσογειακής διατροφής, έχει αναγνωριστεί τόσο από τον Ευρωπαϊκό όσο και από τον Αμερικανικό Οργανισμό Τροφίμων ως προϊόν με σημαντικά οφέλη για την υγεία. Η στήριξή του, επομένως, ενισχύει και την αμερικανική πολιτική για την ευζωία των πολιτών, όπως έχει εκφραστεί μέσα από την πρωτοβουλία «Make America Healthy Again».
Ανάγκη για διεθνή συμμαχία
Σε αυτό το δυσμενές περιβάλλον, η Επιστημονική Εταιρεία Εγκυκλοπαιδιστών Ελαιοκομίας (4Ε) τονίζει την ανάγκη για διεθνή συνεργασία και συσπείρωση. Η ίδρυση ενός ενιαίου μετώπου μέσα από το Διεθνές Συμβούλιο Ελαιοκομίας θεωρείται καθοριστική. Είναι η μόνη διακρατική δομή που μπορεί να συντονίσει τα συμφέροντα των ελαιοπαραγωγών παγκοσμίως, διαπραγματευόμενη από θέση ισχύος με την αμερικανική πλευρά.
Η 4Ε υπογραμμίζει την ανάγκη να δημιουργηθεί και στην Ελλάδα ένα Εθνικό Συμβούλιο Ελαιοκομίας, ικανό να διαμορφώνει πολιτικές και να εκπροσωπεί αξιόπιστα τον κλάδο. Η ελληνική ελαιοκομία χρειάζεται περισσότερο από ποτέ θεσμική θωράκιση, σύμπνοια και εξωστρέφεια.
Ο δρόμος μπροστά
Η επόμενη μέρα είναι γεμάτη προκλήσεις αλλά και ευκαιρίες για τον ελληνικό αγροδιατροφικό τομέα. Η μάχη για τη διατήρηση της παρουσίας στις ΗΠΑ θα δοθεί σε πολλά μέτωπα – πολιτικό, διπλωματικό και εμπορικό. Η εξειδίκευση των αμερικανικών μέτρων θα φανερώσει και το εύρος του προβλήματος. Ωστόσο, αν οι ελληνικές επιχειρήσεις καταφέρουν να κινηθούν με ενότητα, στρατηγική και τεκμηριωμένα επιχειρήματα, ίσως αυτή η κρίση να εξελιχθεί σε ευκαιρία για αναβάθμιση και ουσιαστική αναγνώριση του ποιοτικού ελληνικού προϊόντος.
Η ιστορία έχει δείξει ότι η γεωργία επιβιώνει όταν προσαρμόζεται και επιμένει. Το ίδιο καλείται να κάνει και τώρα.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
