Ένα νέο κεφάλαιο ανοίγει στο πεδίο του κληρονομικού δικαίου στην Ελλάδα, με φόντο την ανάγκη να προσαρμοστεί στις σύγχρονες κοινωνικές και οικογενειακές συνθήκες. Η εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή η διαδικασία μεταβίβασης της περιουσίας όταν δεν υπάρχει διαθήκη, βρίσκεται στο επίκεντρο των αλλαγών που επεξεργάζεται ειδική Ομάδα Εργασίας του Υπουργείου Δικαιοσύνης. Η ομάδα αυτή, αποτελούμενη από έμπειρους δικαστικούς, πανεπιστημιακούς και συμβολαιογράφους υπό την καθοδήγηση του επίτιμου καθηγητή του ΕΚΠΑ Απόστολου Γεωργιάδη, έχει αναλάβει να μεταμορφώσει το σχετικό νομοθετικό πλαίσιο για πρώτη φορά μετά από περίπου ογδόντα χρόνια.
Οι μεταρρυθμίσεις αυτές κρίνονται επιτακτικές. Η ελληνική κοινωνία έχει μεταβληθεί ριζικά τις τελευταίες δεκαετίες: η δομή της οικογένειας έχει διαφοροποιηθεί, τα δημογραφικά δεδομένα έχουν αλλάξει, και νέες μορφές συμβίωσης είναι πλέον ευρέως διαδεδομένες. Το υπάρχον νομικό καθεστώς, παρωχημένο πλέον, αδυνατεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες αυτής της νέας πραγματικότητας. Το ζητούμενο είναι να διαμορφωθεί ένα σύγχρονο, δίκαιο και σταθερό σύστημα που να εξασφαλίζει την ίση μεταχείριση και την προστασία όλων των μελών της κοινωνίας, ανεξαρτήτως μορφής οικογένειας ή τρόπου ζωής.
Ένα από τα βασικά σημεία των υπό διαμόρφωση αλλαγών είναι η πλήρης εξομοίωση του επιζώντος συντρόφου με σύμφωνο συμβίωσης με τον σύζυγο από γάμο, όταν δεν υπάρχει διαθήκη. Η ρητή αυτή ρύθμιση έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό νομικό κενό, αναγνωρίζοντας πλέον τη σημασία και τη νομική ισχύ του συμφώνου συμβίωσης, κάτι που θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό για την κοινωνική ισότητα. Παράλληλα, δεν αγνοούνται οι παραδοσιακές ρυθμίσεις, όπως τα δικαιώματα των γονέων και των υπολοίπων συγγενικών τάξεων στη διαδοχή, τα οποία παραμένουν στο τραπέζι χωρίς κατάργηση.
Εξετάζεται επίσης η πιθανότητα να αυξηθεί το ποσοστό της περιουσίας που λαμβάνει ο επιζών σύζυγος ή σύντροφος στη διαδικασία της εξ αδιαθέτου διαδοχής. Ωστόσο, αν πριν τον θάνατο του κληρονομούμενου έχει ήδη δρομολογηθεί διαζύγιο ή έχει λυθεί το σύμφωνο συμβίωσης για σοβαρό λόγο, τότε το πρόσωπο αυτό αποκλείεται από τη διαδοχή, κάτι που συνάδει με τη λογική της διακοπής της συμβίωσης και του δεσμού.
Μια ακόμα πρωτοβουλία που φέρνει κοινωνική διάσταση στη μεταρρύθμιση αφορά τα δικαιώματα φροντιστών ηλικιωμένων. Εξετάζεται η πρόβλεψη να μπορούν άτομα, συγγενείς ή μη, που φρόντισαν για μεγάλο διάστημα ηλικιωμένους χωρίς οικονομικά ανταλλάγματα, να λαμβάνουν μια κληρονομική παροχή — ενδεικτικά, ένα χρηματικό ποσό. Αν και κάτι τέτοιο μπορεί να δημιουργήσει ερμηνευτικές δυσκολίες ή ακόμη και αντιδικίες με άλλους κληρονόμους, αναγνωρίζεται πλέον ως κοινωνική ανάγκη να επιβραβεύεται η ανιδιοτελής φροντίδα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ενδεχόμενο αναγνώρισης περιορισμένων κληρονομικών δικαιωμάτων σε άτομα που ζούσαν σε μακροχρόνια, σταθερή ελεύθερη ένωση με τον θανόντα, χωρίς να έχουν συνάψει ούτε γάμο ούτε σύμφωνο συμβίωσης. Το σκεπτικό της Ομάδας Εργασίας είναι ότι, εφόσον αυτά τα πρόσωπα έχουν μοιραστεί τη ζωή και την καθημερινότητα με τον κληρονομούμενο, πρέπει να αποφεύγονται αιφνίδιες ανατροπές στη ζωή τους μετά τον θάνατο του συντρόφου τους. Προτείνεται λοιπόν να διατηρούν για ένα εύλογο χρονικό διάστημα τη χρήση οικιακών αντικειμένων, ενδεχομένως και του σπιτιού στο οποίο διέμεναν.
Όλες αυτές οι σκέψεις και οι υπό διαμόρφωση ρυθμίσεις εντάσσονται σε ένα συνολικότερο πλάνο αναθεώρησης του οικογενειακού δικαίου. Όπως δηλώνει η πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών – Πειραιώς – Αιγαίου και Δωδεκανήσου, Ελένη Κοντεογεώργου, στόχος είναι η νέα νομοθεσία να εφαρμόζεται με αρμονία στις υφιστάμενες κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές συνθήκες, αντανακλώντας την πραγματική δομή της ελληνικής οικογένειας όπως έχει εξελιχθεί.
Η Ομάδα Εργασίας συνεχίζει το έργο της με εντατικούς ρυθμούς, με στόχο έως τα τέλη Ιουνίου να έχει καταθέσει το σχέδιο νόμου. Η νέα εποχή του κληρονομικού δικαίου προδιαγράφεται πιο ανθρώπινη, πιο δίκαιη και –κυρίως– πιο κοντά στις ανάγκες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
