Ριζικές αλλαγές στις κληρονομιές φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο. Δείτε τι αλλάζει σε διαθήκες, νόμιμη μοίρα, συντρόφους και ψηφιακές διαδικασίες.
Οι διαμάχες για κληρονομιές αποτελούν διαχρονικά μία από τις πιο συνηθισμένες αιτίες έντασης μέσα στις ελληνικές οικογένειες. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου συγγενείς οδηγούνται σε δικαστικές αίθουσες για να διεκδικήσουν μεγαλύτερο μερίδιο από μια περιουσία ή για να αμφισβητήσουν μια διαθήκη.
Συχνά μάλιστα τέτοιες υποθέσεις εξελίσσονται σε μακροχρόνιες δικαστικές αντιπαραθέσεις, που μπορεί να κρατήσουν ακόμη και πάνω από μια δεκαετία. Το οικονομικό κόστος είναι μεγάλο, αλλά εξίσου σημαντική είναι και η ψυχολογική επιβάρυνση για όσους εμπλέκονται.
Τώρα, όμως, μια σημαντική μεταρρύθμιση στο κληρονομικό δίκαιο φιλοδοξεί να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα. Το νέο θεσμικό πλαίσιο επιχειρεί να μειώσει τις συγκρούσεις μεταξύ συγγενών και να απλοποιήσει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζεται η περιουσία μετά τον θάνατο ενός προσώπου.
Η πρόταση για τις αλλαγές έχει επεξεργαστεί από ομάδα ειδικών που αποτελείται από δικαστικούς λειτουργούς, πανεπιστημιακούς, συμβολαιογράφους και δικηγόρους, με στόχο τον εκσυγχρονισμό του υφιστάμενου συστήματος.
Στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης βρίσκονται πέντε βασικές παρεμβάσεις, οι οποίες εκτιμάται ότι μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τις διαμάχες για κληρονομικά ζητήματα.
Κληρονομικές συμφωνίες πριν τον θάνατο
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες είναι η εισαγωγή των λεγόμενων κληρονομικών συμβάσεων. Μέσω αυτών, ένα άτομο θα μπορεί όσο βρίσκεται εν ζωή να συμφωνεί επίσημα – με συμβολαιογραφική πράξη – με συγκεκριμένα πρόσωπα για το πώς θα κατανεμηθεί η περιουσία του στο μέλλον.
Η συμφωνία αυτή μπορεί να αφορά τα παιδιά του, τον σύζυγο, τον σύντροφό του ή ακόμη και κάποιο τρίτο πρόσωπο. Με τον τρόπο αυτό, ο τρόπος διανομής της περιουσίας καθορίζεται με σαφήνεια από πριν.
Η πρακτική αυτή θεωρείται ότι θα μειώσει τις αμφισβητήσεις που προκύπτουν μετά τον θάνατο ενός ανθρώπου, καθώς θα υπάρχει ήδη μια ξεκάθαρη και νομικά κατοχυρωμένη συμφωνία.
Προσαρμογή στις σύγχρονες μορφές οικογένειας
Το νέο κληρονομικό πλαίσιο επιχειρεί επίσης να ανταποκριθεί στις κοινωνικές αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών. Πλέον, η έννοια της οικογένειας δεν περιορίζεται μόνο στον γάμο.
Έτσι, πέρα από τον σύζυγο ή τον σύντροφο που έχει συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, προβλέπεται η δυνατότητα να αποκτά κληρονομικά δικαιώματα και ο σύντροφος μιας ελεύθερης σχέσης.
Για να ισχύσει αυτό, θα πρέπει να αποδεικνύεται ότι το ζευγάρι ζούσε μαζί για τουλάχιστον τρία χρόνια. Η ρύθμιση αυτή έρχεται να καλύψει ένα σημαντικό νομικό κενό που στο παρελθόν προκαλούσε πολλές συγκρούσεις, ειδικά όταν υπήρχαν παιδιά από προηγούμενες σχέσεις ή γάμους.
