Μια από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών στο ελληνικό νομικό σύστημα είναι πλέον γεγονός. Μετά από περίπου 80 χρόνια, η Βουλή ενέκρινε το νέο κληρονομικό δίκαιο, φέρνοντας σαρωτικές αλλαγές στις διαθήκες, τα δικαιώματα συζύγων και συντρόφων, αλλά και στη διαχείριση των περιουσιών μετά τον θάνατο ενός προσώπου.
Το νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης υπερψηφίστηκε αργά το βράδυ της Τρίτης και, σύμφωνα με την κυβέρνηση, σηματοδοτεί μια «νέα εποχή» για τις οικογένειες, τις επιχειρήσεις και συνολικά την ελληνική κοινωνία. Οι νέες ρυθμίσεις αναμένεται να τεθούν σε ισχύ από τον προσεχή Σεπτέμβριο, με την έναρξη του νέου δικαστικού έτους.
Οι μεγάλες αλλαγές που επηρεάζουν χιλιάδες οικογένειες
Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να εκσυγχρονίσει κανόνες που παρέμεναν σχεδόν αμετάβλητοι εδώ και δεκαετίες. Το υπουργείο Δικαιοσύνης υποστηρίζει ότι οι αλλαγές στοχεύουν στην καλύτερη προστασία των πολιτών, στη μείωση δικαστικών συγκρούσεων και στην προσαρμογή της νομοθεσίας στις σύγχρονες κοινωνικές συνθήκες.
Ανάμεσα στις σημαντικότερες παρεμβάσεις περιλαμβάνονται νέοι κανόνες για τις διαθήκες, ενίσχυση των δικαιωμάτων για συζύγους και συντρόφους, αλλά και αλλαγές στον τρόπο που μοιράζεται η περιουσία όταν δεν υπάρχει διαθήκη.
Τι αλλάζει στις διαθήκες
Ένα από τα βασικά σημεία της μεταρρύθμισης αφορά τη διαδικασία σύνταξης διαθηκών. Η δημόσια διαθήκη απλοποιείται σημαντικά, ενώ μειώνεται και ο αριθμός των μαρτύρων που απαιτούνται για τη μυστική διαθήκη. Παράλληλα, θεσπίζονται ειδικές διαδικασίες για ανθρώπους με σοβαρές δυσκολίες λόγου ή επικοινωνίας.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στις ιδιόγραφες διαθήκες, οι οποίες διατηρούνται, αλλά πλέον συνοδεύονται από αυστηρότερες προϋποθέσεις ασφαλείας. Σύμφωνα με τις νέες ρυθμίσεις, θα έχουν περιορισμένη χρονική ισχύ ενός έτους από τη σύνταξή τους, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις θα απαιτείται έλεγχος από συμβολαιογράφο και μάρτυρες.
Αλλαγή υπάρχει και στο ηλικιακό όριο, καθώς πλέον διαθήκη θα μπορεί να συντάσσει άτομο που έχει συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας του. Παράλληλα, απαγορεύεται η σύνταξη διαθήκης υπέρ εργαζομένων ή διοικούντων σε νοσοκομεία, γηροκομεία και άλλες δομές περίθαλψης, όταν ο διαθέτης νοσηλεύεται εκεί.
Μεγαλύτερα δικαιώματα για χήρους και συντρόφους
Ανατροπές έρχονται και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, δηλαδή στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθήκη.
Το ποσοστό που λαμβάνει ο επιζών σύζυγος αυξάνεται όταν υπάρχει μόνο ένα παιδί, ενώ σε περίπτωση που δεν υπάρχουν παιδιά, ο χήρος ή η χήρα αποκτά προτεραιότητα έναντι άλλων συγγενών, όπως οι γονείς ή τα αδέλφια του θανόντος.
