Σε μια περίοδο όπου το σχολικό περιβάλλον γίνεται ολοένα και πιο απαιτητικό, το ζήτημα των υποχρεώσεων των εκπαιδευτικών επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο. Με αφορμή κοινοβουλευτική ερώτηση σχετικά με πιθανή απαλλαγή τρίτεκνων εκπαιδευτικών από εφημερίες και διοικητικά καθήκοντα, το Υπουργείο Παιδείας προχώρησε σε σαφείς διευκρινίσεις.
Τι προβλέπει τελικά η νομοθεσία; Υπάρχουν εξαιρέσεις; Και μέχρι πού φτάνει το εργασιακό ωράριο μέσα στη σχολική μονάδα;
Εφημερίες: Υποχρέωση με συγκεκριμένο πλαίσιο
Το καθεστώς των εφημεριών στα δημοτικά σχολεία καθορίζεται από το Π.Δ. 79/2017. Σύμφωνα με το ισχύον νομικό πλαίσιο, η επιτήρηση των μαθητών στα διαλείμματα δεν εντάσσεται στις κλασικές εξωδιδακτικές υπηρεσίες του άρθρου 13 του ν. 1566/1985. Πρόκειται για ξεχωριστή υποχρέωση, με ειδικούς κανόνες.
Από την ανάληψη εφημερίας απαλλάσσονται αυτοδικαίως μόνο ο Διευθυντής και ο Υποδιευθυντής της σχολικής μονάδας. Σε εξαιρετικές περιστάσεις, ο Σύλλογος Διδασκόντων έχει τη δυνατότητα να χορηγήσει απαλλαγή σε εκπαιδευτικό, εφόσον υπάρχει επαρκώς αιτιολογημένος λόγος.
Ωστόσο, δεν προβλέπεται γενική εξαίρεση για τρίτεκνους εκπαιδευτικούς. Το Υπουργείο ξεκαθαρίζει ότι η οικογενειακή κατάσταση, ως προς τον αριθμό τέκνων, δεν συνιστά αυτοτελές κριτήριο απαλλαγής από την εφημερία.
Το πρόγραμμα εφημεριών διαμορφώνεται συλλογικά: ο Σύλλογος Διδασκόντων, κατόπιν εισήγησης της Διεύθυνσης, καταρτίζει τον σχετικό πίνακα, ο οποίος αναρτάται στη σχολική μονάδα και ισχύει για ολόκληρο το διδακτικό έτος. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται η διαφάνεια και η ισότιμη κατανομή της ευθύνης επιτήρησης.
Τι συμβαίνει όταν ο εκπαιδευτικός υπηρετεί σε περισσότερα σχολεία;
Η πραγματικότητα της πολυτοποθέτησης δεν είναι σπάνια, ιδίως στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Το ισχύον πλαίσιο επιχειρεί να αποφύγει την υπέρμετρη επιβάρυνση.
-
Εκπαιδευτικός που διδάσκει σε δύο σχολεία αναλαμβάνει εφημερία μόνο σε εκείνο όπου έχει το μεγαλύτερο διδακτικό ωράριο.
-
Όταν η υπηρεσία εκτείνεται σε τρεις ή περισσότερες σχολικές μονάδες – και τουλάχιστον μία στεγάζεται σε διαφορετικό κτίριο – δεν του ανατίθεται εφημερία.
-
Στις περιπτώσεις συστεγαζόμενων σχολείων, συντάσσεται ενιαίος πίνακας εφημεριών.
Η λογική των ρυθμίσεων είναι σαφής: η επιτήρηση των μαθητών αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της λειτουργίας του σχολείου, αλλά δεν πρέπει να οδηγεί σε δυσανάλογη επιβάρυνση όσων μετακινούνται μεταξύ μονάδων.
Το εργασιακό ωράριο: Πού σταματά η παραμονή στο σχολείο;
Το βασικό νομικό πλαίσιο για το ωράριο εκπαιδευτικών καθορίζεται από το άρθρο 13 του ν. 1566/1985, όπως αυτό τροποποιήθηκε με τον ν. 4823/2021.
Η διάκριση είναι κρίσιμη: άλλο το διδακτικό ωράριο και άλλο το εργασιακό. Οι εκπαιδευτικοί υποχρεούνται να παραμένουν στη σχολική μονάδα και πέραν των ωρών διδασκαλίας τους, για την εκτέλεση υπηρεσιών που συνδέονται με το εκπαιδευτικό έργο.
