Μπορεί ένας δημόσιος υπάλληλος να διατηρεί παράλληλα και μια δική του επαγγελματική δραστηριότητα; Το ερώτημα αυτό απασχολεί χιλιάδες εργαζόμενους του Δημοσίου που επιθυμούν να αυξήσουν το εισόδημά τους ή να αξιοποιήσουν τις δεξιότητές τους έξω από τα στενά όρια της υπηρεσίας τους. Παρότι επικρατεί η αντίληψη πως κάτι τέτοιο απαγορεύεται αυστηρά, η πραγματικότητα –όπως προκύπτει από τον νόμο και τις γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων οργάνων– είναι πιο σύνθετη και, ενδεχομένως, πιο ευνοϊκή απ’ ό,τι πιστεύαμε.
Τι προβλέπει ο νόμος για την άσκηση ιδιωτικού έργου
Ο βασικός κανόνας βρίσκεται στον Νόμο 3528/2007, γνωστό και ως Υπαλληλικός Κώδικας. Το άρθρο 31, παράγραφος 1, επιτρέπει στους δημοσίους υπαλλήλους να ασκούν ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή, υπό ορισμένες αυστηρές προϋποθέσεις.
Η άδεια αυτή δεν είναι “λευκή επιταγή”, αλλά προϋποθέτει:
-
Ότι το έργο δεν συγκρούεται με τη δημοσιοϋπαλληλική ιδιότητα,
-
Ότι δεν εμποδίζει την ομαλή εκτέλεση των υπηρεσιακών καθηκόντων, και
-
Ότι έχει εγκριθεί εκ των προτέρων από το αρμόδιο υπηρεσιακό συμβούλιο.
Με απλά λόγια, ο νόμος αναγνωρίζει ότι οι υπάλληλοι μπορούν να έχουν και άλλες επαγγελματικές δραστηριότητες, αρκεί αυτές να μην επηρεάζουν την αφοσίωσή τους στην υπηρεσία.
⚖️ Εμπόριο ή ελεύθερο επάγγελμα; Μία κρίσιμη διάκριση
Όπως επισημαίνει το dikigorosergatologos.gr, ο νόμος θέτει ρητή απαγόρευση μόνο για την κατ’ επάγγελμα άσκηση εμπορίας. Δηλαδή, ένας δημόσιος υπάλληλος δεν μπορεί να λειτουργεί ως έμπορος ή να συμμετέχει ενεργά σε εμπορική επιχείρηση.
Ωστόσο, πουθενά δεν υπάρχει ρητή απαγόρευση για την άσκηση ελεύθερου επαγγέλματος. Αυτό σημαίνει ότι οι δραστηριότητες που δεν έχουν εμπορικό χαρακτήρα –όπως για παράδειγμα η παροχή υπηρεσιών συμβουλευτικής, διδασκαλίας, μελετών, μετάφρασης ή νομικής υποστήριξης– δεν αποκλείονται αυτόματα.
Η ερμηνεία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους
Το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους (ΝΣΚ) έχει κληθεί να δώσει απαντήσεις στο ερώτημα: “Τι σημαίνει ‘ιδιωτικό έργο με αμοιβή’;”
Σύμφωνα με σχετική γνωμοδότηση, ο νομοθέτης δεν περιορίζεται μόνο στις εμπορικές δραστηριότητες, αλλά αναφέρεται γενικά σε κάθε επαγγελματική απασχόληση εκτός της δημόσιας υπηρεσίας, η οποία παρέχεται με αμοιβή.
Με άλλα λόγια, στο πεδίο αυτό περιλαμβάνεται και η άσκηση ελευθέρου επαγγέλματος, αρκεί να είναι αυτοτελής — δηλαδή να μην υπάρχει σχέση εξάρτησης από εργοδότη.
Ένας υπάλληλος μπορεί, για παράδειγμα, να παρέχει υπηρεσίες ως δικηγόρος, μηχανικός, μεταφραστής, καλλιτέχνης ή εκπαιδευτής, εφόσον δεν πρόκειται για επιχειρηματική δραστηριότητα με εμπορικό χαρακτήρα και φυσικά, μόνο εφόσον λάβει την αναγκαία άδεια.
Το “κλειδί” βρίσκεται στην άδεια του υπηρεσιακού συμβουλίου
Ακόμα κι αν η δραστηριότητα είναι απολύτως συμβατή με τη θέση του υπαλλήλου, δεν μπορεί να ξεκινήσει χωρίς την προηγούμενη έγκριση του υπηρεσιακού συμβουλίου.
