Για σχεδόν μια δεκαετία, οι εξαγγελίες για ένα «έξυπνο» σύστημα ηλεκτρονικών διοδίων έρχονται και φεύγουν σαν σύννεφα χωρίς βροχή. Οι κυβερνήσεις υπόσχονται τεχνολογική επανάσταση στον τρόπο χρέωσης των εθνικών μας δρόμων, αλλά το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: σταθεροί μετωπικοί σταθμοί, χρεώσεις ανά ζώνη και απουσία αναλογικότητας.
Η ιδέα για ένα ενιαίο, διαλειτουργικό σύστημα διοδίων που θα χρεώνει με βάση τα χιλιόμετρα που διανύει κάθε οδηγός στις εθνικές οδούς είχε επιχειρηθεί πρώτα από την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, με έναν φιλόδοξο διαγωνισμό ύψους 400 εκατ. ευρώ. Παρά τις προσδοκίες, το έργο δεν προχώρησε. Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε και επί Νέας Δημοκρατίας: είχαν υποσχεθεί λειτουργία του νέου μοντέλου μέχρι το τέλος του 2025, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης – και πάλι, το πλάνο εγκαταλείφθηκε.
Όμως τώρα, κάτι φαίνεται να αλλάζει – και η αρχή γίνεται στην Κρήτη.
Ο ΒΟΑΚ ως «πειραματόζωο» για τη νέα εποχή των διοδίων
Η νέα σύμβαση παραχώρησης για τον Βόρειο Οδικό Άξονα Κρήτης (ΒΟΑΚ), που υπογράφηκε πρόσφατα από τον όμιλο ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, κρύβει κάτι περισσότερο από την απλή κατασκευή ενός δρόμου: προβλέπει την πρώτη πιλοτική εφαρμογή του εθνικού ηλεκτρονικού συστήματος διοδίων (ΕΣΧΗΔ), το οποίο φέρνει ριζικές αλλαγές στον τρόπο που πληρώνουμε για τη χρήση του οδικού δικτύου.
Σύμφωνα με το σχέδιο, οι υπάρχοντες σταθμοί διοδίων θα είναι προσωρινοί. Ο τελικός στόχος είναι η πλήρης λειτουργία ενός ηλεκτρονικού μοντέλου «ελεύθερης ροής» (free-flow), όπου δεν θα χρειάζεται κανείς να σταματά στο δρόμο για να πληρώσει.
Πώς θα λειτουργεί το νέο σύστημα – και ποιος θα πληρώνει τι
Η φιλοσοφία του νέου μοντέλου είναι απλή: όποιος οδηγεί, πληρώνει για την απόσταση που διανύει. Αυτό θα επιτυγχάνεται με δύο τεχνολογικές λύσεις:
-
Για εγγεγραμμένους χρήστες: Η χρέωση θα γίνεται μέσω πομποδέκτη (όπως το γνωστό e-PASS), ο οποίος θα επικοινωνεί αυτόματα με το οδικό δίκτυο μέσω τεχνολογίας DSRC (Dedicated Short-Range Communications). Ο οδηγός δεν θα χρειάζεται να κάνει τίποτα – η διέλευση θα γίνεται απρόσκοπτα και η χρέωση αυτόματα.
-
Για μη εγγεγραμμένους: Η τεχνολογία αναγνώρισης πινακίδων (video tolling) θα αναλαμβάνει να εντοπίζει το όχημα μέσω καμερών και να χρεώνει τον οδηγό βάσει της καταγεγραμμένης διαδρομής.
Ωστόσο, προβλέπεται και «καρότο και μαστίγιο»: η μη καταβολή διοδίων θα τιμωρείται με πρόστιμο 20πλάσιο του προβλεπόμενου ποσού, το οποίο θα επιβάλλεται άμεσα, με πλήρη αποδεικτικά στοιχεία (φωτογραφία πινακίδας, ώρα διέλευσης, ταυτοποίηση κατόχου).
Το ηλεκτρικό σοκ που έρχεται στα δημόσια έσοδα
Ο σχεδιασμός αυτού του νέου συστήματος δεν είναι καθόλου τυχαίος. Πίσω του κρύβεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: η σιωπηλή ανησυχία των κρατών για την απώλεια εσόδων από τα καύσιμα, λόγω της στροφής προς τα ηλεκτρικά οχήματα.
Σήμερα, το ελληνικό κράτος αντλεί περίπου 6,2 δισεκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο από τη χρήση των Ι.Χ., μέσω τελών κυκλοφορίας, ΦΠΑ στα διόδια και – κυρίως – φόρων στα καύσιμα. Με την εξάπλωση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων, αυτά τα έσοδα βρίσκονται σε κίνδυνο. Η λύση; Χρέωση ανά χιλιόμετρο, ανεξαρτήτως τύπου καυσίμου.
Φόρος ανά… χιλιόμετρο: Το μέλλον της οδήγησης;
Το μοντέλο αυτό, γνωστό διεθνώς ως Road Usage Charging (RUC), ήδη εφαρμόζεται πιλοτικά σε χώρες της Ευρώπης και των ΗΠΑ, κυρίως για φορτηγά και λεωφορεία. Δεν αποκλείεται, όμως, να επεκταθεί στο μέλλον και στα Ι.Χ.
Η εφαρμογή ενός τέτοιου μοντέλου στην Ελλάδα απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό. Οι υφιστάμενες συμβάσεις παραχώρησης έχουν στηριχθεί σε συγκεκριμένες προβλέψεις εσόδων, ώστε να αποπληρωθούν δάνεια και να διατηρηθεί η οικονομική βιωσιμότητα των έργων. Οποιαδήποτε αλλαγή στο μοντέλο χρέωσης πρέπει να τις λάβει υπόψη.
Το τέλος της δωρεάν κυκλοφορίας;
Η νέα εποχή των διοδίων δεν αφορά απλώς την τεχνολογία. Σηματοδοτεί ένα ριζικό επαναπροσδιορισμό της σχέσης μας με τη μετακίνηση, με πιθανές επιπτώσεις σε όλους τους οδηγούς – είτε κινούνται με βενζίνη, πετρέλαιο ή ρεύμα.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα εφαρμοστεί το νέο σύστημα, αλλά πότε και με ποιο κόστος για τους πολίτες. Γιατί όταν η τεχνολογία σου χρεώνει κάθε χιλιόμετρο, η οδήγηση παύει να είναι αυτονόητη – και γίνεται πολυτέλεια.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
