Η εικόνα της ελληνικής αγοράς κατοικίας μπορεί εκ πρώτης όψεως να δείχνει σημάδια υγείας και ανάπτυξης, όμως κάτω από την επιφάνεια ξεδιπλώνεται ένα βαθύ και σύνθετο πρόβλημα στέγασης. Τα στατιστικά καταγράφουν αυξήσεις σε τιμές, κατασκευές και συναλλαγές. Όμως για τον μέσο πολίτη, η απόκτηση κατοικίας αποδεικνύεται ολοένα και πιο άπιαστο όνειρο.
Η κρίση της προηγούμενης δεκαετίας άφησε βαθιά τραύματα, και η πανδημία ήρθε να προσθέσει νέα δεδομένα. Παρόλο που η αγορά δείχνει να έχει ανακάμψει σε ρυθμούς και τιμές, η στέγαση για τα ελληνικά νοικοκυριά παραμένει ένα από τα μεγαλύτερα αδιέξοδα της εποχής μας.
Ακριβά σπίτια, στάσιμα εισοδήματα
Η τιμή της στέγασης έχει εκτοξευτεί. Από το 2020 και μετά, η κατασκευαστική δραστηριότητα έχει πολλαπλασιαστεί, ενώ οι τιμές των διαμερισμάτων αυξήθηκαν σχεδόν κατά 70%, επαναφέροντας το κόστος αγοράς σε προ κρίσης επίπεδα. Κι όμως, τα εισοδήματα δεν ακολουθούν τον ίδιο ρυθμό. Η ψαλίδα μεταξύ τιμής κατοικίας και αγοραστικής δυνατότητας έχει ανοίξει επικίνδυνα.
Πλέον, απαιτούνται περίπου 12,5 ετήσια εισοδήματα για να αποκτήσει κάποιος μια μέση κατοικία – επίπεδο που συναντάμε σε υπερθερμασμένες αγορές και όχι σε μια χώρα που βγήκε μόλις από πολυετή ύφεση. Η πίεση είναι πιο έντονη σε περιοχές υψηλής ζήτησης, όπως τα αστικά κέντρα και οι τουριστικοί προορισμοί, όπου η προσφορά δεν επαρκεί και μεγάλο μέρος των ακινήτων κατευθύνεται είτε σε ξένους επενδυτές είτε σε πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης.
Δισταγμός και αδυναμία στον δανεισμό
Οι ελληνικές τράπεζες έχουν επανέλθει με ρευστότητα και διάθεση να χορηγήσουν στεγαστικά δάνεια. Ωστόσο, η κοινωνία δεν ανταποκρίνεται. Από τα €11 δισ. ετησίως πριν την κρίση, σήμερα εκταμιεύονται μόλις €1,4 δισ. για αγορά κατοικίας – η Ελλάδα είναι τελευταία στην ευρωζώνη, με μόλις 11% του ΑΕΠ να αντιστοιχεί σε δανεισμό κατοικιών.
Η φοβία που άφησε η κρίση, η οικονομική επισφάλεια, η αδυναμία αποταμίευσης και οι αυξανόμενες ανάγκες διαβίωσης κρατούν τα περισσότερα νοικοκυριά μακριά από το τραπεζικό σύστημα. Ακόμη και όσοι θέλουν να δανειστούν, συχνά δεν πληρούν τα αυστηρά κριτήρια επιλεξιμότητας.
Τουρισμός και επενδυτές πιέζουν την αγορά
Η ελκυστικότητα της Ελλάδας για επενδυτές και τουρίστες δεν είναι νέο φαινόμενο. Όμως τα τελευταία χρόνια, η εκρηκτική ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η παροχή της Golden Visa έχουν οδηγήσει χιλιάδες ακίνητα εκτός της παραδοσιακής αγοράς.
Περισσότερα από 230.000 ακίνητα διατίθενται μέσω βραχυχρόνιας μίσθωσης, αριθμός που ξεπερνά τα ξενοδοχειακά καταλύματα της χώρας. Αυτή η μαζική αλλαγή χρήσης ασκεί αφόρητες πιέσεις στην εγχώρια ζήτηση. Τα ενοίκια αυξάνονται, η διαθεσιμότητα μειώνεται και η ιδιοκατοίκηση γίνεται πολυτέλεια για λίγους.
Τι χρειάζεται για να αλλάξει η τάση
Η στέγαση δεν είναι απλώς ατομική υπόθεση – είναι κοινωνικό δικαίωμα και οικονομικός μοχλός. Η Eurobank επισημαίνει πως για να υπάρξει ουσιαστική αλλαγή απαιτείται δέσμη παρεμβάσεων, ιδιαίτερα στο σκέλος της προσφοράς:
-
Ενίσχυση της οικοδομικής δραστηριότητας, με έμφαση σε οικονομικά προσιτές κατοικίες.
-
Ανάπτυξη κοινωνικής κατοικίας, μέσα από δημόσιες και ιδιωτικές συμπράξεις.
-
Μείωση της γραφειοκρατίας στις μεταβιβάσεις και στις διαδικασίες πολεοδομίας.
-
Αποκέντρωση, ώστε να μειωθεί η πίεση στις μεγάλες πόλεις.
-
Πλήρης ενεργοποίηση του Κτηματολογίου, για να ενισχυθεί η ασφάλεια των επενδύσεων.
-
Ρύθμιση των εμπορικών χρήσεων σε κατοικίες, όταν αυτές υπονομεύουν τη λειτουργία της αγοράς.
Μια αγορά-κλειδί για την οικονομική πορεία της χώρας
Η αγορά κατοικίας δεν είναι ανεξάρτητη από την ευρύτερη οικονομική μηχανή. Αντιθέτως, αποτελεί κρίσιμο πυλώνα ανάπτυξης και κατανάλωσης. Η υποχώρηση της στεγαστικής πίστης και η απομάκρυνση της ιδιοκατοίκησης λειτουργούν ανασταλτικά για την οικονομική ανάκαμψη, τη γεννητικότητα και τη συγκράτηση του πληθυσμού.
Η επόμενη μέρα απαιτεί λεπτούς χειρισμούς: το στοίχημα είναι διπλό. Πρέπει αφενός να στηριχθεί η δυναμική της αγοράς και αφετέρου να διασφαλιστεί ότι αυτή η ανάπτυξη δεν θα αφήσει πίσω τη μεσαία και χαμηλότερη τάξη. Χρειάζεται μια στρατηγική που να παντρεύει την οικονομική αποδοτικότητα με την κοινωνική συνοχή και τη δημογραφική βιωσιμότητα.
Θα μπορέσει η Ελλάδα να πετύχει αυτή την ισορροπία ή βαδίζει σε μια νέα –κοινωνικά εκρηκτική– στεγαστική κρίση;
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
