Η πιο ριζική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου των τελευταίων ογδόντα ετών βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία. Μια μεταρρύθμιση που φιλοδοξεί να αλλάξει όσα γνωρίζαμε για τις διαθήκες και τη διαδοχή περιουσίας, βρίσκεται προ των πυλών, καθώς η ειδική Ομάδα Εργασίας του υπουργείου Δικαιοσύνης προετοιμάζει πυρετωδώς το νέο νομοσχέδιο, με στόχο να το καταθέσει μέχρι το τέλος Ιουνίου.
Οι επικείμενες αλλαγές δεν είναι απλώς νομοτεχνικές βελτιώσεις. Πρόκειται για μια ευρεία τομή που θα φέρει το ελληνικό κληρονομικό δίκαιο πιο κοντά στην πραγματικότητα του 21ου αιώνα. Ο κοινωνικός ιστός, οι οικογενειακές σχέσεις και οι οικονομικές συνθήκες έχουν μεταβληθεί δραματικά από τη δεκαετία του 1940, όταν και θεσπίστηκαν οι βασικές διατάξεις που ισχύουν μέχρι σήμερα. Οι εξελίξεις αυτές δημιούργησαν πιεστική ανάγκη για ένα νέο νομικό πλαίσιο, σύγχρονο, λειτουργικό και δικαιότερο.
Οι ειδικοί πήραν θέση – Τι αλλάζει και τι μένει
Η σύνθεση της Επιτροπής που εργάζεται για τη νομοθετική μεταρρύθμιση είναι ενδεικτική της σοβαρότητας της προσπάθειας. Συμμετέχουν κορυφαίοι νομικοί, ανώτατοι δικαστικοί λειτουργοί, πανεπιστημιακοί, καθώς και έμπειροι συμβολαιογράφοι. Πρόεδρος της ομάδας είναι ο επίτιμος καθηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Απόστολος Γεωργιάδης, προσωπικότητα με βαθιά γνώση του ιδιωτικού δικαίου και ευρεία επιστημονική αναγνώριση.
Ύστερα από μακρύ και ουσιαστικό διάλογο, πολλές από τις βασικές προτάσεις έχουν πλέον “κλειδώσει”. Οι αλλαγές στοχεύουν στη μεγαλύτερη διαφάνεια, τη μείωση της γραφειοκρατίας και, κυρίως, στην επιτάχυνση της κληρονομικής διαδικασίας. Κεντρικός άξονας των μεταρρυθμίσεων είναι το θέμα των διαθηκών – ένα ζήτημα που αγγίζει σχεδόν κάθε πολίτη, είτε ως διαθέτη είτε ως κληρονόμο.
Η ιδιόχειρη διαθήκη δεν καταργείται – Αναβαθμίζεται
Παρά τις συζητήσεις και την τεχνολογική εξέλιξη, η λεγόμενη «ιδιόγραφη» ή «ιδιόχειρη» διαθήκη διατηρείται. Παραμένει δηλαδή η δυνατότητα του πολίτη να γράψει με το χέρι του τη διαθήκη του, χωρίς δικηγόρο ή συμβολαιογράφο, αρκεί να πληρούνται ορισμένες βασικές προϋποθέσεις.
Ωστόσο, έρχεται μια σημαντική καινοτομία: η κατάθεση της ιδιόγραφης διαθήκης θα γίνεται πλέον υποχρεωτικά από τον ίδιο τον διαθέτη σε συμβολαιογράφο. Δεν θα μπορεί να την παραδώσει συγγενής, φίλος ή οποιοδήποτε τρίτο πρόσωπο μετά τον θάνατό του. Έτσι εξασφαλίζεται η αυθεντικότητα της πρόθεσης του διαθέτη και μειώνεται η πιθανότητα για διαφωνίες ή νομικές εμπλοκές.
Δημοσίευση χωρίς καθυστερήσεις – Το δικαστήριο φεύγει από τη μέση
Ένα ακόμη σημείο-κλειδί της μεταρρύθμισης είναι ο τρόπος με τον οποίο θα δημοσιεύονται οι διαθήκες. Μέχρι σήμερα, αυτό γινόταν μέσω της δικαστικής οδού, κάτι που συχνά σήμαινε χρονοβόρες διαδικασίες και πολύμηνες καθυστερήσεις για τους κληρονόμους. Με τις νέες ρυθμίσεις, η αρμοδιότητα αυτή περνά στους συμβολαιογράφους.
Η αλλαγή αυτή δεν είναι μόνο διαδικαστική. Ενσωματώνει έναν ευρύτερο στόχο: την αποσυμφόρηση της Δικαιοσύνης και την ταχύτερη απονομή δικαιωμάτων στους δικαιούχους. Οι πολίτες δεν θα χρειάζεται πλέον να περιμένουν μήνες για να εξασφαλίσουν τα απαραίτητα έγγραφα, όπως πιστοποιητικά, τίτλους ή άλλα κληρονομικά έγγραφα. Η όλη διαδικασία γίνεται πιο άμεση και ανθρώπινη.
Πού στοχεύει η μεταρρύθμιση;
Το νέο νομοσχέδιο δεν έρχεται απλώς να «εκσυγχρονίσει» ένα ξεπερασμένο θεσμικό πλαίσιο. Αντανακλά βαθύτερες αλλαγές στην κοινωνία και τις ανάγκες των πολιτών. Οι σύγχρονες οικογένειες είναι πιο σύνθετες, τα ακίνητα και οι περιουσίες πιο δύσκολες στη διαχείριση και ο χρόνος είναι –πλέον– πολύτιμος.
Η μεταρρύθμιση φιλοδοξεί να καλύψει όλα αυτά τα κενά, μειώνοντας τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις και προσφέροντας στους πολίτες περισσότερη σιγουριά, ταχύτητα και αξιοπιστία στις κληρονομικές υποθέσεις. Το νομοσχέδιο αναμένεται να συζητηθεί στη Βουλή μέσα στο καλοκαίρι και, όπως όλα δείχνουν, θα αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη μεταβίβαση περιουσίας.
Μάθετε τα πάντα για ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ – ΕΠΙΔΟΜΑΤΑ – ΔΥΠΑ – ΟΠΕΚΑ – ΟΑΕΔ – ΕΦΚΑ εδώ
