Οι κληρονομιές στην Ελλάδα ήταν πάντα ένα περίπλοκο κεφάλαιο, όμως ο νέος αναλυτικός οδηγός της ΑΑΔΕ έρχεται να ρίξει φως σε κάθε βήμα της διαδικασίας. Με όλες τις πρόσφατες αλλαγές της νομοθεσίας συγκεντρωμένες σε ένα σημείο, ο οδηγός υποστηρίζει όσους βρίσκονται αντιμέτωποι με γραφειοκρατικές διαδρομές που θυμίζουν λαβύρινθο. Από το πρώτο στάδιο της δήλωσης μέχρι την τελική εξόφληση του φόρου, τίποτα δεν μένει ασχολίαστο.
Η ΑΑΔΕ εξηγεί λεπτομερώς πώς ακριβώς ξεκινά η διαδικασία υποβολής, ποια δικαιολογητικά απαιτούνται, τι πρέπει να προσέξει ο κληρονόμος κατά τη συμπλήρωση της δήλωσης, καθώς και τι ισχύει σε μεταγενέστερες διορθώσεις λαθών. Παράλληλα, καθορίζει πότε η υπόθεση μπορεί να διεκπεραιωθεί εξ ολοκλήρου μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY και πότε ο πολίτης αναγκαστικά πρέπει να απευθυνθεί στη Δ.Ο.Υ. ή στο ΚΕΦΟΚ.
Δύο διαφορετικοί δρόμοι στο myPROPERTY
Στην πλατφόρμα υπάρχουν δύο κατηγορίες δηλώσεων:
Η κλασική Δήλωση Φόρου Κληρονομιάς, όπου η εκκαθάριση γίνεται αυτόματα τη στιγμή της υποβολής. Αφορά θανάτους από 1/1/2022 και μετά, υπό την προϋπόθεση ότι δεν έχει προηγηθεί χειρόγραφη υποβολή.
Η Δήλωση Φόρου Κληρονομιάς μέσω ΔΟΥ, η οποία απαιτεί ανθρώπινο έλεγχο από υπάλληλο της αρμόδιας υπηρεσίας. Χρησιμοποιείται για δηλώσεις που δεν υποστηρίζει το πρώτο σύστημα ή για περιπτώσεις προ του 2022.
Υπάρχουν βέβαια και περιπτώσεις όπου η ηλεκτρονική διαδικασία δεν επιτρέπεται καθόλου και η δήλωση συνεχίζει να κατατίθεται σε έντυπη μορφή — για παράδειγμα όταν δεν υπάρχει ΑΦΜ είτε του θανόντος είτε κάποιου κληρονόμου, όταν υπάρχει σχολάζουσα κληρονομιά ή όταν προκύπτουν τεχνικά προβλήματα στο σύστημα.
Πόσες δηλώσεις απαιτούνται;
Για κάθε συνδυασμό κληρονομούμενου–κληρονόμου υποβάλλεται ξεχωριστή δήλωση, ενώ το ίδιο ισχύει και για κάθε διαφορετικό είδος κληρονομικής αιτίας. Αν κάποιος έχει δικαίωμα κληρονομίας τόσο εξ’ αδιαθέτου όσο και εκ διαθήκης, τότε χρειάζονται δύο διαφορετικές δηλώσεις.
Η ύπαρξη διαθήκης δηλώνεται μέσω σχετικού πεδίου, ενώ στο σύστημα πρέπει να αναγράφεται μόνο ο αριθμός της και όχι το έτος δημοσίευσης — λεπτομέρεια που συχνά δημιουργεί λάθη.
Κινητή και ακίνητη περιουσία: διαφορετικές διαδικασίες
Για τα κινητά περιουσιακά στοιχεία (όπως μετρητά, κοσμήματα, οχήματα κ.λπ.) η δήλωση υποβάλλεται είτε από τον κληρονόμο, είτε από τον συμβολαιογράφο αν συντάσσεται πράξη αποδοχής.