Η διαδικασία αυτή δεν είναι τυπική. Το συμβούλιο οφείλει να εξετάσει αν η εξωτερική εργασία μπορεί να επηρεάσει το ωράριο, τη διαθεσιμότητα ή την αντικειμενικότητα του υπαλλήλου.
Αν, για παράδειγμα, κάποιος εργάζεται σε δημόσια υπηρεσία και ζητήσει να αναλάβει παράλληλα έργο σε ιδιωτικό φορέα που έχει συνεργασίες με το Δημόσιο, υπάρχει ενδεχόμενο σύγκρουσης συμφερόντων, και το αίτημα ενδέχεται να απορριφθεί.
Αντίθετα, αν πρόκειται για δραστηριότητα που δεν σχετίζεται με τα καθήκοντά του –όπως, π.χ., η συγγραφή βιβλίου ή η δημιουργία ψηφιακού περιεχομένου– η έγκριση μπορεί να δοθεί πιο εύκολα.
Γιατί έχει σημασία η “ουσιαστική κρίση”
Το υπηρεσιακό συμβούλιο δεν περιορίζεται σε τυπική αξιολόγηση των εγγράφων, αλλά προβαίνει σε ουσιαστική κρίση:
Αναλύει τη φύση της εργασίας, το ωράριο, την πιθανότητα επιρροής στη δημόσια θέση και το αν διακυβεύεται η αμεροληψία του υπαλλήλου.
Μόνο όταν διαπιστωθεί ότι δεν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος, μπορεί να εγκριθεί η παράλληλη επαγγελματική δραστηριότητα.
Με αυτό τον τρόπο, το Δημόσιο προσπαθεί να βρει τη χρυσή ισορροπία ανάμεσα στην προστασία της δημόσιας υπηρεσίας και το δικαίωμα του υπαλλήλου να αναπτύσσει την προσωπική και επαγγελματική του ζωή.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη
Η νομοθεσία αφήνει ένα “παράθυρο ευκαιρίας” για όσους δημόσιους υπαλλήλους επιθυμούν να ασκήσουν ελεύθερο επάγγελμα. Δεν πρόκειται για παραθυράκι εκμετάλλευσης, αλλά για μια θεσμοθετημένη δυνατότητα, που αναγνωρίζει ότι οι άνθρωποι που υπηρετούν στο Δημόσιο μπορούν να έχουν πολλαπλές δεξιότητες και ενδιαφέροντα.
Η άσκηση ελευθέρου επαγγέλματος μπορεί, μάλιστα, να λειτουργήσει προς όφελος της κοινωνίας, όταν οι δημόσιοι λειτουργοί αξιοποιούν την εμπειρία και τη γνώση τους σε άλλους τομείς, με πλήρη διαφάνεια και έγκριση των αρμόδιων οργάνων.
⚠️ Προσοχή στις λεπτομέρειες
Παρά τη νομική δυνατότητα, κάθε περίπτωση πρέπει να εξετάζεται ξεχωριστά.
Η μη λήψη άδειας ή η άσκηση δραστηριότητας που θεωρείται ασυμβίβαστη μπορεί να επιφέρει πειθαρχικές κυρώσεις, ακόμα και αν η πρόθεση του υπαλλήλου ήταν καλή.
Για τον λόγο αυτό, πριν αναλάβει κάποιος οποιοδήποτε έργο, είναι απαραίτητο να συμβουλευτεί νομικό ή να απευθυνθεί στην υπηρεσία του για επίσημη καθοδήγηση.
Συμπέρασμα
Ναι, ένας δημόσιος υπάλληλος μπορεί υπό προϋποθέσεις να ασκήσει ελεύθερο επάγγελμα.
Ο νόμος δεν το απαγορεύει — απλώς θέτει όρια και προϋποθέσεις για να διασφαλίσει τη νομιμότητα και τη διαφάνεια.
Το κρίσιμο βήμα είναι η προηγούμενη άδεια του υπηρεσιακού συμβουλίου και η συμβατότητα της δραστηριότητας με τα καθήκοντα του υπαλλήλου.
Όσοι, λοιπόν, εργάζονται στο Δημόσιο και σκέφτονται να κάνουν το επόμενο βήμα, αξίζει να γνωρίζουν ότι ο δρόμος δεν είναι κλειστός — αρκεί να τον ακολουθήσουν νόμιμα και με σύνεση.