Για πρώτη φορά, το νέο πλαίσιο αναγνωρίζει ουσιαστικά και τα δικαιώματα των συντρόφων εκτός γάμου. Όσοι βρίσκονται σε σταθερή σχέση διάρκειας άνω των τριών ετών αποκτούν δυνατότητα κληρονομικής διαδοχής, εφόσον δεν υπάρχουν στενότεροι συγγενείς. Ωστόσο, απαιτείται αίτηση μέσα σε τέσσερις μήνες από τον θάνατο του συντρόφου, διαφορετικά η περιουσία περνά στο Δημόσιο.
Αντίστοιχα, ίσα δικαιώματα προβλέπονται και για τα ζευγάρια με σύμφωνο συμβίωσης, κάτι που αποτελεί μία από τις πιο πολυσυζητημένες αλλαγές του νέου νόμου.
Οι νέες «κληρονομικές συμβάσεις»
Το νομοσχέδιο εισάγει επίσης τον θεσμό των κληρονομικών συμβάσεων αιτία θανάτου, κάτι που μέχρι σήμερα δεν προβλεπόταν στην ελληνική έννομη τάξη.
Με τις νέες διατάξεις, ένας πολίτης θα μπορεί να συνάπτει επίσημη συμφωνία ενώπιον συμβολαιογράφου σχετικά με τη μελλοντική μεταβίβαση της περιουσίας του. Παράλληλα, δίνεται η δυνατότητα σε κληρονόμο να παραιτείται εκ των προτέρων από μελλοντικά δικαιώματα σε κληρονομιά.
Νομικοί εκτιμούν ότι αυτή η δυνατότητα μπορεί να μειώσει σημαντικά οικογενειακές συγκρούσεις και πολύχρονες δικαστικές διαμάχες για περιουσιακά ζητήματα.
Τέλος στα εξ αδιαιρέτου ακίνητα;
Μεγάλες αλλαγές έρχονται και στη λεγόμενη «νόμιμη μοίρα». Μέχρι σήμερα, πολλοί κληρονόμοι αποκτούσαν ποσοστά συνιδιοκτησίας σε ακίνητα, δημιουργώντας συχνά σοβαρά προβλήματα αξιοποίησης ή πώλησης.
Το νέο σύστημα δίνει πλέον τη δυνατότητα ορισμένοι κληρονόμοι να λαμβάνουν χρηματική αποζημίωση αντί για ποσοστό συγκυριότητας σε ακίνητο. Στόχος είναι να περιοριστούν οι περιπτώσεις όπου σπίτια, οικόπεδα ή επαγγελματικά ακίνητα παραμένουν «μπλοκαρισμένα» επί χρόνια λόγω διαφωνιών μεταξύ συγγενών.
Επιπλέον, προβλέπεται ότι ο κληρονόμος δεν θα επιβαρύνεται αυτομάτως με προσωπική ευθύνη για τα χρέη της κληρονομιάς, εκτός εάν αποδεχθεί ειδικά τη διαχείρισή της ή συντρέχουν συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η τροπολογία που προκάλεσε πολιτική θύελλα
Παράλληλα με τις αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο, έντονες αντιδράσεις προκάλεσε και τροπολογία που εντάχθηκε στο ίδιο νομοσχέδιο και αφορά τη γρήγορη εκδίκαση υποθέσεων πολιτικών προσώπων.
Η ρύθμιση προβλέπει ταχύτερες διαδικασίες για υποθέσεις βουλευτών, τόσο για πλημμελήματα όσο και για κακουργήματα, με συγκεκριμένα χρονικά όρια για ανάκριση και δίκες.
Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και της επικεφαλής της, Λάουρα Κοβέσι, η οποία – σύμφωνα με πληροφορίες – εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις προς το υπουργείο Δικαιοσύνης, θεωρώντας ότι ενδέχεται να επηρεάζεται ο ρόλος των Ευρωπαίων εισαγγελέων στις σχετικές έρευνες.
Από την πλευρά της κυβέρνησης, πάντως, δόθηκαν διαβεβαιώσεις ότι η τροπολογία δεν περιορίζει τις αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας και ότι όλες οι ανακριτικές πράξεις θα συνεχίσουν να πραγματοποιούνται κανονικά από τους αρμόδιους λειτουργούς.