Τι αλλάζει στη νόμιμη μοίρα
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται η λεγόμενη νόμιμη μοίρα, δηλαδή το ελάχιστο ποσοστό της κληρονομιάς που δικαιούνται ορισμένοι συγγενείς.
Με τη νέα πρόταση, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται από εμπράγματο δικαίωμα σε χρηματική αξίωση. Αυτό σημαίνει ότι οι κληρονόμοι δεν θα αποκτούν υποχρεωτικά ποσοστό ιδιοκτησίας πάνω σε ένα ακίνητο.
Αντίθετα, ένα ακίνητο θα μπορεί να περάσει σε έναν μόνο κληρονόμο, ο οποίος θα αποζημιώνει οικονομικά τους υπόλοιπους.
Η αλλαγή αυτή επιχειρεί να λύσει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που δημιουργούσε το παλιό σύστημα: την πολυδιάσπαση της ιδιοκτησίας, όπου πολλά άτομα κατείχαν μικρά ποσοστά στο ίδιο ακίνητο, κάτι που συχνά οδηγούσε σε αδιέξοδα και έντονες διαμάχες.
Διαχωρισμός της κληρονομικής περιουσίας
Το νέο πλαίσιο εισάγει επίσης διαχωρισμό ανάμεσα στην περιουσία που αποκτά κάποιος μέσω κληρονομιάς και στα προσωπικά του περιουσιακά στοιχεία.
Με αυτό τον τρόπο επιχειρείται να προστατευτεί η κληρονομιά από πιθανές οικονομικές εκκρεμότητες του κληρονόμου, όπως χρέη προς τράπεζες ή άλλους πιστωτές.
Η ρύθμιση αυτή εκτιμάται ότι θα περιορίσει σημαντικά τις διαμάχες μεταξύ κληρονόμων και δανειστών, οι οποίες συχνά οδηγούσαν σε πολύπλοκες δικαστικές διαδικασίες.
Ψηφιακή πλατφόρμα για διαθήκες
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της μεταρρύθμισης είναι η ψηφιοποίηση των διαδικασιών που αφορούν τις διαθήκες.
Η νέα πλατφόρμα diathikes.gr επιτρέπει στους πολίτες να αναζητούν εύκολα εάν υπάρχει δημοσιευμένη διαθήκη, να ζητούν σχετικά πιστοποιητικά και να λαμβάνουν τα απαραίτητα έγγραφα ηλεκτρονικά.
Στο παρελθόν, οι ίδιες διαδικασίες πραγματοποιούνταν αποκλειστικά μέσω των δικαστηρίων και μπορούσαν να καθυστερήσουν ακόμη και ενάμιση χρόνο.
Με το νέο σύστημα, οι περισσότερες διαδικασίες ολοκληρώνονται μέσα σε λίγες ημέρες.
Παράλληλα, η δημιουργία Μητρώου Αδημοσίευτων Διαθηκών αναμένεται να περιορίσει και τα περιστατικά πλαστών διαθηκών, ένα φαινόμενο που στο παρελθόν είχε οδηγήσει πολλές οικογένειες σε πολυετείς δικαστικές αντιπαραθέσεις.
Μια μεταρρύθμιση που μπορεί να αλλάξει τα δεδομένα
Οι αλλαγές αυτές φιλοδοξούν να εκσυγχρονίσουν το κληρονομικό δίκαιο και να περιορίσουν τις συγκρούσεις που συχνά προκύπτουν μετά τον θάνατο ενός προσώπου.
Αν εφαρμοστούν όπως σχεδιάζεται, ενδέχεται να μειωθούν σημαντικά οι δικαστικές διαμάχες για κληρονομικά ζητήματα, αλλά και να γίνει πιο ξεκάθαρος και λειτουργικός ο τρόπος μεταβίβασης της περιουσίας στις επόμενες γενιές.