Το ανώτατο όριο παραμονής ορίζεται ρητά:
-
έως 6 ώρες ημερησίως
-
έως 30 ώρες εβδομαδιαίως
Η υπέρβαση αυτών των ορίων δεν επιτρέπεται.
Ποιες δραστηριότητες θεωρούνται υπηρεσιακές;
Οι εξωδιδακτικές εργασίες δεν είναι αφηρημένη έννοια. Περιλαμβάνουν συγκεκριμένες δραστηριότητες που υποστηρίζουν τη μαθησιακή διαδικασία και τη διοικητική λειτουργία του σχολείου, όπως:
-
Σχεδιασμό και προετοιμασία διδακτικού υλικού
-
Διόρθωση εργασιών και γραπτών δοκιμασιών
-
Καταχώριση βαθμολογιών και αξιολογήσεων
-
Συμμετοχή σε σχολικές γιορτές, εκπαιδευτικές επισκέψεις και δράσεις
-
Επικοινωνία και ενημέρωση γονέων και κηδεμόνων
-
Τήρηση βιβλίων και διοικητικών αρχείων
Η ανάθεση των συγκεκριμένων καθηκόντων γίνεται από τον Διευθυντή ή τον Προϊστάμενο της σχολικής μονάδας και οφείλει να κινείται εντός των προβλεπόμενων χρονικών ορίων.
Ποιοι απαλλάσσονται από πρόσθετες υπηρεσίες;
Η νομοθεσία προβλέπει μία και μόνη σαφή εξαίρεση: απαλλαγή από πρόσθετες υπηρεσίες παρέχεται σε γονέα παιδιού ηλικίας έως δύο ετών.
Δεν υφίσταται ειδική πρόβλεψη για τρίτεκνους ή για άλλες κατηγορίες γονέων. Το Υπουργείο επισημαίνει ότι το νομικό καθεστώς δεν διαφοροποιεί τις επαγγελματικές υποχρεώσεις με βάση τον αριθμό τέκνων, αλλά αποκλειστικά με κριτήριο τη βρεφική ηλικία.
Πέρα από τη νομοθεσία: Η καθημερινότητα στο σχολείο
Οι διατάξεις περιγράφουν το θεσμικό περίγραμμα. Η σχολική πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολυδιάστατη. Ο σύγχρονος εκπαιδευτικός δεν περιορίζεται στην παράδοση της ύλης.
Στην πράξη λειτουργεί ως:
-
παιδαγωγός και καθοδηγητής
-
διαμεσολαβητής σε συγκρούσεις
-
συντονιστής δράσεων
-
σύνδεσμος επικοινωνίας με την οικογένεια
Η εφημερία στα διαλείμματα, η επιτήρηση σε εκδηλώσεις, η συμμετοχή σε συλλογικά όργανα και η διοικητική υποστήριξη συγκροτούν ένα πλέγμα καθηκόντων που υπερβαίνει το στενό πλαίσιο της διδασκαλίας.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την εκπαιδευτική κοινότητα;
Οι πρόσφατες διευκρινίσεις δεν εισάγουν νέο καθεστώς· επιβεβαιώνουν το ισχύον. Το πλαίσιο:
-
Καθορίζει ανώτατο όριο 6 ωρών ημερησίως και 30 ωρών εβδομαδιαίως.
-
Ρυθμίζει με σαφήνεια τον τρόπο ανάθεσης εφημεριών.
-
Δεν προβλέπει γενική απαλλαγή για τρίτεκνους εκπαιδευτικούς.
-
Παρέχει εξαίρεση μόνο σε γονείς παιδιών έως δύο ετών.
Με άλλα λόγια, η νομοθεσία επιδιώκει ισορροπία: διασφάλιση της εύρυθμης λειτουργίας του σχολείου, χωρίς απεριόριστη επιβάρυνση του ανθρώπινου δυναμικού του.
Η συζήτηση, πάντως, παραμένει ανοιχτή. Διότι πίσω από κάθε διάταξη βρίσκονται άνθρωποι που καλούνται καθημερινά να ισορροπήσουν μεταξύ επαγγελματικών υποχρεώσεων και προσωπικής ζωής – σε ένα περιβάλλον που συνεχώς εξελίσσεται.
