Μια από τις πιο τολμηρές παρεμβάσεις στη λειτουργία του ελληνικού Δημοσίου των τελευταίων δεκαετιών μπαίνει σε τροχιά υλοποίησης. Η κυβέρνηση ετοιμάζεται να γυρίσει σελίδα σε μια χρόνια παθογένεια που ταλαιπωρεί πολίτες και επιχειρήσεις: τη συλλογή και προσκόμιση αμέτρητων πιστοποιητικών για υποθέσεις που, συχνά, θα μπορούσαν να ολοκληρωθούν σε λίγα λεπτά. Τη μεγάλη αλλαγή ανακοίνωσε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, περιγράφοντας ένα νέο μοντέλο διοίκησης βασισμένο στην εμπιστοσύνη, αλλά και στην αυστηρή λογοδοσία.
Από τον Μάρτιο του 2026, το γνωστό σκηνικό με τους φακέλους, τις σφραγίδες και τις μετακινήσεις από υπηρεσία σε υπηρεσία αρχίζει να ανήκει στο παρελθόν. Στη θέση του μπαίνει μια απλή υπεύθυνη δήλωση, έντυπη ή ψηφιακή, με την οποία ο πολίτης θα βεβαιώνει ότι τα στοιχεία του είναι αληθή. Η διοικητική πράξη θα εκδίδεται σχεδόν άμεσα, χωρίς να προηγείται εξονυχιστικός έλεγχος δικαιολογητικών.
Από τον έλεγχο «πριν» στον έλεγχο «μετά»
Η φιλοσοφία της μεταρρύθμισης είναι ξεκάθαρη: το κράτος σταματά να ζητά έγγραφα που ήδη διαθέτει στις βάσεις δεδομένων του. Αντί να ελέγχει κάθε αίτηση πριν προχωρήσει, μεταφέρει τον έλεγχο σε μεταγενέστερο στάδιο. Με αυτόν τον τρόπο, οι διαδικασίες απλοποιούνται και ο χρόνος εξυπηρέτησης μειώνεται δραστικά.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι για πληροφορίες που είναι ήδη καταχωρισμένες σε δημόσια μητρώα, ο πολίτης δεν θα χρειάζεται να αποδεικνύει το αυτονόητο. Δηλώνει υπεύθυνα ότι τα στοιχεία του είναι σωστά και η υπηρεσία προχωρά. Μόνο αν η αίτηση κριθεί προδήλως αβάσιμη, θα «παγώνει» εξαρχής.
Ποια έγγραφα μπαίνουν στο συρτάρι
Η αλλαγή δεν είναι θεωρητική. Συγκεκριμένες κατηγορίες πιστοποιητικών παύουν να ζητούνται από τους πολίτες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
-
Ληξιαρχικές πράξεις που αφορούν γέννηση, γάμο ή θάνατο
-
Πτυχία, απολυτήρια και άλλοι τίτλοι σπουδών
-
Πιστοποιητικά ιθαγένειας και οικογενειακής κατάστασης
-
Κτηματολογικά έγγραφα που αποδεικνύουν ιδιοκτησιακά δικαιώματα
Όλα αυτά τα στοιχεία υπάρχουν ήδη σε κρατικά αρχεία. Η νέα διαδικασία τα «ξεκλειδώνει» χωρίς να απαιτείται η φυσική ή ψηφιακή μεταφορά τους από τον ίδιο τον πολίτη.
Εμπιστοσύνη με όρους: τι γίνεται αν κάποιος πει ψέματα
Η απλοποίηση, ωστόσο, δεν σημαίνει ασυδοσία. Το νέο σύστημα συνοδεύεται από αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου, ώστε να αποτραπούν καταχρήσεις. Οι αρμόδιες αρχές υποχρεούνται να πραγματοποιούν δειγματοληπτικούς ελέγχους εντός έξι μηνών από την έκδοση της διοικητικής πράξης.
Αν από τον έλεγχο προκύψει ότι τα δηλωθέντα στοιχεία δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, οι συνέπειες θα είναι άμεσες. Η πράξη που εκδόθηκε – είτε πρόκειται για άδεια, είτε για παροχή, είτε για επίδομα – ανακαλείται χωρίς καθυστέρηση. Παράλληλα, ενεργοποιείται ένα πλαίσιο κυρώσεων που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών.
Τα πρόστιμα και οι ποινές θα είναι ανάλογα με το όφελος που επιχείρησε να αποκομίσει ο παραβάτης. Όσο μεγαλύτερη η ζημιά ή το παράνομο κέρδος, τόσο βαρύτερες οι συνέπειες, τόσο σε διοικητικό όσο και σε ποινικό επίπεδο.
Ποιοι μένουν εκτός συστήματος
Η πρόσβαση στη νέα, ταχύτερη διαδικασία δεν θα είναι ανοιχτή σε όλους. Το κράτος θέτει σαφή όρια για όσους έχουν αποδείξει στο παρελθόν ότι δεν σέβονται τους κανόνες. Πολίτες που έχουν καταδικαστεί για ψευδείς δηλώσεις αποκλείονται αυτομάτως από τη δυνατότητα χρήσης του νέου μοντέλου.
Ο έλεγχος αυτός θα γίνεται χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, μέσω της διασύνδεσης των ψηφιακών μητρώων του Δημοσίου. Το Εθνικό Μητρώο Επικοινωνίας θα «συνομιλεί» με το Ποινικό Μητρώο, μπλοκάροντας την πρόσβαση σε όσους δεν πληρούν τις προϋποθέσεις αξιοπιστίας.
Ένα Δημόσιο αλλιώς
Η μεταρρύθμιση φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τη σχέση πολίτη και κράτους. Από ένα σύστημα καχυποψίας και γραφειοκρατίας, η διοίκηση επιχειρεί να περάσει σε ένα μοντέλο ταχύτητας και ψηφιακής ωριμότητας. Αν το εγχείρημα πετύχει, η καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών μπορεί να γίνει αισθητά ευκολότερη.
Το στοίχημα, βέβαια, παραμένει ανοιχτό. Η αποτελεσματική εφαρμογή, οι έγκαιροι έλεγχοι και η ισότιμη αντιμετώπιση όλων θα κρίνουν αν η υπεύθυνη δήλωση θα γίνει πράγματι το «κλειδί» για ένα πιο σύγχρονο Δημόσιο ή αν θα μετατραπεί σε ακόμη μια χαμένη ευκαιρία. Ένα είναι βέβαιο: από το 2026, τίποτα δεν θα λειτουργεί όπως πριν.
