Ριζικές αλλαγές στις κληρονομιές φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο που ψηφίστηκε και αποτελεί πλέον νόμο του κράτους, βάζοντας τέλος σε διατάξεις που παρέμεναν ουσιαστικά αμετάβλητες εδώ και περίπου 80 χρόνια. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών, καθώς αλλάζει συνολικά ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι διαθήκες, τα δικαιώματα συζύγων και συντρόφων, οι εξ αδιαιρέτου κληρονομιές, αλλά και οι οικογενειακές διαφορές γύρω από ακίνητα και περιουσίες.
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να προσαρμόσει το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, λαμβάνοντας υπόψη τόσο τις νέες μορφές οικογένειας όσο και τις ανάγκες της αγοράς ακινήτων και της επιχειρηματικότητας.
Τι αλλάζει στις ιδιόγραφες διαθήκες
Οι ιδιόγραφες διαθήκες δεν καταργούνται, ωστόσο το νέο καθεστώς γίνεται πολύ πιο αυστηρό ως προς την εγκυρότητά τους. Μέχρι σήμερα, μία χειρόγραφη διαθήκη μπορούσε σχετικά εύκολα να χρησιμοποιηθεί σε διαδικασίες κληρονομιάς, δημιουργώντας όμως συχνά έντονες αμφισβητήσεις μεταξύ συγγενών.
Με το νέο νόμο, όταν η διαθήκη αφορά συγγενείς πρώτου βαθμού – όπως παιδιά ή σύζυγο – θεωρείται έγκυρη μόνο μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα από τη σύνταξή της. Αν περάσουν δύο χρόνια, απαιτείται πλέον γραφολογικός έλεγχος για να αποδειχθεί ότι πράγματι γράφτηκε από τον θανόντα.
Ακόμη πιο αυστηρό γίνεται το πλαίσιο όταν δικαιούχος είναι πρόσωπο εκτός στενής οικογένειας, καθώς τότε ο γραφολογικός έλεγχος προβλέπεται από την πρώτη στιγμή.
Διαθήκη ακόμη και από ανήλικους – Νέα δυνατότητα για ΑμεΑ
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του νέου κληρονομικού δικαίου είναι ότι επιτρέπεται πλέον η σύνταξη διαθήκης και από ανήλικους που έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους.
Παράλληλα, εισάγεται για πρώτη φορά η δυνατότητα σύνταξης διαθήκης μέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή και ειδικού λογισμικού για άτομα που αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα λόγου ή επικοινωνίας.
Την ίδια ώρα, απλοποιούνται οι διαδικασίες για δημόσιες και μυστικές διαθήκες, καθώς κατά το άνοιγμά τους απαιτείται μόνο συμβολαιογράφος και δύο μάρτυρες.
«Μπλόκο» σε ύποπτες διαθήκες γηροκομείων και ιδρυμάτων
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται πλέον και στις περιπτώσεις ηλικιωμένων που άφηναν περιουσίες σε ιδρύματα, οίκους ευγηρίας ή δομές φιλοξενίας.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ότι διαθήκες τροφίμων που αφήνουν περιουσίες στη διοίκηση ή στους ιδιοκτήτες τέτοιων δομών δεν θα αναγνωρίζονται εύκολα, εκτός ελάχιστων εξαιρέσεων.
Η διάταξη αυτή έρχεται μετά από υποθέσεις που είχαν προκαλέσει σοκ τα προηγούμενα χρόνια και είχαν συνδεθεί ακόμη και με ποινικές έρευνες γύρω από ηλικιωμένους και περιουσιακά στοιχεία.
Αλλάζουν τα ποσοστά κληρονομιάς μέσα στην οικογένεια
Μεγάλες αλλαγές έρχονται και στα ποσοστά που λαμβάνουν οι συγγενείς.
