Σημαντικές ανατροπές φέρνει η επικείμενη μεταρρύθμιση του Κληρονομικού Δικαίου, καθώς η αρμόδια Επιτροπή ολοκληρώνει τις διαβουλεύσεις της με στόχο να καταθέσει το τελικό της σχέδιο στο υπουργείο Δικαιοσύνης τον Σεπτέμβριο. Στο επίκεντρο της αναμόρφωσης βρίσκονται ζητήματα που αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται οι διαθήκες, τη διανομή της περιουσίας, την προστασία του επιζώντος συζύγου αλλά και τη ρύθμιση των χρεών που «κληρονομούνται».
Σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα, οι περισσότερες αλλαγές έχουν ήδη οριστικοποιηθεί, ενώ απομένει να κλείσει ένα ιδιαίτερα κρίσιμο θέμα: η ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη που συνοδεύουν την κληρονομιά. Η συζήτηση αυτή αναμένεται να ολοκληρωθεί στην τελευταία συνεδρίαση της Επιτροπής στις αρχές Σεπτεμβρίου.
Αναδιανομή της περιουσίας χωρίς διαθήκη
Μία από τις βασικές παρεμβάσεις αφορά τις περιπτώσεις που ο θανών δεν έχει αφήσει διαθήκη. Μέχρι σήμερα, ο επιζών σύζυγος λάμβανε το 25% της κληρονομιάς, με το υπόλοιπο 75% να μοιράζεται στα παιδιά. Με τη νέα ρύθμιση, το ποσοστό του/της συζύγου αυξάνεται στο 33,3%, ενώ τα παιδιά θα λαμβάνουν τα 2/3 της περιουσίας. Η αλλαγή αυτή θεωρείται πιο δίκαιη καθώς αναγνωρίζει τη συμβολή του/της συζύγου στην απόκτηση της περιουσίας αλλά και την ανάγκη μεγαλύτερης οικονομικής στήριξής του/της.
Στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχουν παιδιά, ο σύζυγος θα συνεχίσει να λαμβάνει το 50% της κληρονομιάς, όπως ισχύει σήμερα. Όσον αφορά τα ζευγάρια που δεν έχουν συνάψει γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, δεν προβλέπεται δικαίωμα στην κληρονομιά, εκτός εάν υπάρχει διαθήκη, αν και θα δοθεί η δυνατότητα προσωρινής παραμονής στο σπίτι του θανόντος για να εξασφαλιστεί μεταβατικό στάδιο.
Μεγάλες αλλαγές στη νόμιμη μοίρα
Η έννοια της «νόμιμης μοίρας» αναμορφώνεται πλήρως. Πρόκειται για το μέρος της κληρονομιάς που λαμβάνουν υποχρεωτικά τα παιδιά ή ο/η σύζυγος, ακόμη και αν δεν αναφέρονται στη διαθήκη. Με το νέο καθεστώς, όσοι αποκλείονται από τη διαθήκη δεν θα έχουν πλέον εμπράγματο δικαίωμα σε περιουσιακά στοιχεία, αλλά μόνο δικαίωμα οικονομικής αποζημίωσης.
Για παράδειγμα, εάν ένας πατέρας αφήσει το σπίτι του μόνο σε ένα από τα δύο παιδιά, το δεύτερο δεν θα γίνεται αυτόματα συνιδιοκτήτης του 25% του ακινήτου, αλλά θα δικαιούται το αντίστοιχο ποσοστό της αξίας του σε χρήματα. Η ρύθμιση αυτή αποτρέπει την κατάτμηση περιουσιών, διευκολύνοντας τις μεταβιβάσεις και τις συναλλαγές.
Νέος θεσμός κληρονομικών συμβάσεων
Εισάγεται ένας καινοτόμος θεσμός, οι κληρονομικές συμβάσεις, που επιτρέπουν στον διαθέτη να συμφωνεί με τους μελλοντικούς κληρονόμους πώς θα μοιραστεί η περιουσία του όσο βρίσκεται εν ζωή. Οι συμφωνίες αυτές θα υπογράφονται ενώπιον συμβολαιογράφου και θα έχουν δεσμευτική ισχύ.
Μέσω των συμβάσεων αυτών θα είναι δυνατή η παροχή περιουσιακών στοιχείων με αντάλλαγμα (π.χ. φροντίδα του διαθέτη), αλλά και ο αποκλεισμός κάποιων κληρονόμων με αντάλλαγμα αποζημίωση. Προβλέπονται επίσης όροι ακύρωσης της σύμβασης, για περιπτώσεις σοβαρών αδικημάτων ή παραβίασης της συμφωνίας.
Τι αλλάζει στις ιδιόγραφες διαθήκες
Η Επιτροπή αποφάσισε να διατηρήσει τον θεσμό της ιδιόγραφης διαθήκης, παρά τα προβλήματα που προκαλούν οι πλαστογραφίες. Ωστόσο, θα υπάρξουν νέοι περιορισμοί και αυστηρότερος έλεγχος γνησιότητας. Σε κάθε περίπτωση όπου η διαθήκη εμφανίζεται από κάποιον που δεν είναι παιδί ή σύζυγος του διαθέτη, θα απαιτείται υποχρεωτικά γραφολογική εξέταση.
Το ανοιχτό ζήτημα των χρεών
Το πιο «καυτό» θέμα της μεταρρύθμισης αφορά τα χρέη που συνοδεύουν μια κληρονομιά. Σήμερα, ο κληρονόμος ευθύνεται με την προσωπική του περιουσία για τα χρέη του θανόντος, γεγονός που συχνά οδηγεί σε αποποιήσεις κληρονομιών. Προτείνεται η δημιουργία ενός ξεχωριστού «κουμπαρά», ώστε τα χρέη να εξοφλούνται αποκλειστικά από τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς.
Υπάρχουν όμως αντιδράσεις, καθώς οι τράπεζες και οι πιστωτές φοβούνται ότι θα δυσκολευτούν να εισπράξουν οφειλές. Το ζήτημα βρίσκεται σε οριακή ισορροπία και θα αποτελέσει το τελευταίο κομμάτι των διαβουλεύσεων πριν οριστικοποιηθεί το σχέδιο νόμου που θα πάει στη Βουλή.
