Σημαντικές ανατροπές στον τρόπο με τον οποίο θα διανέμονται οι κληρονομιές φέρνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, το οποίο τίθεται σε εφαρμογή από τον Σεπτέμβριο του 2026. Οι αλλαγές επηρεάζουν άμεσα χιλιάδες οικογένειες, ιδιοκτήτες ακινήτων και επιχειρηματίες, καθώς εισάγονται νέοι κανόνες για τη διαχείριση της περιουσίας, τη συνιδιοκτησία, τις διαθήκες και τις κληρονομικές συμβάσεις.
Στόχος της μεταρρύθμισης είναι να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που δημιουργούνται εδώ και δεκαετίες από τις εξ αδιαιρέτου κληρονομιές, οι οποίες συχνά οδηγούν σε αδιέξοδα, πολυετείς δικαστικές διαμάχες και εγκαταλελειμμένα ακίνητα.
Τι ισχύει μέχρι σήμερα
Με το ισχύον καθεστώς, όταν ένας ιδιοκτήτης πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, όλοι οι νόμιμοι κληρονόμοι αποκτούν ποσοστό σε κάθε ακίνητο της περιουσίας.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε σπίτι, οικόπεδο ή αγροτεμάχιο ανήκει πλέον σε περισσότερους συγκληρονόμους, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά την πώληση, την αξιοποίηση ή ακόμη και την εκμίσθωσή του, αφού απαιτείται η συναίνεση όλων των εμπλεκομένων.
Σε πολλές περιπτώσεις οι διαφωνίες οδηγούνται στα δικαστήρια, με αποτέλεσμα μεγάλες καθυστερήσεις και απαξίωση της περιουσίας.
Η πρώτη μεγάλη αλλαγή: Ένας κληρονόμος θα μπορεί να αποκτήσει ολόκληρο το ακίνητο
Η σημαντικότερη καινοτομία του νέου νόμου αφορά τη δυνατότητα ένας ή περισσότεροι από τους κληρονόμους να αποκτούν εξαρχής ολόκληρο το ακίνητο.
Εφόσον υπάρξει συμφωνία μεταξύ των συγκληρονόμων, ο ενδιαφερόμενος θα μπορεί να καταβάλει στους υπόλοιπους την αξία των ποσοστών τους και να αποκτήσει την πλήρη κυριότητα του ακινήτου.
Για τον σκοπό αυτό θα προηγείται εκτίμηση της εμπορικής αξίας από το αρμόδιο δικαστήριο, ώστε να διασφαλίζεται η δίκαιη αποζημίωση όλων των πλευρών.
Αλλάζει το ποσοστό για την αξιοποίηση οικοπέδων
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τα ποσοστά συναίνεσης που απαιτούνται για την αξιοποίηση κοινών ακινήτων.
Μέχρι σήμερα απαιτείται η συμφωνία του 65% των συγκυρίων για την ανέγερση οικοδομής σε οικόπεδο.
Από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, το απαιτούμενο ποσοστό μειώνεται στο 51%, γεγονός που αναμένεται να διευκολύνει σημαντικά την αξιοποίηση πολλών ακινήτων που μέχρι σήμερα παρέμεναν ανεκμετάλλευτα.
Έρχονται οι κληρονομικές συμβάσεις
Το νέο Κληρονομικό Δίκαιο εισάγει για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον θεσμό των κληρονομικών συμβάσεων.
Με αυτές, ο ιδιοκτήτης της περιουσίας θα μπορεί να συμφωνεί εκ των προτέρων με τους μελλοντικούς κληρονόμους τον τρόπο με τον οποίο θα μοιραστεί η περιουσία του.
Η ρύθμιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τις οικογενειακές επιχειρήσεις, καθώς δίνεται η δυνατότητα να συμφωνείται ότι η επιχείρηση θα περάσει στο παιδί που πραγματικά επιθυμεί και μπορεί να τη συνεχίσει, αποφεύγοντας μελλοντικές συγκρούσεις.
Σε αντίθεση με τη διαθήκη, οι κληρονομικές συμβάσεις είναι δεσμευτικές και μπορούν να ανακληθούν μόνο υπό εξαιρετικές προϋποθέσεις.
Νέα δυνατότητα για ηλικιωμένους χωρίς παιδιά
Ο νέος νόμος δίνει λύσεις και σε περιπτώσεις όπου ένας ηλικιωμένος επιθυμεί να αφήσει την περιουσία του σε πρόσωπο που τον φροντίζει, χωρίς να υπάρχει συγγενική σχέση.
Μέσω κληρονομικής σύμβασης, θα μπορεί να ορίζεται συγκεκριμένος κληρονόμος, ο οποίος αναλαμβάνει παράλληλα συγκεκριμένες υποχρεώσεις φροντίδας, όπως αυτές θα προβλέπονται στη σύμβαση.
Το δικαστήριο θα μπορεί να επιδικάζει ολόκληρο το ακίνητο
Ακόμη και όταν δεν υπάρχει διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση, δημιουργείται μια νέα δυνατότητα.
Εφόσον μόνο ένας από τους συγκληρονόμους ενδιαφέρεται πραγματικά να αξιοποιήσει το ακίνητο, θα μπορεί να ζητήσει από το δικαστήριο να του αποδοθεί ολόκληρο, καταβάλλοντας στους υπόλοιπους την εμπορική αξία των μεριδίων τους.
Το δικαστήριο θα εξετάζει κάθε υπόθεση ξεχωριστά και θα αποφασίζει αν αυτή η λύση είναι πιο συμφέρουσα από την πώληση μέσω πλειστηριασμού.
Τι επιδιώκει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο
Με τις νέες ρυθμίσεις το υπουργείο Δικαιοσύνης επιδιώκει να περιορίσει τις δικαστικές διαμάχες μεταξύ συγγενών, να επιταχύνει την αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας, να προστατεύσει τη συνέχεια των οικογενειακών επιχειρήσεων και να μειώσει τα φαινόμενα εγκατάλειψης ακινήτων λόγω πολυϊδιοκτησίας.
Οι αλλαγές αναμένεται να επηρεάσουν χιλιάδες μελλοντικές κληρονομιές, σηματοδοτώντας μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο.