Στις οικογένειες με ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος αποκτά πλέον μεγαλύτερο ποσοστό της περιουσίας, καθώς θα δικαιούται το 1/3 αντί για το 1/4 που ίσχυε μέχρι σήμερα.
Αν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, ο σύζυγος συνεχίζει να λαμβάνει το 1/4 της κληρονομιάς.
Σε περιπτώσεις όπου ο θανών δεν έχει παιδιά, τότε ο σύζυγος προηγείται πλέον όλων των υπόλοιπων συγγενών και κληρονομεί το σύνολο της περιουσίας.
Αντίστοιχα δικαιώματα αποκτούν και όσοι έχουν υπογράψει σύμφωνο συμβίωσης.
Ωστόσο, ο νόμος προβλέπει ότι σύζυγος που βρισκόταν σε διάσταση πάνω από δύο χρόνια πριν τον θάνατο, χωρίς να έχει εκδοθεί διαζύγιο, χάνει το κληρονομικό δικαίωμα.
Για πρώτη φορά δικαιώματα και στους συντρόφους χωρίς γάμο
Από τις πιο πολυσυζητημένες αλλαγές είναι η αναγνώριση δικαιωμάτων και σε συντρόφους που δεν είχαν παντρευτεί ή υπογράψει σύμφωνο συμβίωσης.
Εφόσον αποδειχθεί ότι υπήρχε σταθερή σχέση διάρκειας άνω των τριών ετών, ο σύντροφος μπορεί να αποκτήσει κληρονομικά δικαιώματα όταν δεν υπάρχουν στενοί συγγενείς.
Προβλέπεται επίσης δυνατότητα παραμονής στο σπίτι όπου ζούσε το ζευγάρι για ένα έτος μετά τον θάνατο, ακόμη και όταν υπάρχουν παιδιά του αποθανόντος.
Παράλληλα, αναγνωρίζονται απαιτήσεις για έξοδα φροντίδας ή νοσηλείας που κάλυψε ο σύντροφος πριν τον θάνατο.
Τέλος στις «παγωμένες» εξ αδιαιρέτου κληρονομιές
Μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις αφορά τα ακίνητα που μέχρι σήμερα περνούσαν εξ αδιαιρέτου σε πολλούς κληρονόμους, με αποτέλεσμα να μένουν αναξιοποίητα για χρόνια λόγω διαφωνιών.
Το νέο σύστημα επιτρέπει πλέον σε κληρονόμο να λάβει το μερίδιό του σε χρήμα αντί για ποσοστό επί του ακινήτου.
Στόχος είναι να περιοριστούν οι ατελείωτες δικαστικές διαμάχες και να ξεμπλοκάρουν χιλιάδες ακίνητα που παραμένουν εγκαταλελειμμένα.
Τι γίνεται με τα χρέη της κληρονομιάς
Το νέο πλαίσιο ξεκαθαρίζει και το τι συμβαίνει όταν η κληρονομιά συνοδεύεται από οφειλές.
Ο κληρονόμος δεν υποχρεώνεται να καλύψει τα χρέη από την προσωπική του περιουσία. Αν όμως αξιοποιήσει οικονομικά το ακίνητο – για παράδειγμα μέσω πώλησης ή ενοικίασης – τότε μπορεί να ενεργοποιηθούν απαιτήσεις αποπληρωμής.
Αποκλήρωση παιδιών και απώλεια δικαιωμάτων για εγκληματίες
Με το νέο νόμο αλλάζουν και οι κανόνες αποκλήρωσης.
Γονείς θα μπορούν πλέον να αποκλείσουν παιδί από την κληρονομιά όταν υπάρχει βαριά αντικοινωνική συμπεριφορά, αχαριστία ή πλήρης αδιαφορία προς τον κληρονομούμενο.
Ταυτόχρονα, όσοι καταδικάζονται τελεσίδικα για σοβαρά εγκλήματα κατά της ζωής ή της γενετήσιας ελευθερίας χάνουν το δικαίωμα να κληρονομήσουν.