Όταν όμως εμπλέκονται ακίνητα, τότε η ευθύνη της συμπλήρωσης της δήλωσης περνά συνήθως στον συμβολαιογράφο, ο οποίος φορτώνει την περιουσία στο σύστημα και αποστέλλει τη δήλωση στον κληρονόμο για αποδοχή. Αν πάντα δηλωθεί λάθος ή λείπει στοιχείο, ο κληρονόμος μπορεί να απορρίψει τη δήλωση ώστε να επιστρέψει προς διόρθωση.
Η αναγραφή του ΚΑΕΚ είναι υποχρεωτική μόνο όταν ο κληρονόμος τον γνωρίζει. Αν καταχωρηθεί εσφαλμένος ΚΑΕΚ, το σύστημα εμφανίζει μήνυμα λάθους.
Διορθώσεις και τροποποιητικές δηλώσεις: μια διαδικασία με κανόνες
Τα λάθη διορθώνονται αποκλειστικά μέσω τροποποιητικών δηλώσεων. Η τροποποιητική πρέπει πάντα να περιλαμβάνει το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων, όχι μόνο αυτό που αλλάζει. Επίσης, η εκκαθάριση επανυπολογίζεται με βάση τη συνολική εικόνα μετά τη διόρθωση, κάτι που μπορεί να δημιουργήσει είτε επιπλέον φόρο είτε επιστροφή.
Αν η αρχική δήλωση έγινε ψηφιακά αλλά μια τροποποιητική απαιτεί διαδικασία μέσω ΔΟΥ, τότε όλες οι επόμενες πρέπει επίσης να υποβληθούν μέσω ΔΟΥ — δεν υπάρχει επιστροφή στο myPROPERTY.
Δόσεις, προθεσμίες και έκπτωση
Ο φόρος κληρονομιάς εξοφλείται σε έως 12 διμηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό τα 500 ευρώ ανά δόση (εκτός της τελευταίας). Για ανήλικους κληρονόμους οι δόσεις γίνονται 24. Όσοι επιλέξουν εφάπαξ πληρωμή μέσα στην προθεσμία της πρώτης δόσης κερδίζουν έκπτωση 5%.
Αν η δήλωση αφορά μόνο κινητά και δεν εξασφαλίζεται η είσπραξη, ο φόρος καταβάλλεται υποχρεωτικά εφάπαξ μέσα σε τρεις εργάσιμες ημέρες.
Ρόλος συμβολαιογράφου και κληρονόμου
Ο συμβολαιογράφος μπορεί να διορθώνει και να επεξεργάζεται τη δήλωση μέχρι τη στιγμή που ο κληρονόμος την αποδεχθεί. Από τη στιγμή που υποβληθεί, οποιαδήποτε αλλαγή γίνεται μόνο με τροποποιητική δήλωση.
Ο κληρονόμος, μέσω της εφαρμογής, έχει πλήρη πρόσβαση σε όλες τις λειτουργίες: αποδοχή ή απόρριψη της δήλωσης, εκτύπωση της πράξης προσδιορισμού φόρου, λήψη ταυτότητας οφειλής, αλλά και αποθήκευση αποδεικτικών πληρωμής.
Και τι γίνεται όταν κάτι πάει τελείως λάθος;
Λανθασμένα συμβόλαια, σφάλματα σε πεδία ή λάθος καταχώρηση περιουσιακών στοιχείων δεν μπορούν να διορθωθούν από τον κληρονόμο — απαιτείται παρέμβαση της ΔΟΥ ή νέα τροποποιητική. Για κάθε νέο ακίνητο που προστίθεται, χρειάζεται εξουσιοδότηση του συμβολαιογράφου πάνω στην τελευταία τροποποιητική δήλωση, ώστε να υπάρχει πλήρης και ενημερωμένη εικόνα.
