Η αντίστροφη μέτρηση φαίνεται πως έχει ξεκινήσει. Η Ελλάδα βρίσκεται ένα βήμα πριν ανακοινώσει σαρωτικούς περιορισμούς στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από παιδιά κάτω των 15 ετών, σε μια κίνηση που αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις αλλά και ανακούφιση σε γονείς και ειδικούς.
Σύμφωνα με πληροφορίες που μεταδίδει το Reuters, η κυβέρνηση εξετάζει την άμεση θεσμοθέτηση πλαισίου που θα βάζει «φρένο» στην ανεξέλεγκτη ψηφιακή έκθεση των ανηλίκων. Αν τελικά προχωρήσει, η Ελλάδα θα προστεθεί σε ένα ευρωπαϊκό «μπλοκ» χωρών που επιλέγουν σκληρή στάση απέναντι στα social media.
Από την Αυστραλία στην Ευρώπη – και τώρα στην Ελλάδα
Το προηγούμενο έχει ήδη δημιουργηθεί. Η Αυστραλία έγινε τον περασμένο Δεκέμβριο η πρώτη χώρα παγκοσμίως που απαγόρευσε τη χρήση κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Στο ίδιο μονοπάτι κινούνται πλέον η Ισπανία, η Γαλλία, η Βρετανία, η Δανία και η Πολωνία, με την Ελλάδα να ετοιμάζεται να ακολουθήσει.
Το κυβερνητικό σχέδιο δεν περιορίζεται μόνο στα social media. Περιλαμβάνει επίσης μπλοκάρισμα πρόσβασης σε ιστοσελίδες στοιχηματισμού, πορνογραφικού περιεχομένου, καθώς και πλατφόρμες πώλησης αλκοόλ και καπνικών για ανηλίκους κάτω των 18. Στόχος είναι ένας: η δημιουργία ενός ψηφιακού περιβάλλοντος με σαφή όρια.
Το «όπλο» της κυβέρνησης: Kids Wallet
Κεντρικό ρόλο στο νέο πλαίσιο παίζει το Kids Wallet, μια εφαρμογή που θα λειτουργεί ως μηχανισμός επαλήθευσης ηλικίας. Η εγκατάστασή της στο κινητό του παιδιού θα αποτελεί βασική προϋπόθεση, ενώ –σύμφωνα με τον σχεδιασμό– θα είναι έτοιμη προς χρήση έως το τέλος Οκτωβρίου.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στην Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας και της Παραβατικότητας Ανηλίκων και έρχεται ως συνέχεια της απαγόρευσης χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία.
«Αναγκαίο μέτρο, όχι πανάκεια»
Οι ειδικοί συμφωνούν πως η κατεύθυνση είναι σωστή, αλλά προειδοποιούν: ο περιορισμός από μόνος του δεν αρκεί. Όπως επισημαίνει η κλινική εγκληματολόγος και ειδικός στην κυβερνοασφάλεια Κέλλυ Ιωάννου, τα μέτρα αποδίδουν μόνο όταν συνοδεύονται από αλλαγές στον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας των πλατφορμών.
Το κρίσιμο ερώτημα, εξηγεί, δεν είναι απλώς αν ένα παιδί μπαίνει στα social media, αλλά τι συναντά όταν μπει: ποιο περιεχόμενο του προτείνεται, ποιος μπορεί να του στείλει μήνυμα και πόσο γρήγορα αφαιρείται κάτι επιβλαβές.
Γιατί η «αποσύνδεση» είναι τόσο δύσκολη
Ο εθισμός των εφήβων στα social media δεν είναι θέμα χαρακτήρα. Είναι νευροψυχολογικός. Οι αλγόριθμοι είναι σχεδιασμένοι να επιβραβεύουν την παρατεταμένη χρήση και το εφηβικό μυαλό είναι εξαιρετικά ευάλωτο στα κοινωνικά σήματα.
Η λύση, σύμφωνα με τους ειδικούς, δεν είναι η απότομη απαγόρευση αλλά η σταδιακή αποσύνδεση: λιγότερες ειδοποιήσεις, «σιωπηλές ώρες», συγκεκριμένα χρονικά παράθυρα χρήσης και –το σημαντικότερο– εναλλακτικές δραστηριότητες εκτός οθόνης.
Τα τρία μέτωπα προστασίας των παιδιών
Η ουσιαστική προστασία των ανηλίκων απαιτεί ταυτόχρονη δράση σε τρία επίπεδα:
-
Πλατφόρμες: ιδιωτικοί λογαριασμοί εξ ορισμού, αποκλεισμός μηνυμάτων από αγνώστους, άμεση αφαίρεση καταγγελλόμενου περιεχομένου.
-
Σχολεία: συστηματική εκπαίδευση ψηφιακού γραμματισμού, αναγνώριση grooming, κατανόηση της παραπληροφόρησης.
-
Οικογένειες: σταθεροί κανόνες, διάλογος χωρίς τιμωρητική διάθεση, προσοχή στα προειδοποιητικά σημάδια.
Ο νέος εφιάλτης: Εκβιασμοί με AI
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί μια νέα τάση: η χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης για τη δημιουργία ψεύτικων «ροζ» εικόνων ανηλίκων. Δράστες συλλέγουν αθώες φωτογραφίες από δημόσια προφίλ, τις μετατρέπουν σε ρεαλιστικό ψεύτικο υλικό και εκβιάζουν τα παιδιά μέσα σε λίγα λεπτά.
Οι ειδικοί προειδοποιούν: όταν εμφανιστούν τέτοια σημάδια, η επαφή πρέπει να διακόπτεται άμεσα, τα στοιχεία να διατηρούνται ως αποδεικτικά και να ενεργοποιούνται οι επίσημοι μηχανισμοί βοήθειας.
Το πολιτικό μήνυμα: «Ψηφιακή ενηλικίωση» στα 15
Το θέμα έχει φτάσει στο υψηλότερο πολιτικό επίπεδο. Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει μιλήσει ανοιχτά για την ανάγκη θεσμοθέτησης της «ψηφιακής ενηλικίωσης» στα 15, τονίζοντας ότι τα παιδιά δεν μπορούν να αφεθούν μόνα τους σε έναν ανεξέλεγκτο ψηφιακό κόσμο.
Το μήνυμα είναι σαφές: το μεγαλύτερο πείραμα πάνω στον νου των παιδιών πρέπει να μπει σε πλαίσιο – πριν οι συνέπειες γίνουν μη αναστρέψιμες.
