Νέες διευκρινίσεις για τη διαδικασία των κληρονομιών και τη φορολόγηση περιουσιακών στοιχείων παρέχει η ΑΑΔΕ μέσω ενός αναλυτικού οδηγού που απαντά στα πιο συχνά ερωτήματα των πολιτών. Από την υποβολή της δήλωσης μέχρι την πληρωμή του φόρου και τις απαλλαγές που προβλέπει η νομοθεσία, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν πλέον να βρουν συγκεντρωμένες όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για να αποφύγουν λάθη, καθυστερήσεις και πρόσθετες επιβαρύνσεις.
Πότε πρέπει να υποβληθεί η δήλωση κληρονομιάς
Η προθεσμία για την υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς είναι εννέα μήνες όταν ο θάνατος έχει συμβεί στην Ελλάδα. Εάν ο θανών ή οι κληρονόμοι διέμεναν στο εξωτερικό, η προθεσμία επεκτείνεται σε ένα έτος.
Η αντίστροφη μέτρηση ξεκινά συνήθως από την ημερομηνία θανάτου, ωστόσο υπάρχουν περιπτώσεις όπου αφετηρία θεωρείται η δημοσίευση διαθήκης ή άλλες ειδικές περιστάσεις που προβλέπει η νομοθεσία.
Πώς γίνεται η υποβολή της δήλωσης
Η διαδικασία έχει πλέον ψηφιοποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Όταν πρόκειται να συνταχθεί συμβολαιογραφική πράξη αποδοχής κληρονομιάς, η δήλωση υποβάλλεται ηλεκτρονικά από τον συμβολαιογράφο. Σε διαφορετική περίπτωση, η υποβολή μπορεί να γίνει από τον ίδιο τον κληρονόμο ή τον νόμιμο εκπρόσωπό του.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν ο φόρος δεν μπορεί να εξοφληθεί σε δόσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις η εφαρμογή ενημερώνει τον φορολογούμενο ότι η οφειλή πρέπει να καταβληθεί εφάπαξ μέσα σε τρεις εργάσιμες ημέρες.
Τα 19 δικαιολογητικά που ζητά η ΑΑΔΕ
Η υποβολή δήλωσης συνοδεύεται από σειρά εγγράφων που αποδεικνύουν τη συγγενική σχέση, το περιουσιακό αντικείμενο και τυχόν απαλλαγές.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
- Ληξιαρχική πράξη θανάτου.
- Δημοσιευμένη διαθήκη.
- Πιστοποιητικό εγγυτέρων συγγενών.
- Πιστοποιητικά περί μη ύπαρξης άλλης διαθήκης.
- Νομιμοποιητικά έγγραφα εκπροσώπησης.
- Έγγραφα προσδιορισμού αξίας ακινήτων.
- Βεβαιώσεις τραπεζών για κοινούς λογαριασμούς.
- Αποδεικτικά χρεών και βαρών.
- Δικαιολογητικά απαλλαγής πρώτης κατοικίας.
Ανάλογα με την περίπτωση, ενδέχεται να απαιτηθούν και πρόσθετα δικαιολογητικά.
Ποιοι απαλλάσσονται από φόρο για πρώτη κατοικία
Σημαντικές φορολογικές ελαφρύνσεις προβλέπονται για την απόκτηση πρώτης κατοικίας μέσω κληρονομιάς.
Για άγαμους ή ανήλικους δικαιούχους, η απαλλαγή καλύπτει αξία έως 200.000 ευρώ, ενώ για έγγαμους φτάνει τα 250.000 ευρώ. Τα ποσά αυξάνονται περαιτέρω ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.
Αντίστοιχες απαλλαγές προβλέπονται και για οικόπεδα, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Τι ισχύει για τις τραπεζικές καταθέσεις
Ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα αφορά τους κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι οι καταθέσεις σε κοινό λογαριασμό μεταβιβάζονται στους επιζώντες συνδικαιούχους χωρίς επιβολή φόρου κληρονομιάς. Η εξαίρεση αυτή δεν ισχύει για λογαριασμούς που τηρούνται σε μη συνεργάσιμα φορολογικά κράτη.
Σε πόσες δόσεις πληρώνεται ο φόρος
Ο φόρος κληρονομιάς καταβάλλεται συνήθως σε 12 ισόποσες διμηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό τα 500 ευρώ ανά δόση.
Στην περίπτωση ανήλικων δικαιούχων, ο αριθμός των δόσεων μπορεί να διπλασιαστεί, διευκολύνοντας σημαντικά την αποπληρωμή της οφειλής.
Οι τρεις κατηγορίες συγγένειας και οι φορολογικοί συντελεστές
Η φορολόγηση εξαρτάται άμεσα από τον βαθμό συγγένειας με τον κληρονομούμενο.
Κατηγορία Α’
Περιλαμβάνει συζύγους, παιδιά, εγγόνια και γονείς. Είναι η ευνοϊκότερη κατηγορία, με υψηλά αφορολόγητα όρια και χαμηλούς συντελεστές.
Κατηγορία Β’
Αφορά αδέλφια, ανιψιούς, παππούδες, γιαγιάδες και άλλους συγγενείς δεύτερου ή τρίτου βαθμού.
Κατηγορία Γ’
Περιλαμβάνει κάθε άλλο συγγενή ή τρίτο πρόσωπο και επιβαρύνεται με τους υψηλότερους φορολογικούς συντελεστές.
Ιδιαίτερα σημαντική είναι η απαλλαγή έως 400.000 ευρώ για σύζυγο, πρόσωπο με σύμφωνο συμβίωσης και ανήλικα τέκνα, υπό τις προϋποθέσεις που ορίζει ο νόμος.
Πότε παραγράφεται ο φόρος κληρονομιάς
Η δυνατότητα του Δημοσίου να ελέγξει μια υπόθεση κληρονομιάς δεν είναι απεριόριστη.
Για υποθέσεις που δημιουργήθηκαν από το 2015 και μετά, η βασική προθεσμία παραγραφής είναι πέντε χρόνια. Σε περιπτώσεις μη υποβολής δήλωσης, το διάστημα μπορεί να φτάσει έως και δέκα χρόνια.
Για παλαιότερες υποθέσεις ισχύουν διαφορετικοί κανόνες, ενώ οι υποχρεώσεις που γεννήθηκαν έως το τέλος του 2008 θεωρούνται πλέον παραγεγραμμένες.
Τι πρέπει να προσέξουν οι κληρονόμοι
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι τα περισσότερα προβλήματα προκύπτουν από καθυστερήσεις στην υποβολή δηλώσεων, ελλιπή δικαιολογητικά ή λανθασμένη αποτίμηση περιουσιακών στοιχείων.
Η έγκαιρη ενημέρωση, η συνεργασία με συμβολαιογράφο και η αξιοποίηση των ηλεκτρονικών υπηρεσιών της ΑΑΔΕ μπορούν να εξοικονομήσουν χρόνο, χρήμα και ταλαιπωρία.
Με τις κληρονομιές να αφορούν ακίνητα, τραπεζικές καταθέσεις, μετοχές και κάθε μορφής περιουσιακά στοιχεία, η σωστή εφαρμογή των κανόνων αποτελεί πλέον βασική προϋπόθεση για την ομαλή ολοκλήρωση της διαδικασίας και την αποφυγή δυσάρεστων εκπλήξεων.
