Μια συνολική ανατροπή στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται ο καθαρισμός οικοπέδων και ακάλυπτων χώρων φέρνει νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας. Με αιχμή την πρόληψη πυρκαγιών και την ενεργοποίηση των ελεγκτικών μηχανισμών, το πλαίσιο εγκαταλείπει τη λογική της απλής «υποχρέωσης στα χαρτιά» και περνά σε ένα μοντέλο ενεργής παρακολούθησης, ελέγχου και άμεσης παρέμβασης.
Κεντρικός πυλώνας της μεταρρύθμισης είναι η ριζική αναβάθμιση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας. Μέχρι σήμερα, το Μητρώο λειτουργούσε κυρίως ως μια βάση δηλώσεων, χωρίς ουσιαστική διασύνδεση με ελέγχους ή διοικητικές πράξεις. Πλέον, μετατρέπεται σε επιχειρησιακό εργαλείο: συνδέεται με τη διαδικασία υποβολής δηλώσεων, με δειγματοληπτικούς ελέγχους, αλλά και με τις παρεμβάσεις δήμων και Πυροσβεστικής όταν εντοπίζεται κίνδυνος.
Παράλληλα, επανακαθορίζεται το χρονοδιάγραμμα των υποχρεώσεων των ιδιοκτητών. Ο καθαρισμός των οικοπέδων θα πραγματοποιείται από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου, ενώ η σχετική δήλωση θα πρέπει επίσης να έχει υποβληθεί έως τα μέσα Ιουνίου. Η υποχρέωση, ωστόσο, δεν εξαντλείται σε μια εφάπαξ ενέργεια: οι χώροι θα πρέπει να συντηρούνται καθ’ όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, η χρονική αυτή επέκταση δίνει ρεαλιστικό περιθώριο συμμόρφωσης στους πολίτες και ταυτόχρονα επιτρέπει καλύτερο προγραμματισμό των ελέγχων.
Η πιο ουσιαστική αλλαγή αφορά τη σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων. Οι δήμοι αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο, καθώς θα έχουν την ευθύνη ενημέρωσης των ιδιοκτητών, τη διενέργεια δειγματοληπτικών ελέγχων στις δηλώσεις και, όπου διαπιστώνεται παράβαση, τη δυνατότητα αυτεπάγγελτου καθαρισμού. Η διαδικασία παύει να είναι αποσπασματική και αποκτά «κάθετη» δομή, με συγκεκριμένα βήματα και ξεκάθαρους ρόλους για κάθε εμπλεκόμενο φορέα.
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία, από την πλευρά της, ενισχύει τον ελεγκτικό της ρόλο. Θα παρεμβαίνει κυρίως μετά από καταγγελίες, θα πραγματοποιεί ελέγχους στο πεδίο και θα επιβάλλει τα προβλεπόμενα πρόστιμα και κυρώσεις τόσο για τη μη υποβολή δήλωσης όσο και για την ουσιαστική παράβαση, δηλαδή τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού. Ταυτόχρονα, θα ενημερώνει τον οικείο δήμο ώστε να δρομολογούνται άμεσα οι απαραίτητες ενέργειες αποκατάστασης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο σύστημα κυρώσεων, το οποίο αναδιαμορφώνεται με βάση την αρχή της αναλογικότητας. Το νέο πλαίσιο διαχωρίζει την τυπική παράβαση (όταν δεν έχει υποβληθεί δήλωση) από την ουσιαστική (όταν δεν έχει γίνει καθαρισμός). Έτσι, ένας ιδιοκτήτης που έχει καθαρίσει το οικόπεδό του αλλά αμέλησε τη δήλωση αντιμετωπίζει σαφώς ηπιότερη κύρωση σε σχέση με κάποιον που δεν έχει προβεί σε καμία ενέργεια.
Στην πράξη, για τον μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ανά τετραγωνικό μέτρο, ύψους ενός ευρώ, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ. Αντίθετα, όταν έχει πραγματοποιηθεί καθαρισμός αλλά δεν έχει υποβληθεί δήλωση, το πρόστιμο περιορίζεται στα 100 ευρώ. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα μείωσης των επιβαλλόμενων ποσών εφόσον ο ιδιοκτήτης συμμορφωθεί άμεσα και διορθώσει την παράβαση.
Το νομοσχέδιο εισάγει, ακόμη, μηχανισμούς ταχείας παρέμβασης σε περιπτώσεις αυξημένου κινδύνου πυρκαγιάς. Αρχικά επιχειρείται επικοινωνία με τον ιδιοκτήτη ώστε να εξασφαλιστεί η συναίνεσή του. Αν αυτό δεν καταστεί δυνατό και διαπιστωθεί εγγράφως από την Πυροσβεστική ότι υφίσταται άμεσος και σοβαρός κίνδυνος –ιδίως σε ζώνες υψηλής επικινδυνότητας– ο δήμος μπορεί να προχωρήσει άμεσα σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό, χωρίς χρονοτριβή.
Σημαντική πρόβλεψη αποτελεί και η προσαρμογή στις τοπικές οικολογικές και κλιματικές συνθήκες. Σε περιοχές όπου οι καιρικές ιδιαιτερότητες το επιβάλλουν, θα υπάρχει δυνατότητα παράτασης των προθεσμιών με υπουργική απόφαση, κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής.
Παράλληλα, λαμβάνεται μέριμνα για την αποφυγή ψηφιακού αποκλεισμού. Για πολίτες που αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν ψηφιακές υπηρεσίες, προβλέπεται εναλλακτική διαδικασία φυσικής υποβολής δήλωσης, με αποστολή της στην αρμόδια υπηρεσία με κάθε πρόσφορο μέσο.
Στη διαμόρφωση του τελικού πλαισίου ελήφθησαν υπόψη και οι παρατηρήσεις φορέων της αυτοδιοίκησης και των ιδιοκτητών, με έμφαση στη σαφή οριοθέτηση των υπόχρεων –συμπεριλαμβανομένων ρητά και των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου– και στην αποφυγή άδικων ή δυσανάλογων επιβαρύνσεων.
Συνολικά, η νέα ρύθμιση επιχειρεί να μεταφέρει τους καθαρισμούς οικοπέδων από τη σφαίρα της ατομικής αμέλειας σε ένα συνεκτικό, εθνικό σύστημα πρόληψης, όπου η ευθύνη, ο έλεγχος και η παρέμβαση λειτουργούν συντονισμένα πριν ο κίνδυνος μετατραπεί σε καταστροφή.
