Μια ουσιαστική ανατροπή στο καθεστώς καθαρισμού οικοπέδων φέρνει το νέο σχέδιο νόμου του Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη», το οποίο κατατέθηκε στη Βουλή και ήδη προκαλεί έντονο ενδιαφέρον σε ιδιοκτήτες και χρήστες ακινήτων. Οι αλλαγές δεν είναι απλώς τεχνικές· αναδιαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο επιβάλλονται πρόστιμα, ορίζονται προθεσμίες και ελέγχεται η συμμόρφωση, λίγες εβδομάδες πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου.
Η ΠΟΜΙΔΑ, που συμμετείχε ενεργά στη δημόσια διαβούλευση, κάνει λόγο για ουσιαστικές διορθώσεις σε κρίσιμα άρθρα του νομοσχεδίου, επισημαίνοντας ότι το τελικό κείμενο είναι σαφώς πιο λειτουργικό και εφαρμόσιμο σε σχέση με την αρχική του μορφή.
Τι αλλάζει στον καθαρισμό οικοπέδων
Η βασική φιλοσοφία του νέου πλαισίου είναι η μετάβαση από ένα αυστηρό και συχνά ανεφάρμοστο σύστημα σε ένα πιο ρεαλιστικό μοντέλο συμμόρφωσης. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι οι υπόχρεοι θα προχωρούν έγκαιρα στον καθαρισμό των οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων, χωρίς όμως να βρίσκονται αντιμέτωποι με δυσανάλογες κυρώσεις.
1️⃣ Μεγαλύτερη προθεσμία – λιγότερη πίεση
Μέχρι σήμερα, οι ιδιοκτήτες είχαν ουσιαστικά έναν μήνα – από 1 έως 30 Απριλίου – για να ολοκληρώσουν τον καθαρισμό και να υποβάλουν τη σχετική δήλωση, με δυνατότητα μικρής παράτασης. Το νέο καθεστώς επεκτείνει το χρονικό περιθώριο μέχρι τις 15 Ιουνίου, ενώ προβλέπεται και δυνατότητα περαιτέρω παράτασης.
Η αλλαγή αυτή θεωρείται καθοριστική, καθώς λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες: τη διαθεσιμότητα συνεργείων, τις καιρικές μεταβολές και τις πρακτικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν χιλιάδες ιδιοκτήτες σε όλη τη χώρα.
2️⃣ Πλαφόν στα πρόστιμα – έως 2.000 ευρώ
Ίσως η πιο ηχηρή παρέμβαση αφορά τα διοικητικά πρόστιμα. Πλέον, η μη συμμόρφωση τιμωρείται με 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με ελάχιστη επιβάρυνση 200 ευρώ και ανώτατο όριο τα 2.000 ευρώ.
Το πλαφόν αυτό αλλάζει τα δεδομένα για μεγάλες ιδιοκτησίες, όπου μέχρι σήμερα τα πρόστιμα μπορούσαν να εκτοξευθούν σε δυσθεώρητα ποσά. Ωστόσο, η οικονομική επιβάρυνση δεν σταματά εκεί: σε περίπτωση αυτεπάγγελτου καθαρισμού από τον δήμο, ο ιδιοκτήτης θα καλείται να καλύψει και το σχετικό κόστος.
3️⃣ Διαφορετική μεταχείριση για τη δήλωση
Το νέο πλαίσιο εισάγει διαβάθμιση στις κυρώσεις που αφορούν τη μη υποβολή δήλωσης καθαρισμού. Αν το οικόπεδο δεν έχει καθαριστεί, το πρόστιμο φτάνει τα 500 ευρώ. Αν όμως ο καθαρισμός έχει γίνει και απλώς δεν υποβλήθηκε δήλωση, η κύρωση περιορίζεται στα 100 ευρώ.
Η διαφοροποίηση αυτή αναγνωρίζει ότι άλλο πράγμα είναι η ουσιαστική παράλειψη και άλλο μια διοικητική αμέλεια.
