Χιλιάδες πολίτες που καλούνται να διαχειριστούν μια κληρονομιά βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα πολύπλοκο φορολογικό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνει συγκεκριμένες προθεσμίες, δικαιολογητικά, αφορολόγητα όρια και διαδικασίες που πρέπει να τηρηθούν με ακρίβεια.
Η διαδικασία αποδοχής κληρονομιάς δεν αφορά μόνο τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων, αλλά και την ορθή υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς, ώστε να αποφευχθούν επιβαρύνσεις, πρόστιμα ή καθυστερήσεις.
Τα βασικά έγγραφα που ζητούνται
Για την ολοκλήρωση της διαδικασίας απαιτείται η συγκέντρωση συγκεκριμένων δικαιολογητικών που αποδεικνύουν το κληρονομικό δικαίωμα και τα στοιχεία της περιουσίας.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ληξιαρχική πράξη θανάτου, πιστοποιητικά συγγένειας, βεβαιώσεις περί μη αποποίησης της κληρονομιάς, πιστοποιητικά σχετικά με την ύπαρξη ή μη διαθήκης, καθώς και κάθε έγγραφο που αφορά χρέη ή υποχρεώσεις του θανόντος.
Σε περιπτώσεις όπου υπάρχει διαθήκη, απαιτείται η προσκόμιση αντιγράφου της και των σχετικών πρακτικών δημοσίευσης.
Ηλεκτρονικά οι περισσότερες δηλώσεις
Η υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς πραγματοποιείται πλέον κυρίως ψηφιακά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ.
Η ηλεκτρονική διαδικασία έχει περιορίσει σημαντικά τις επισκέψεις στις φορολογικές υπηρεσίες, επιτρέποντας στους φορολογούμενους και στους συμβολαιογράφους να ολοκληρώνουν μεγάλο μέρος των ενεργειών εξ αποστάσεως.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, εξακολουθεί να απαιτείται φυσική υποβολή στη ΔΟΥ, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν ειδικές προϋποθέσεις ή ζητήματα εξασφάλισης της καταβολής του φόρου.
Πότε χρειάζεται ξεχωριστή δήλωση
Κάθε συνδυασμός κληρονόμου και κληρονομουμένου αντιμετωπίζεται αυτοτελώς από τη φορολογική διοίκηση.
Αυτό σημαίνει ότι όταν υπάρχουν περισσότεροι δικαιούχοι, υποβάλλονται αντίστοιχες ξεχωριστές δηλώσεις για τον καθένα, ανεξάρτητα από τον αριθμό των ακινήτων ή άλλων περιουσιακών στοιχείων που μεταβιβάζονται.
Η διαδικασία διαφοροποιείται επίσης ανάλογα με το αν η κληρονομιά αποκτάται βάσει διαθήκης ή εξ αδιαθέτου διαδοχής.
Μεγάλη φορολογική ανάσα για πρώτη κατοικία
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα απαλλαγής από τον φόρο κληρονομιάς όταν αποκτάται πρώτη κατοικία.
Η απαλλαγή αφορά κυρίως συζύγους και παιδιά του θανόντος, υπό την προϋπόθεση ότι δεν διαθέτουν ήδη ακίνητο που να καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειάς τους.
Το μέτρο λειτουργεί ως σημαντική ελάφρυνση για χιλιάδες οικογένειες που κληρονομούν κατοικίες και επιδιώκουν να αποφύγουν μεγάλες φορολογικές επιβαρύνσεις.
Ποια είναι τα αφορολόγητα όρια
Τα όρια απαλλαγής διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση του κληρονόμου.
Για άγαμους ή ανήλικους δικαιούχους, η απαλλασσόμενη αξία κατοικίας φτάνει έως τις 200.000 ευρώ.
Για έγγαμους ή πρόσωπα που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, το όριο ανέρχεται στις 250.000 ευρώ, ενώ προβλέπονται επιπλέον προσαυξήσεις για κάθε παιδί.
Αντίστοιχες φορολογικές ελαφρύνσεις προβλέπονται και για οικόπεδα, με διαφορετικά όρια ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση και τον αριθμό των τέκνων.
Πώς υπολογίζεται ο φόρος
Η φορολόγηση εξαρτάται από τον βαθμό συγγένειας μεταξύ κληρονόμου και κληρονομουμένου.
Οι πιο στενοί συγγενείς, όπως σύζυγοι, παιδιά και γονείς, εντάσσονται στην πρώτη κατηγορία και απολαμβάνουν τα υψηλότερα αφορολόγητα όρια και τους χαμηλότερους φορολογικούς συντελεστές.
Αντίθετα, όσο απομακρύνεται ο βαθμός συγγένειας, τόσο αυξάνεται η φορολογική επιβάρυνση.
Οι μη συγγενείς ή οι πολύ μακρινοί συγγενείς υπάγονται στην τρίτη κατηγορία, όπου οι συντελεστές μπορούν να φτάσουν ακόμη και το 40% για μεγάλης αξίας περιουσίες.
Πληρωμή σε δόσεις
Η νομοθεσία δίνει τη δυνατότητα εξόφλησης του φόρου κληρονομιάς σε έως 12 διμηνιαίες δόσεις.
Για ανήλικους κληρονόμους προβλέπεται διπλασιασμός του αριθμού των δόσεων, διευκολύνοντας σημαντικά την αποπληρωμή.
Υπάρχει όμως και ένα επιπλέον κίνητρο για όσους διαθέτουν την οικονομική δυνατότητα να εξοφλήσουν άμεσα την οφειλή.
Συγκεκριμένα, παρέχεται έκπτωση 5% σε όσους καταβάλουν ολόκληρο το ποσό μέσα στην προθεσμία της πρώτης δόσης.
Τι πρέπει να προσέξουν οι κληρονόμοι
Οι φοροτεχνικοί επισημαίνουν ότι οι μεγαλύτερες δυσκολίες εμφανίζονται συνήθως στην έγκαιρη συλλογή των δικαιολογητικών και στον σωστό προσδιορισμό της αξίας των περιουσιακών στοιχείων.
Επίσης, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις περιπτώσεις αποποίησης κληρονομιάς, καθώς οι σχετικές προθεσμίες είναι αυστηρές και η εκπρόθεσμη ενέργεια μπορεί να δημιουργήσει σοβαρές συνέπειες.
Η σωστή ενημέρωση και η συνεργασία με συμβολαιογράφο και φοροτεχνικό θεωρούνται απαραίτητες για την ομαλή ολοκλήρωση της διαδικασίας, χωρίς περιττές επιβαρύνσεις και δυσάρεστες εκπλήξεις.
