Μια απρόσμενη “σανίδα σωτηρίας” φαίνεται πως δίνει το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας σε χιλιάδες ιδιοκτήτες μικρών εκτός σχεδίου οικοπέδων, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια βρίσκονταν σε καθεστώς αβεβαιότητας. Με νέα ρύθμιση που εντάχθηκε στο υπό διαβούλευση νομοσχέδιο, το ΥΠΕΝ προσφέρει μία τελευταία – και ίσως καθοριστική – ευκαιρία για έκδοση οικοδομικών αδειών, προεγκρίσεων ή βεβαιώσεων, πριν η δυνατότητα δόμησης σε μικρά γήπεδα αποτελέσει οριστικά παρελθόν.
Παρεκκλίσεις που… αρνούνται να πεθάνουν
Η δυνατότητα δόμησης σε οικόπεδα κάτω των 4 στρεμμάτων, μέσω παρεκκλίσεων, τυπικά καταργήθηκε τον Δεκέμβριο του 2022. Όσοι ιδιοκτήτες είχαν προλάβει μέχρι τότε να υποβάλουν αίτηση για βεβαίωση όρων δόμησης θεωρούνταν ασφαλείς, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνέχιζαν τις επόμενες φάσεις (πλήρης φάκελος, προέγκριση, οικοδομική άδεια) μέσα σε αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε άλλη. Οι πολεοδομίες πνίγηκαν από φόρτο εργασίας, οι μηχανικοί δεν προλάβαιναν να συγκεντρώσουν δικαιολογητικά, ενώ οι πολίτες συχνά άργησαν να κινηθούν. Το αποτέλεσμα; Ατελείωτες παρατάσεις, που έρχονταν η μία μετά την άλλη για να «μπαλώσουν» τα κενά του συστήματος.
Και τώρα, όπως όλα δείχνουν, προστίθεται ένας ακόμη κρίκος στην αλυσίδα. Ανώτατο στέλεχος του ΥΠΕΝ αναφέρει ότι οι καθυστερήσεις δεν είναι ευθύνη των ιδιοκτητών, τονίζοντας πως «δεν μπορεί να τιμωρείται ο πολίτης επειδή η διοίκηση δεν ολοκλήρωσε έγκαιρα τον έλεγχο των φακέλων». Παράλληλα, το θέμα της αναγνώρισης των οδών σε εκτός σχεδίου περιοχές εξακολουθεί να δημιουργεί τεράστια εμπόδια.
Νέα παράταση έως Ιούνιο 2026
Με τη νέα διάταξη, η προθεσμία για την αίτηση βεβαίωσης από τις Υπηρεσίες Δόμησης παρατείνεται έως 30 Ιουνίου 2026, υπό την προϋπόθεση ότι η αρχική αίτηση για άδεια ή προέγκριση είχε υποβληθεί μέχρι 31 Δεκεμβρίου 2024. Επιπλέον, όλες οι υπάρχουσες προεγκρίσεις βλέπουν την ισχύ τους να επιμηκύνεται μέχρι την ίδια ημερομηνία.
Η ρύθμιση αφορά αποκλειστικά τα λεγόμενα «μικρά εκτός σχεδίου οικόπεδα», δηλαδή εκείνα που δημιουργήθηκαν με παλιές κατατμήσεις, και τα οποία διατηρούσαν τη δυνατότητα δόμησης χάρη σε ειδικά καθεστώτα παρεκκλίσεων.
Τα οικόπεδα που επωφελούνται
Η παράταση καλύπτει μια σειρά από περιπτώσεις ακινήτων, όπως:
-
Γήπεδα με πρόσωπο σε δημοτικές, επαρχιακές, εθνικές ή διεθνείς οδούς, εφόσον υπήρχαν πριν από συγκεκριμένες ημερομηνίες (1962, 1964, 1978) και πληρούσαν τα αντίστοιχα ελάχιστα όρια πρόσοψης, βάθους και εμβαδού.
-
Οικόπεδα εντός ζωνών πόλεων ή οικισμών με ελάχιστο εμβαδόν 2.000 τ.μ. προ του 1977.
-
Γήπεδα που απομειώθηκαν λόγω απαλλοτριώσεων ή διάνοιξης δρόμων αλλά παραμένουν άρτια μετά τη μεταβολή.
-
Οικόπεδα που προέκυψαν από αναδασμούς.
-
Γήπεδα 4.000 τ.μ. που προορίζονται για τουριστικές εγκαταστάσεις.
-
Οικόπεδα δημιουργημένα την περίοδο 1978–2003 με ελάχιστο εμβαδόν 4 στρέμματα.
Με απλά λόγια, χιλιάδες μικροϊδιοκτήτες που είχαν βρεθεί αντιμέτωποι με αδιέξοδο, τώρα έχουν μια τελευταία ευκαιρία να διασφαλίσουν το δικαίωμα δόμησης του οικοπέδου τους.
Το μεγάλο αγκάθι: Τα μεγάλα εκτός σχεδίου & το «πάγωμα» του ΣτΕ
Αν τα μικρά οικόπεδα βρίσκουν προσωρινή διέξοδο, η κατάσταση για τα μεγάλα – αυτά δηλαδή άνω των 4 στρεμμάτων – παραμένει στάσιμη. Από τον Μάρτιο του 2023, οι συνεχείς αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας ακυρώνουν άδειες που εκδίδονται χωρίς πρόσωπο σε αναγνωρισμένο κοινόχρηστο δρόμο.
Η λύση αναμένεται, όχι άμεσα, αλλά το 2026, όταν θα εκδοθεί το νέο Προεδρικό Διάταγμα που θα καθορίζει με λεπτομέρεια τα κριτήρια αναγνώρισης δρόμων. Το ΠΔ αναμένεται να σταλεί στο ΣτΕ για έλεγχο μέχρι το τέλος του χρόνου, όμως η εφαρμογή του θα ολοκληρωθεί αργότερα.
Μελέτες–μαμούθ σε όλη τη χώρα
Για να λυθεί οριστικά το ζήτημα, “τρέχουν” δύο τεράστια πακέτα μελετών για την αναγνώριση οδών σε όλη την ελληνική επικράτεια, συνολικού προϋπολογισμού 196 εκατ. ευρώ. Οι μελέτες για τα νησιά του Αιγαίου και του Ιονίου έχουν ολοκληρωθεί, ενώ σε ηπειρωτική Ελλάδα, Εύβοια και Κρήτη η διαγωνιστική διαδικασία έχει πλέον τελειώσει.
Στόχος είναι να ολοκληρωθούν όλα έως τον Απρίλιο του 2026, ώστε να ξεκαθαρίσει ποια παρόδια οικόπεδα θα αποκτήσουν – ή θα χάσουν – δικαίωμα δόμησης.
Οριστική λύση μόνο με πλήρη πολεοδομικό σχεδιασμό
Παρά τα μέτρα και τις παρατάσεις, η οριστική λύση θα έρθει μόνο μέσα από τον ολοκληρωμένο πολεοδομικό σχεδιασμό που βρίσκεται σε εξέλιξη σε όλη τη χώρα. Τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια θα ενσωματώσουν το τελικό δίκτυο των κοινόχρηστων δρόμων, με κριτήρια που θα θέσει το νέο Προεδρικό Διάταγμα.
Μέχρι τότε, το μπαλάκι συνεχίζει να πηγαίνει από παράταση σε παράταση – και χιλιάδες ιδιοκτήτες εκτός σχεδίου παραμένουν «όμηροι» των θεσμικών εκκρεμοτήτων.