4️⃣ Αυστηρές ποινές για ψευδείς δηλώσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις περιπτώσεις ψευδούς δήλωσης. Η νομοθεσία προβλέπει ποινή φυλάκισης τουλάχιστον έξι μηνών και χρηματική ποινή 5.000 ευρώ για όσους δηλώνουν αναληθή στοιχεία. Το μήνυμα είναι σαφές: η ηλεκτρονική διαδικασία δεν μπορεί να λειτουργήσει ως «τυπική» υποχρέωση χωρίς πραγματικό έλεγχο.
5️⃣ Εναλλακτική για όσους δεν έχουν ψηφιακή πρόσβαση
Σε μια προσπάθεια να καλυφθούν και οι πολίτες που δεν είναι εξοικειωμένοι με τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες, προβλέπεται η δυνατότητα υποβολής της δήλωσης και στην τοπική Πυροσβεστική Υπηρεσία. Πρόκειται για μια πρακτική λύση που διευρύνει την προσβασιμότητα της διαδικασίας.
Η συνεργασία και οι εκκρεμότητες
Η ΠΟΜΙΔΑ αποδίδει τις βελτιώσεις στη διαβούλευση που προηγήθηκε και στη συνεργασία με την πολιτική ηγεσία του υπουργείου, κάνοντας ειδική αναφορά στον Υπουργό Γιάννης Κεφαλογιάννης.
Παρά τις διορθώσεις, η Ομοσπονδία επισημαίνει ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα. Μεταξύ αυτών, η σαφής ανάθεση στους δήμους της ευθύνης για την αποκομιδή των υπολειμμάτων καθαρισμού, αλλά και η ανάγκη απλοποίησης του ορισμού του «καθαρισμού», όπως προβλέπεται στην Πυροσβεστική Διάταξη 20/2024. Σύμφωνα με τους ιδιοκτήτες, ο σημερινός ορισμός είναι περίπλοκος και επιδέχεται διαφορετικές ερμηνείες.
Η αντιπυρική περίοδος πιέζει
Η συζήτηση για τα οικόπεδα δεν είναι θεωρητική. Η αντιπυρική περίοδος εκτείνεται από 1 Μαΐου έως 31 Οκτωβρίου, διάστημα κατά το οποίο ο κίνδυνος εκδήλωσης και εξάπλωσης πυρκαγιών αυξάνεται δραματικά.
Οι καθαρισμοί οικοπέδων αποτελούν κρίσιμο παράγοντα πρόληψης, ειδικά σε περιοχές που γειτνιάζουν με οικισμούς ή δασικές εκτάσεις. Η απομάκρυνση ξερών χόρτων και εύφλεκτων υλικών μπορεί να λειτουργήσει ως ζώνη ανάσχεσης της φωτιάς και να αποτρέψει καταστροφές.
Για τον λόγο αυτό, η ΠΟΜΙΔΑ καλεί τους ιδιοκτήτες και χρήστες να κινηθούν έγκαιρα, αξιοποιώντας το διευρυμένο χρονικό πλαίσιο. Η συμμόρφωση δεν αφορά μόνο την αποφυγή προστίμων, αλλά κυρίως τη θωράκιση ζωών και περιουσιών.
Τι σημαίνει πρακτικά για τους ιδιοκτήτες
Το νέο νομοθετικό σχήμα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην αυστηρότητα και τη λογική. Από τη μία, θέτει σαφείς κυρώσεις και ποινικές ευθύνες. Από την άλλη, καθιερώνει ανώτατα όρια προστίμων, επεκτείνει προθεσμίες και προβλέπει εναλλακτικές διαδικασίες.
Η ουσία είναι ότι το βάρος της πρόληψης παραμένει στους ιδιοκτήτες. Όμως, το πλαίσιο πλέον εμφανίζεται πιο προβλέψιμο και αναλογικό.
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι αν οι αλλαγές αυτές θα μεταφραστούν σε πραγματική αύξηση της συμμόρφωσης και – κυρίως – σε λιγότερες καταστροφικές πυρκαγιές. Με την κλιματική κρίση να εντείνει τα φαινόμενα ακραίας ζέστης και ξηρασίας, η «Ενεργή Μάχη» δεν είναι απλώς ένα νομοσχέδιο· είναι ένα τεστ αποτελεσματικότητας για ολόκληρο τον μηχανισμό πρόληψης.
